La Città Dolente (1949)

Neo-realistische film die inzoomt op een stukje recente hedendaagse Italiaanse geschiedenis. In 1947, in de nasleep van Wereldoorlog II en de installatie van communistische regimes in Oost-Europa, wordt de Italiaanse stad Pola als voormalige enclave afgestaan aan het toenmalige Joegoslavië (in huidig Kroatië) waar de communist Tito met ijzeren hand zal regeren. Deze achtergrondinformatie is nodig om deze film te begrijpen en wordt uiterst kort uitgediept. In die tijd was het natuurlijk actueel maar vandaag zijn nog maar weinig mensen op de hoogte van deze gebeurtenis. De meeste van de ca. 40.000 Italiaans etnische inwoners van Pola wensten in die tijd geen burgers van het (goddeloze) communistische regime te worden, en er komt een ware volksverhuis op gang.

De film schetst de lotgevallen van hoofdrol Luigi Tosi, vrouw Barbara Costanova en hun kindje, naast het verhaal van vriend Gianni Rizzo ten tijde van de volksverhuis. Blijven of niet blijven (en bezittingen achterlaten)? That’s the question.
La Citta Dolente is een prima vertelling, gekruid met spanning, drama en verleiding. Volgens de intro is het scenario gebaseerd op waargebeurde feiten, en die insteek wordt nog verder versterkt met een voice-over die een seml-documentair karakter onderlijnt. Met de komst van de Slavische communisten verandert heel de sfeer in de stad. De politiestaat sluipt binnen, met zijn stasi-praktijken, kliksystemen etc. Waarin burgers gedwongen worden om mee te draaien of ten onder te gaan. Ook de hoofdpersonages van het verhaal komen voor keuzes te staan. Aan communistische kant is er de schitterende bijdrage van de geüniformeerde (Amerikaanse actrice) Constance Dowling, zwevend tussen autoriteit en verleiding.
Het (anti-religieuze) communisme wordt in deze film - niet onterecht - voorgesteld als de tegenpool van het katholicisme waarnaar de film enkele malen in positieve zin verwijst. Zo is het toch wel een priester die vluchteling Costanova vooruit helpt, en is er in het gevangenenkamp van Pola een monnik die Rizzo in zijn laatste uren bijstaat, nadat hij ter dood veroordeeld is. Verder bevat de film enkele interessante dialogen waarin de tegenstellingen tussen ideaal en realiteit van het communisme worden geanalyseerd door de betrokkenen.

Deze neo-realistische film kent alweer een gitzwart einde wat betreft het lot van Tosi, al is er wel nog hoop voor zijn gevluchte vrouw en kind. Prima regie van Mario Bonnard, met eveneens mooie fotografie van Tonino Delli Colli (die nadien nog met een resem top Italiaanse en internationale regisseurs zal samenwerken) en een muziekscore van de broer van Bonnard. Er wordt geschoten op locatie en er is historische footage in verwerkt. Deze film is absoluut een aanrader voor wie houdt van neo-realistische of politieke films mét een dosis actie.