Nostalghia (1983)

Bedankt yorgos.dalman. Ik ken ze allemaal Maar bij Vozvrashchenie (The return) heb ik de film beoordeeld met een halve ster, ik ga die film zeker nog eens bekijken, ik zal vast een verkeerde bui hebben gehad. Sátántangó van Bela Tarr vond ik ook heel mooi, zie daar de beelden nog zo voor me. En het hoeft niet allemaal super zwaar te zijn om ook esthetisch prachtig te zijn, zelfs bij komedie's is het vaak raak en mooi.

Nostalghia is na Stalker en Ivan's Childhood mijn derde Tarkovsky en voor mij ook weer compleet anders dan die andere twee. Minder traag en ongrijpbaar dan Stalker, maar toch zit er wel weer een duidelijke stempel op. Ik vind het eigenlijk lastig om wat over deze film te zeggen. Aan de ene kant is het stilistisch bij tijd en wijlen erg sterk; aan de andere kant hangt er nogal een troosteloze sfeer door de film, die doorwerkt in de omgeving, de personages en uiteindelijk ook bij de kijker zelf. Dat leidt zowel tot erg sterke scènes alsmede tot scènes die weinig memorabel of weinig indruk maken.

Het meest indrukwekkende is denk ik het gesprek van de hoofdrol met de kluizenaar. Geweldig hoe dat huis in beeld wordt gebracht en hoe dat in feite ook veel weergeeft over de mentale staat van de personages op dat moment. Daarnaast is er ook een erg fijne geluidsband. Maar erg memorabel is het voor mij verder niet ben ik bang. Gek genoeg maakte Stalker jaren geleden een stuk meer indruk; misschien moet ik die film nog een kans geven.

Ook mijn derde Tarkovsky, na eerder Stalker en Zerkalo gezien te hebben. Toen ik met een vriend Tenshi no Tamago keek, merkte hij op dat hij door al het water wel erg moest denken aan films van Tarkovsky. Niet geheel toevallig, de regisseur van Tenshi no Tamago, Oshii, was vroeger een groot fan van Tarkovsky. Aangezien zijn film momenteel op nr. 1 in mijn top 10 staat, werkte die opmerking van die vriend als een trigger om het werk van Tarkovsky te gaan verkennen.

Z'n eerste twee films waren niet een doorlopend succes. Er zaten zeker magische momenten in, maar het niveau was wat mij betreft niet constant genoeg. Men zegt wel eens driemaal is scheepsrecht, want Nostalghia beviel veel beter. Deze film lijkt helemaal in water gedrenkt te zijn, wat ik heerlijk vind, want al die watergeluiden geven een fantastische sfeer. Daarnaast heb vond ik de cinematografie erg mooi, voor mijn gevoel stukken beter dan die andere films van Tarkovsky. Heel erg rustgevend hoe de camera beweegt, er wordt naar mijn smaak mooi gekadreert, maar ook het spelen met belichting is soms erg interessant, met name als de hoofdpersoon op bed licht. Bij de andere Tarkovsky films vond ik het moeilijk te plaatsen waarom sommige gedeelten in kleur en andere gedeelten in zwart-wit geschoten waren, daar had ik hier een stuk minder last van. Overigens vond ik de zwart-wit beelden veel bijdragen aan de surrealistische sfeer met als hoogtepunt het erg aparte eindshot waarbij je je eerst in de natuur waant, maar in een kloosterruïne blijkt te bevinden.

Niet alles is perfect, de muziek (hoe mooi ook gekozen, ik hou erg van Beethoven en van het requiem van Verdi) klinkt nogal brak. Verder mag het visuele niveau een stuk hoger liggen dan bij de andere twee Tarkovsky's, het is nog steeds niet helemaal constant. Ik had ook soms het idee dat de camera wat meer op de huid van de personages had mogen zitten, het bleef nu soms wel erg afstandelijk, maar aan de andere kant valt daar ok wel wat voor te zeggen, omdat het ook voor een bepaalde sfeer zorgt. In ieder geval verdient de film 4* en dat is een stuk hoger dan ik had verwacht op grond van de andere twee films.

Bij mijn tweede Tarkoskiy na Stalker heb ik gemengde gevoelens. Filmisch is Nostalghia allemaal heel mooi om te zien, maar dan houdt het voor mij al een klein beetje op. Ik kon me moeilijk inleven in de personages en vond ze vooral onsympathiek. Verder zag ik een paar dingen waarvan ik dacht: Dit zit ook in Stalker, vooral foefjes met water, die ik in deze film toch wat moeilijker kon plaatsen dan in Stalker.

De thematiek sprak me weinig aan en vond het ook wat rommelig verteld. Wat wil de kluizenaar nou duidelijk maken? Waarom is de schrijver zo onder de indruk van dit verhaal? Ik kon het er lastig uit halen.

Lag het trouwens aan mij of kwam God himself nog even aan het woord?

Al met al een interessante film, maar voldoet toch niet helemaal aan mijn verwachting vooraf.

Alweer mijn 5e Tarkovsky. Veel elementen in deze film al eerder gezien in die andere films, veel water, ruines, spiegels, dolende mensen. Zodat die zaken wat minder indruk maken. Niet zijn beste film naar mijn smaak, dat zijn Offret en Zerkalo.
Het verhaaltje kon me niet echt boeien, daar staat tegenover dat Tarkovskij weer als een meester-schilder-filmer scenes op het doek tovert die op zichzelf briljant zijn.

Naar mijn geval is Het Offer het meest af, en roept het een aantal vragen op, die je aan het denken zetten, wat noopt tot herziening. Ik vond de beelden wel magnifiek vooral die tergend langzaam bewegende camera, die perfect in harmonie is met de actie in de ruimte, vooral in de beginscene. Het planten van die boom bijna in zee, daar kan een boom/den helemaal niet groeien, maar de boom is al dood, dus dan maakt het ook weer niet uit. Iets waar ik pas later achter kwam, maar dat jongetje is gelukkig met zijn boom, terwijl zijn vader hem dus bedriegt, waar het jongetje pas later achter komt. Dus waar kijken we eigenlijk naar, tijdens de film zelf had ik dit niet door.

Zerkalo is pure magie.

3e 5* voor Tarkovsky is nu dan ook een feit.

Tarkovsky schept hier zijn persoonlijke renaissance, en Nostalghia ligt inderdaad zoals velen op merken in een lijn met Zerkalo. Maar is ter gelijk een collage van al zijn eerdere films. Nostalghia is een minimalistisch film. Niet het zelfde minimalisme als Jarmusch, maar minimalisme zoals alleen Tarkovsky het in beeld zou kunnen brengen.
Hij schept een sfeer als een schilderij van een Italiaanse-meester uit de renaissance. Zoals de Italiaanse renaissance een artistiek verlangen was naar de Griekse oudheid, is Nostalghia een verlangen naar het vroegere Rusland. Dit 'verlangen' wordt niet op een romantische manier in beeld gebracht. Tevens is het ook geen gedramatiseerde verfilming van traumatische herinneringen. Tarkovsky brengt een nostalgische gevoel in beeld naar een tijd, zoals hij ooit was. Zoals bij alle grote kunstwerken: kan de kijker zich op zijn eigen manier identificeren met de creatie van de kunstenaar, los van het tijdperk, waarin het gemaakt is.

Er zijn weinig regisseurs die zo knap en subtiel rationele elementen en academische experimenten weten te combineren met emotie. Waardoor er een nieuwe kunstvorm ontstaat. 'Beeldende poezie' is misschien de uitdrukking die het beste aansluit bij dit meesterwerk. Maar laat ik wel zeggen: deze uitdrukking dekt de lading niet volledig!

Een prachtig meesterwerk!!!!

Nee, ken ik niet.

Ik zie dat je zelf de film erg bewonderd. Wat maakt het dat die film wel 5* krijgt, en deze 'maar' 3,5*?