Smultronstället (1957)

Na mijn eerste Bergman (Zevende Zegel) had ik al meteen groot respect voor de man en wou ik absoluut meer van zijn werk zien. Met Wild Strawberries als tweede film ben ik werkelijk helemáál van mijn sokken geblazen, door dit intellectuele meesterwerk. Hij graaft in de ziel van een oude verbitterde man en behandelt tegelijkertijd grote (filosofische) thema's. (Even een zijspoor; het moge duidelijk zijn dat Woody Allen een groot Bergman-fan is, maar hij heeft toch wel erg veel gejat. Nu weet ik waar Deconstructing Harry vandaan komt, of een scène in Crimes and Misdemeanors.)

Wild Strawberries volgt het verhaal van een man op 78-jarige leeftijd die op maatschappelijk gebied een rijk en geslaagd leven heeft geleid, maar op zijn oude dag geteisterd wordt door eenzaamheid, het verleden en de dood. In een briljante verhaalstructuur wordt zijn ziel volledig blootgelegd aan de hand van ontmoetingen, onheilspellende dromen, nostalgische jeugdherinneringen en bijzondere gebeurtenissen. De dromen staan bol van de symboliek, het gebruik van de contrasten zwart-wit wordt tot het uiterste benut, en zorgt bij tijden echt voor een mokerslag. Daartegenover de heldere jeugdherinneringen, maar dan toch altijd met de dood om de hoek, wat het zeer beklemmend maakt.

De verschillende personages maken het ook zeer interessant, met natuurlijk de zoon en schoondochter - weer met een mooi leven-dood contrast, zijn moeder (hierdoor wordt nadruk gelegd op drie verschillende generaties) of de drie reizigers naar Italië. Het is zoiezo interessant om de moderne rationalist tegenover de overtuigde gelover te zetten, met in het midden een passievol meisje die in plaats van over het leven na te denken het leven leeft, maar met Berman's pen stijgt dit nog naar een hoger niveau. Er kunnen boekdelen geschreven worden over de boodschap, de esthetiek, de symboliek, maar ik zal het hierbij laten. Stap met hem in de auto, en merk het zelf.

Naast zeer goed kleurgebruik (in zwart-wit dan) is het acteerwerk ook bijzonder sterk, van alle acteurs. Een knappe hoofdrol van Victor Sjöström, en verder weer de goede contrasten van leven-dood, optimisme-pessimisme, levenslustig-koudheid in de vorm van de jonge reizigers en Isak's familie.

Toch moet ik nog iets over het einde kwijt; de verbitterde man heeft een hele ontwikkeling gemaakt in één dag, waar spijt en eenzaamheid uiteindelijk centraal staan. Het is dan ook niet gek - ondanks de gebeurtenissen van de dag - dat ie enigzins naargeestig is in zijn bed, en om ervan te ontsnappen terug gaat naar het verleden. Daar gaat ie samen met zijn oude liefde op zoek naar zijn ouders. Ze vinden hen, gekleed in het wit. Een vertederde blik komt in zijn ogen. Waarom zou er gekozen zijn voor zijn ouders? Misschien is dit iets wat juist niet van betekenis is, maar dat het gaat om een mooie jeugdherinnering, wat uiteindelijk zijn geluk vormt, zijn ontsnapping van het leven (en de naderende dood) en zijn fouten.

Het is dan ook met pijn in het hart wanneer ik andere vernietigende reacties lees waar zo'n diepgravend meesterwerk gereduceerd wordt door een nietig zinnetje, of er geklaagd wordt over de saaie beelden terwijl er mooie shots tussen zitten vol symboliek. Voor mij is dit dan ook absoluut een van de beste films die ik heb gezien, en dat terwijl ik nog zoveel Bergmans op het programma heb staan. Ik ben benieuwd...

4,5*

Dromen blijven een vreemd iets, en voor kunstenaars betekent dat een wereld van ruimte voor symboliek en ideeën. Waarom dromen zoiezo nooit volledig kloppen in films is dat je als kijker het heel (chrono)logisch ziet, en dan zie je de hoofdpersoon wakker schrikken, en dan heeft ie hetzeflde beleeft als kijker. Als ik wakker wordt, dan kan ik mijn droom nog enkele seconden vasthouden en dan wordt het fragmentarisch, onlogisch en onduidelijk. Maar ik zie dromen als artistieke vrijheid voor een kunstenaar. Helaas is dat ook verleden tijd, met een Christopher Nolan die werkelijk elke geheimzinnige factor van een droom verwoest met superstrakke, hyperrealistische dromen die ook onder de natuurwetten vallen. En ja hoor, dat wordt een grote bioscoophit, terwijl het grote publiek nauwelijks bekend is met een ware cineast als Bergman... (daar viel ik ook onder, maar ik probeer nu snel de schade in te halen)

Spaanse aardbeien!

Een verademing, nadat ik bijna 3 jaar geleden de afgrijselijk, onlevendige schreeuwfilm Viskningar och Rop zag, die Bergman prompt voor bijna 3 jaar op non - actief stelde. Aangezien ik de toplijsten aan het doorspitten ben, ving ik enigzins verontrustend aan voor deze film.....

De eerste droomscene is prachtig in beeld gebracht. Daarbij bevat de film genoeg interessante ontmoetingen en vraagstukken. Ik was vooral blij toen die 3 jongeren hun intrede in de film deden omdat ze zorgden voor de broodnodige pit en relativering door de film heen. De momenten dat de hoofdrolspeler terugdacht aan zijn eigen jeugd vond ik ook wel goed getroffen.

Ik zou Spaanse aardbeien zeker niet afslaan, maar de eerlijkheid gebiedt mij te zeggen dat Nederlandse aardbeien gewoon veel lekkerder zijn. Een 3*

Ja, maar (momenteel?) niet leverbaar. Ik heb 'm via een tweedehands verkoper op bol besteld en verwacht 'm deze week, daar staan nog een paar tweedehands adresjes.

Is wel leverbaar hoor.

Je kunt 'm gewoon rechtstreeks bij de distributeur bestellen:
Wilde Aardbeien [2039] - € 12,90 : Moskwood Media

En zo te zien heeft Cosmox 'm ook nog op voorraad:
Wilde Aardbeien  |  DVD  |  9789059390621 - Cosmox
(geen verzendkosten!)

Het gaat bergafwaarts met Bergman. Nou ja, helaas heb ik na mijn 1e twee films die ik zag van de regisseur ('Det Sjunde Inseglet' & 'Persona') niet meer een film van de man gezien die zó goed was als één van die twee. Maar daarom was deze ook goed.

Vooral de 1e helft van deze Smultronstället (de 4e film die ik van Bergman zag) is érg sterk, met o.a. de schitterende droom / nachtmerrie in het begin; kippenvelscéne. Daarna vliegt de film nog wel eens uit de bocht, met bijv. wat overdreven scénes met die lifters (vooral dat echtpaar), maar de dromen waar onze oude vriend (sterke rol van Victor Sjöström) zelf doorheen loopt zijn bijzonder fraai en visueel prima in orde.

Bergman geeft o.a. door de sterke (vertel)structuur op een mooie manier een prima lading diepgang over het hoofdpersonage mee, maar of de dromen ook daarwerkelijk een reden zijn dat-ie een beter mens lijkt te zijn geworden op het eind, is twijfelachtig. Door ''echte'' ontmoetingen met mensen kan dit gebeuren, dromen zijn niet in staat om dit te doen, lijkt me. Misschien heb ik het mis; ze zorgen in ieder geval voor een mooie sfeer.

Belangrijkste is dat ik me (voor het grootste deel) weer heb kunnen laten meeslepen met een Bergman. Hopelijk volgt er nu weer een stijgende lijn in de films die ik nog van de beste man moet zien. Ik heb er in ieder geval nog veel te gaan. Voldoende.

Aangename verrassing aangezien ik nogal bevooroordeeld was tov Bergman. Maar goede film met leuke personages en enkele grappige (!) scenes.
De scene waarin Isak goedkeurend gadeslaat hoe zijn verliefde nichtje Sara erg hoog opgeeft over hem vond ik iig wel droogkomisch.

Mijn 2de film van Bergman en deze was alvast makkelijker te doorgronden dan The Seventh Seal, maar dat maakt 'm er niet minder op. Filosofische ideeën worden rond geslingerd in interessante dialogen en het camerawerk maakt er een soepel geheel van. Erg mooi. De eenzaamheid van de man is mooi om te zien, en u ik deze film heb gekeken word mij ineens duidelijk waar vele regisseurs hun inspiratie vandaan hebben voor de velen films over een man die zijn leven als het ware overdenkt. Erg mooie droomscenes en het is prachtig om te zien hoe de 3 generaties zo kil zijn, en dan is het mooi om te zien de de 3e generatie iets lijkt te veranderen als zijn zoon toegeeft niet zonder zijn vrouw te kunnen. Erg fijne film van Bergman dus.

Een aantal dagen geleden zag ik al mijn tweede Bergman. Na Det Sjunde Inseglet was mijn interesse gewekt in de man. Deze film heeft me altijd al getrokken, niet vanwege de omschrijving of de poster, maar vanwege de naam. De originele titel wel te verstaan. Toen ik de film afgelopen donderdag had gekeken, wist ik niet zo goed wat ik ervan moest denken. Enerzijds een prachtige film, anderzijds geen film die me echt geraakt heeft. Ik heb me geen seconde verveeld en voor ik het wist, was de film afgelopen. Leuke personages, mooie filmstijl en een prima verhaal. Toch mist de film iets, iets waar ik niet zo goed mijn vinger op kan leggen. Het is in ieder geval niet het acteerwerk, want dat was weer ouderwets jaren '50-acteerwek. Ook niet de ontwikkeling van het verhaal, want die was ook uitstekend. Raar, want meestal kan ik toch wel iets aanwijzen wat me niet (of juist wel) aanstond. Over het algemeen een sterke film met een aantal sterke scènes en een goed uitgediepte hoofdpersoon. Borg was een sterk personage.

Nu ik dit heb geschreven, zie ik geen reden om een 3,5* te geven ipv een 4,0*.
Als het goed is, heb ik mijn volgende Bergman al weer klaar staan.

Een prima Bergman, maar ik begin zo langzamerhand te merken dat hij kwalitatief een erg consistente regisseur is. Ik zie niet heel vaak een van zijn films, maar ze vallen eigenlijk nooit tegen. Wat hij misschien beter doet dan iemand anders is zware en filosofische thema's persoonlijk en menselijk maken. Het vooroordeel rond Bergman is dat hij vooral moeilijke films maakt die meer voor de hersenen dan voor het hart zijn, maar voor mij zijn het juist menselijke vertellingen die nooit meer om de symboliek draaien dan om de karakters.

Wild Strawberries is wellicht de beste film om dit punt mee te illustreren. Bergman onderzoekt de betekenis van dromen en herinneringen (het idee van de film is gebaseerd op Bergmans vraag hoe het zou zijn als je door je herinneringen zou kunnen lopen) gemengt met vragen over de zin van het leven. Dat klinkt nogal pretentieus, maar kijk je de film dan zie je vooral een protret van een eenzame, verbitterde, oude man die zich verschuilt achter zijn natuurlijke charmes die een tocht maakt en er interessante herinneringen, enge dromen en boeiende ontmoetingen beleefd. Het verhaal over een man. Het gefilosofeer komt onderweg en vooral naderhand, maar wordt zelden al te direct aangekaart.

Ik vond het een mooie, kleine film die nauwelijks een misstap maakt (de tegelijk pratende tweeling had echter geschrapt moeten worden, afschuwelijk). Zoals alle Bergmanfilms bloedmooi gefilmd, hier met sterk contrast tussen zwart en wit. Sjostrom is geweldig in de hoofdrol en Thulin heeft een enorm sprekend gezicht. Het verhaal van een man die op een reis tot zichzelf komt is hierna enorm vaak gekopieerd (zowel populair in Europese arthouse als in Amerikaanse indies), vaak simpel en sentimenteel, maar deze film voelt nergens emotioneel opdringerig aan en de ontwikkeling wordt niet overdreven. De openingsdroomscène (die ik overigens als eens eerder zag) is een hoogtepunt, maar ik kreeg vooral een brok in de keel van de laatste herinnering, aan de vader en moeder die aan het vissen zijn. Voor mij symboliseerde dit een perfect huwelijk, die mogelijk kan zijn ondanks dat Borgs moeder net zo emotioneel afstandelijk was als Borg. Dit wijst op de mogelijkheid dat Borgs zoon toch een gelukkig huwelijk zou kunnen kennen die niet verpest wordt door zijn emotionele terughoudendheid, in tegenstelling tot hoe het met Borg zelf verliep. Althans dit is hoe ik het einde direct interpreteerde en zo bevalt het me.
4*

Ai, teleurstelling. Ik hoopte op een van de sterkste films van Bergman, maar uiteindelijk is Wilde Aardbeien na een eerste kijkbeurt een van de mindere films die ik van hem gezien heb. Wat heel wat wil zeggen over de algemene kwaliteit van zijn werk, want natuurlijk is het geen slechte film. Gewoon een beetje middelmatig in mijn ogen, wat ik zeer jammer vind. Ik miste - net als in andere vroegere films van Bergman - écht mooi camerawerk, vond het hier allemaal erg vlakjes eigenlijk. Wat de inhoud betreft: ik werd niet geraakt. Je ziet waar Bergman naartoe wil en blijkbaar werkt het bij veel andere filmliefhebbers. Maar ik kon er niet veel mee en geraakte nooit écht in de film. Daarom een standaard 3*, tegen alle verwachtingen in.


3*

Op groot scherm gezien in context van Filmfestival Gent, altijd een belevenis, hoewel dit visueel niet Bergmans beste is. Er zit wel veel in en de menselijke kern heeft me deze keer echt kunnen ontroeren. Het blijft echter een behoorlijk lange zit. Ik vind dat Bergman straffer heeft gemaakt...
Toch een verhoging naar 3*