The Century of the Self (2002)

Toe maar. Op de lijst er mee. .

Heb er stukken van gezien, enorm verhelderend en interessant! Deze ga ik zeker eens volledig kijken.

Heb nu eerste twee delen gezien, maar nu al heel veel inzichten in het gebruik van psycho-analyse en 'PR' om de massa te controleren. Zien !

Verhelderende documentaire, wellicht met weinig visuele aantrekkelijkheid, maar des te meer een degelijke rode draad, die sterk wordt onderbouwd door de interviews met personen die de desbetreffende ontwikkelingen hebben meegemaakt. Freud's theorieën over het onbewustzijn hebben een degelijke invloed gehad op diverse besturen, overheden, commerciële bedrijven en de massa in zijn geheel, door de jaren heen. Hoe de massa schaamteloos bestuurd is geworden en hoe commercie er telkens weer in slaagt ons met nieuwe verlangens te voorzien.
Een korte opsomming van een aantal nieuwe inzichten;
- Het idee dat PR een verkapte, verhulde vorm is van het begrip propaganda, gebruikt ten tijden van WO I, en vervolgens de overstap naar de commercie in New York (waaronder de tabakslobby en 'the torches of freedom')
- Hoe openheid over emoties, gevoelens, verlangens van de massa, d.m.v. focus groups ook misbruikt wordt door de commercie en politici, waarbij business de grote winnaar is.
- Hoe trends in psycho-analyse en de marketing-goeroes hele volksstammen beïnvloeden. Van de CIA die wil brainwashen, omdat de Sovjet-Unie het waarschijnlijk deed, en de Amerikaanse overheid die een oorlog begint tegen Guatamala door in te spelen op onbewuste gevoelens tot aan het verlangen naar 'vrijheid' als individu, met als gevolg dat de marketing van de producten anders wordt ingericht.
- Tenslotte; hoe de overgang naar 'het luisteren naar de burger' heeft plaatsgevonden\, met belachelijke, irrationele gevolgen. Luisteren naar de burger moet gebeuren tot een bepaald niveau, en vervolgens moeten volwaardige, competente politici de taak overnemen.
4*

Verontrustende documentaire over hoe de ideeën van Sigmund Freud navolging vinden bij politieke denkers die illusie van individualiteit inzetten om de maatschappij politiek mee vorm te geven. Aan de ene kant wordt er het idee geschetst dat wij vrije wezens zijn die keuzevrijheid hebben over onze leefwereld, maar aan de andere kanten worden behoeftes en verlangens duidelijk gestuurd door de belangen van grote bedrijven en politieke partijen. Het kapitalistische systeem wordt getoond als een inventieve kameleon die zich goed weet te vormen naar de individuele verlangens van menselijke subjecten.

Wat deze documentaire laat zien is niet eens zo wereldschokkend omdat het laat zien wat de invloed van marketing is op onze levens. Dat is een alledaags verschijnsel waar we in deze postmoderne wereld al kritisch op zijn. Wel zet het een historische context neer waarbij getoond wordt hoe diep verankerd de invloed van propaganda zit in onze moderne maatschappij. Ze zouden hier eigenlijk een tweede reeks van moeten maken die ingaat op nieuwe technologische ontwikkelingen als de opkomst van het internet en hoe dit weer in relatie staat met het idee van een zelf.

Hele indrukwekkende documentaire van Adam Curtis. Meer dan de ontstaangeschiedenis van marketing laat deze film redelijk helder zien hoe onze samenleving in een eeuw tijd radicaal omgeslagen is van een collectivistische naar een individualistische. Hoe de corporaties vanaf het moment dat zij groot genoeg werden om tegenwicht te bieden aan regeringen, voortdurend hebben geprobeerd te voorkomen om de overheid sterker te laten worden. Er zijn een aantal cruciale momenten in de laatste eeuw die bepalend zijn geweest voor waar wij nu zijn als globale samenleving. De docu behandelt de plannen voor de tweede New Deal, die helaas nooit gekomen is in de V.S. door zwaar tegenwicht van de corporaties. Vervolgens de opkomst van de hippie beweging in de jaren zeventig, waarin het grootkapitaal door grote groepen mensen geboycott werd. De idealen van deze groepering kwamen echter van dezelfde groep mensen die de grondleggers van de PR zijn. De docu laat zien dat marketing altijd een spiegel van de wensen van de mensheid is. Als de mensheid protesteerd tegen het grootkapitaal, dan maken adverteerders reclames waarin zij ons zullen doen geloven dat een merk net zo rebels is als zij. Hier ligt de kracht en het gevaar. Als mensen werkelijk opstaan voor hun idealen, en stemmen met hun portemonnee, zullen bedrijven zich wel moeten schikken naar onze wensen. Echter, door slimme marketing wordt ons beeld van deze bedrijven voortdurend positiever bijgesteld dan deze zou moeten zijn.

Neem de huidige duurzaamheidscampagne van Unilever. Wellicht hebben ze baby stapjes gezet om hun producten wat duurzamer te laten zijn. Dit wordt nu echter al uitgebreid geviert als 'duurzaam is heel gewoon' of iets dergelijks. Duurzaam is nog lang niet gewoon, en Unilever's producten zijn niet duurzaam, maar er zullen genoeg mensen overtuigd zijn na dit soort propaganda.

De belangrijkste periode die onder de loep wordt genomen echter, is die van de opkomst van het vrije markt kapitalisme. De aanstelling van Nixon en Thatcher in respectievelijk US en UK heeft deze markten grotendeels vrij gemaakt van overheidsbemoeienis. Wat we sindsdien hebben ervaren is steeds verder consolidatie van markten in de wereld, steeds meer oligopolies en een steeds luidruchtigere aanwezigheid van reclame, belastingparadijzen, aandelenspeculaties en de uiteindelijke ineenstorting van de markt door toedoen van de banken en corporaties. Dit alles is op het bord van de gewone burger gekomen, wij worden voorgehouden te moeten betalen voor de fouten van het grootkapitaal terwijl zij vrijuit gaan. Wat overblijft is een handvol banken met nog meer macht van voor de crisis. Een handvol bedrijven met nog minder concurrentie dan voor de crisis en de eerste westerse generatie die een stap terug doet in welvaart ten opzichte van de vorige. Toch lijken we niet te leren. We protesteren steeds minder terwijl er steeds meer redenen zijn om te protesteren. Want we zijn permanent afgeleid.

En dat is de verdienste van de bedrijven. Zij hebben vrij spel, gaan rustig verder met het liberaliseren van markten (zie ook TTIP) en zijn niet te beroerd om de markten nog eens te laten crashen binnen enkele jaren. Dat is de bewuste illusie die het vrije markt kapitalisme creeert. Deze vorm van kapitalisme heeft als kernwaarde groei. Groei heeft een eindpunt, want de groei van de een gaat ten koste van de groei van de ander. Met andere woorden, de vrije markt kapitalisme heeft een monopolie als eindpunt. Een monopolie is de economische equivalent van een dictatuur.

Disclaimer: Die laatste stukjes komen niet uit de docu. Dat zijn meer mijn eigen observaties als gevolg van het film van deze boeiende serie, die eigenlijk iedereen eens gezien moet hebben.

Edit: Nog wat leesmateriaal voor de geïnteresseerde

- Ha-Joon chang - 23 Dingen die ze je niet vertellen over het kapitalisme
Is niet anti-kapitalistisch, wel anti-vrije-markt-kapitalistisch. M.a.w. regels zijn altijd nodig.

- Naomi Klein - No Logo
Tikkeltje verouderd misschien, maar legt als geen ander de mechanismen van de onze branded societje bloot.

- Ewald Engelen - De Schaduwelite
Over de bankenmensen die na de crisis niet geleerd lijken te hebben.

Wel goed, maar ik vind het gemiddelde wel erg hoog.

Met name deel 2 en 3 vond ik wat inzakken doordat ze met name handelden over allerlei psychologische theorieën ipv de toepassingen waarvoor corporate en de overheid hen gebruikten.

verplichte kost.

Onderwerp leek me interessant, maar de klassieke uitwassen naar politiek, oorlog etc voelden echt wel ongeïnspireerd aan. Een saai stukje geschiedenis in plaats van een boeiende documentaire.

Wat had de docu dan wel dat extraatje kunnen geven? In die zin dat je waarschijnlijk van tevoren wel wist dat dit klassieke exposition zou zijn, maar wel aangeeft dat het onderwerp je interessant leek. Ik snap het beter als het je gewoon niet interesseert;

Allicht wat meer focus op media en commercie, in plaats van weeral over de wereldoorlogen te beginnen, en de koude oorlog, en politiek. De anecdote over rokende vrouwen vond ik bijvoorbeeld wel interessant. Daarnaast ook wat meer wetenschappelijk inzicht in die specifieke groepsdynamiek, mits ook een wat aantrekkelijkere presentatie. Extra nadeel is wel dat deze docu al 20 jaar oud is en er de laatste 20 jaar op dit gebied veel meer te vertellen valt.

Ik kijk een docu als deze toch vooral om achteraf het gevoel te krijgen wat extra inzicht in bepaalde dingen te hebben, niet om met een hoop wie/wat/wanneer info opgescheept te zitten.

The Power of Nightmares: The Rise of the Politics of Fear van Curtis vond ik wel boeiend trouwens.

Die hoop ik op korte termijn nog te zien.