Yilani Öldürseler (1981)

Claudia Cardinale of Sophia Loren die een film regiseert? Dat klinkt raar, of niet?..

De Turkse versie van deze twee namen, Türkan Soray, heeft dit wél gedaan en wel vier keer. In alle vier haar films is de hoofdrolspeelster (zijzelf) een rebelse vrouw die de woede of bewondering van haar omgeving opwekt, maar die altijd voet bij stuk blijft houden.

Zo ook in deze film. Het verhaal is er één van de menigmaal verfilmde schrijver Yasar Kemal (misschien wel de beroemdste Turkse schrijver; in ieder geval de beste in mijn ogen) en is voor zijn doen nogal kort. Toch heeft Soray er iets moois van weten te maken.

De schone Esme buigt niet voor de druk van haar dorp dat haar bloed wel kan drinken, nadat haar minnaar haar echtgenoot Halil heeft vermoord. Esme weigert te vluchten en blijft gewoon bij haar zoon, die steeds meer gemanipuleerd en depressief begint te raken door de ophitsende woorden van zijn ooms, maar vooral die van zijn oma.

Vooral die oma maakt van deze film voor mij een topper. Haar acteerwerk is zo goed, dat ik voortdurend dacht: "Ja! Dit is een vrouw die rechtstreeks geplukt lijkt te zijn uit een roman van Kemal." Ik heb het over wijlen Aliye Rona. Het zal je opvallen dat ze nogal een streng, bijna 'hekserig' gezicht heeft. Dat is dan ook de reden waarom ze in ruim 200 films (zie link) altijd de kwaadaardige en jaloerse vrouw, meestal schoonmoeder, heeft gespeeld. Het overgrote deel van haar filmografie bestaat natuurlijk uit B-films, waarin ze rolletjes vervulde die je gauw moet vergeten.

En dat vind ik jammer... Heel jammer... Rona had de sterren van de hemel kunnen spelen, wanneer haar die kans was gegund. Dit bewijst ze dus met name in deze film.

Ook Pars Sezer die het zoontje Hasan speelt, verdient complimenten. In zijn karakter kun je heel mooi aflezen hoe een onschuldig jongetje van 12 dat graag als volwassene gezien wil worden, zich psychologisch ontwikkelt in een cultuur van haat en wraak. Je begint zijn overwegingen en wijze van handelen te begrijpen. Hij wordt naar mijn mening vooral gestuurd door 'angst', door met name de woorden van zijn oma en ook de dorpsgek die hem dag in dag uit wijsmaken dat zijn dode vader geen rust kan vinden zolang hij niet wordt gewroken: de ene keer is zijn vader een kikker, de andere keer een hagedis en weer een andere keer een... slang. Maar steeds smeekt hij zijn zoon (via de mond van de roddelgraage dorpelingen) hem uit zijn lijden te verlossen door die verdomde Esme eens te vermoorden... Tsja, wat zou jij doen als 12-jarige als je je dode vader plotseling overal ziet opduiken?

Hasan twijfelt en twijfelt maar. Hij kijkt voortdurend naar het geweer dat hij van zijn oom (ook weer voortreffelijk gespeeld door Yaman Okay) 'cadeau' heeft gekregen (zeer tactisch!) en reageert zijn woede af op o.a. de vogeltjes in het dorp: wanneer de dorpelingen op een morgen wakker worden, merken ze dat het dorp veranderd is in een vogelkerkhof. Overal liggen bloed en veren en mama vogeltjes zijn hopeloos op zoek naar hun kroost... Zeer indrukwekkende scène...

Ter afsluiting wil ik (alweer) vermelden dat de vertaling de lading van de titel niet geheel dekt. Letterlijk vertaald is het zoiets als "Als ze de slang nou eens zouden doden". Toch wel een belangrijk verschil in betekenis vind ik...