QB VII (1974)

Inmiddels ontvangen en bekeken. Prima beeldkwaliteit, Engelse ondertiteling. Van de plot stond me nog maar weinig bij, eigenlijk alleen nog maar de ontknoping (en zelfs die eigenlijk helemaal verkeerd: ik herinnerde me dat Gazzara de beschuldigde was en op het proces verdedigd werd door zijn zoon of schoonzoon Hopkins als advocaat). Een zorgvuldig opgebouwd verhaal, met veel meer nadruk op leven, werk en ideeën van eerst de gedreven arts (Hopkins) en daarna de cynische en tegen wil en dank Joodse schrijver (Gazzara) dan op de gebeurtenissen in het gebouw van de titel, alles sober en zakelijk verteld en goed gespeeld – maar voor moderne ogen wellicht langdradig en te traag, zeker voor wie verwacht al spoedig middenin een spannend rechtbankdrama te zitten. Het enige echt gedateerde aan de film is voor mij overigens de incidentele stroperige seventies-vioolmuziek, maar die komt gelukkig te weinig voor (en dan alleen nog gedurende de eerste helft) om echt storend te zijn.
        Gazzara komt het meest overtuigend over maar heeft ook de makkelijkste rol, eerst vol bravoure, daarna opeens rechtschapen, terwijl Hopkins in de huid moet kruipen van een zorgelijk personage dat ook nog eens zeker twintig jaar ouder is dan hijzelf (met soms matige grime) en met bovendien een Pools accent. Halverwege de serie begint het eigenlijke proces, en de getuigenissen van de overlevende Joodse kampgevangenen en daarna het bezoek aan het (fictieve) concentratiekamp Jadwiga zijn huiveringwekkend. Uitstekend spel van de raadsheren van beide kanten (acteerkanonnen Robert Stephens en Anthony Quayle) draagt bij aan de oplopende spanning, en de climax komt nog steeds hard aan (en is toch ook wel verrassend).
        En het is absoluut niet relevant voor de waardering van de film, maar een deel van het kijkgenoegen zit toch ook wel in het herkennen van de eindeloze rij topacteurs in bijrollen: naast Gazzara, Hopkins en Caron zien we ook nog Lee Remick, John Gielgud, Juliet Mills (als Gazzara’s vrouw), Michael Gough (Alfred in Tim Burtons Batman-films), Dame Edith Evans, een jonge Anthony Andrews (als Hopkins’ zoon), Sam Jaffe, en in zijn laatste rol Jack Hawkins (die in 1973 aan keelkanker overleed, en wiens inmiddels niet meer functionerende stem hier door Charles Gray wordt nagesynchroniseerd, helaas niet erg goed).
        Maar uiteindelijk is dit toch de film van Gazzara en Hopkins in een verhaal over de zwartste periode uit de geschiedenis van de mensheid, of onmenselijkheid zo je wil, en als zodanig was hij nog net zo boeiend als ik me hem herinnerde.