Queen of Chess (2026)

Leuke, zeer onderhoudende documentaire over Judit Polgar uit Hongarije, de meest succesvolle vrouwelijke schaakspeler aller tijden. Centraal staat de voortdurende strijd met de rus Garry Kasparov, van wie ze aanvankelijk maar niet lijkt te kunnen winnen. Hier wordt wellicht iets teveel aandacht aan besteed, waardoor andere aspecten van haar leven er een beetje bekaaid afkomen, maar het zorgt in ieder geval wel voor een flinke dosis spanning. De invloed van haar vader, die Polgar en haar zussen reeds vanaf jonge leeftijd klaarstoomde voor de schaakwereld, had ook wel wat meer aan bod mogen komen, maar goed.

Na bestudering van de levens van de grootste genieën van de moderne wereld, beseft László Polgár dat genialiteit bereikbaar is voor kinderen die zich vanaf hun 5e levensjaar storten op één ding. László en echtgenote Klára stelden alles in het werk om van hun dochters Susan, Sofia en Judit schaakgenieën te maken. En met succes; Judit werd in 1993 de jongste schaakgrootmeester in de geschiedenis. Deze documentaire schetst het extreem seksistische klimaat waarin Judit moest presteren en de tweekampen tegen Garry Kasparov, de beste schaker aller tijden. Analyses van de gebruikte tactieken vereisen een bovengemiddeld begrip van de schaaksport, die van nature al niet erg televisiegeniek is. Vooral aan te raden voor schaakkenners dus, al is de medewerking van de nog altijd flamboyante Kasparov hoe dan ook een groot pluspunt.

Queen of Chess met in het middelpunt van de aandacht Judit Polgár, het schaakwonder uit Hongarije. Een documentaire met een vleug popcultuurgeschiedenis, spannende psychologische schaakduels en met kritiek op de conservatieve schaakwereld waar de mannen de dienst uitmaken en schakende vrouwen niet serieus worden genomen. Queen of Chess maakt een aangenaam portret van een jonge schaakspeelster die niet alleen tegen de wereldtop speelde maar ook streed tegen de vooringenomenheid van een door mannen gedomineerde wereld.

Aan dat laatst genoemde aspect besteedt de documentaire overmatige aandacht. Op zich een interessante constatering maar de voortdurende accentuering en herhaling deed mijn aandacht al snel verflauwen. Interessanter zijn de komeetachtige opkomst van schaakfenomeen Polgár en de partijen die zij speelde. En dan met name de partijen tegen Garry Kasparov. Die zaken krijgen niet de aandacht die ze verdienen. Je vindt ze aangestipt en versnipperd terug in de mengeling van interviews, archiefbeelden en nagespeelde scènes.

Van haar jeugd in een ambitieus gezin uit de arbeidersklasse in communistisch Hongarije, via haar eerste internationale successen tot haar historische doorbraak als jongste grootmeester ooit. De documentaire laat het in strakke opeenvolging zien. Vroege en recentere interviews met Judit Polgár en haar zusters geven functioneel inzicht in de mentaliteit, motivatie en denkwijze van het fenomeen.

De prestatiedruk en de zelftwijfel waaronder Judit Polgár lijdt, worden in de documentaure niet diepgaand onderzocht maar op een tactische manier ingezet. Ze leveren gekunstelde dramatische en gekunstelde spannende momenten op. Het kwam op mij nogal berekenend over. De documentaire schiet op die manier weliswaar deukjes in de professionele façade die Polgár ophoudt maar verzuimt om de façade te slechten. En daarop had ik gehoopt.