Mantagheye Bohrani (2023)

De winnaar van Locarno is vaak geen film voor een groot publiek en dit jaar is geen uitzondering met deze bijna fatalistische film die een soort koortsdroom is. We gaan mee met een drugsdealer in Iran. Dat is wel heel ver van het beeld dat Iran wil, dus is deze film clandestien gefilmd zonder dat de overheid het door had. Eem paar voordelen: De film is heel consequent en laat de schaduwwereld zien in een nacht en niks van de gewone wereld. De film heeft weinig plot en wordt gedreven door sfeer en het grootste voordeel is hoe urgent deze film is. Het is een ontzettend boze film. Boos op een land dat zo uitzichtloos geworden is dat een bestaan in de schaduwwereld van drugs een beter alternatief lijkt voor het normale leven, Of je gaat naar Turkije en probeert van daaruit verder te komen.

De film volgt een drugsdealer op zijn nachtelijke trips door Teheran en is niet zozeer trippy maar wel licht experimenteel in z’n vorm – alleen al door de opvallende soundtrack die een soort mix is van elektronische en dierlijke geluiden – en in z’n inhoud want een duidelijk plot heeft de film niet. De film heeft ook geen duidelijke boodschap maar wat ik eruit heb gehaald is juist de bewuste afwezigheid van een begin en einde dus plot als metafoor voor het doelloze bestaan van de man die makkelijk voor de huidige mens überhaupt kan staan: we zijn aldoor bezig en in beweging – zoals het vaste motief van de film de autonavigatie is die aldoor “sla rechtsaf” en “sla linksaf” zegt – zonder echter ergens te komen. Een ander motief is het verlangen weg te willen terwijl men vast zit of dat men verdwaald is en daarom onbewust rondjes draait (zoals de Escher-achtige scene in het trappenhuis). Het is zelfs niet duidelijk wat de man is: hij dealt drugs maar fungeert ook als een soort taxichauffeur voor z’n klanten, brengt chocoladecakejes naar een soort bejaardenhuis en wordt zelfs ingeschakeld als dokter. Zijn bestaan en daarmee de film is dierlijk – de film laat bewust zien of horen dat de man neuspeutert of een scheet laat – en hij heeft veel vriendinnen maar hij lijkt er geen seks mee te hebben: tegen de eerste die in de film optreedt is er de suggestie dat hij impotent is. Hoe dan ook voelt de man zich eenzaam en toont de film ons een somber beeld van de huidige mens die in z’n eentje door het leven struikelt met vele contacten maar zonder echte connectie of intimiteit en die maar wat aan rommelt zonder dat z’n levenspad enig doel of betekenis heeft (zoals Deleuze wel zegt: de moderne mens was een monade en de postmoderne mens is een nomade). Ook het drugsgebruik als zodanig is exemplarisch voor zo’n leven.

De film is bijzonder en interessant maar wist me nergens echt te pakken. Dat past wel bij de boodschap van de film zoals ik die interpreteer (de film verstrooit slechts omdat het huidige leven slechts verstrooiing is), al wordt die boodschap ook vernietigd door het einde omdat de autonavigatie dan uiteindelijk toch nog zegt: “U hebt de bestemming bereikt” maar dat negeer ik dan maar.

Amir [Saba Bagheri] is een dwalende, eenzame ziel in Teheran. Als hij thuis is praat hij tegen zijn hond, zijn routeplanner vertelt hem hoe hij met zijn ‘taxi’ drugs kan afleveren bij zijn klanten. Altijd eenrichtingsverkeer dus. Behalve met de passagiers, met wie hij al hasj rokend krampachtig probeert een persoonlijk gesprek te voeren. Hypnotiserende tragikomedie met een tour de force van Bagheri, maar het absolute hoogtepunt is de rit met zijn leverancier [Maryam Sadeghian], een stewardess die onder invloed van cocaïne (ook bijna letterlijk) volledig uit haar dak gaat. Wrang komisch drama met een intelligente ontleding van de Iraanse maatschappij, vooral met betrekking tot de rol van vrouwen. Jafar Pahani’s Taxi Teheran meets Martin Scorceses Bringing Out The Dead.

Wat een begin: een ambulance rijdt in een tunnelnetwerk naar zijn plaats van bestemming, lost medicijnen voor een troosteloos bestaan (pakketjes met drugs) die worden opgepikt door een groot aantal mannen van wie de film er één in zijn auto volgt.

De (naar eigen zeggen impotente) Amin - dealer, taxichauffeur, praatpaal en medicijnman - leeft alleen met zijn hond die hij zich laat bevredigen op zijn been - een rol die in zijn auto later wordt overgenomen door zijn vrouwelijke drugsleverancier. Na de drugs thuis te hebben geprepareerd en het dier te hebben gevoerd vangt de autorit door nachtelijk Teheran aan. Amin rijdt naar plekken in de stad op ogenschijnlijk willekeurige aanwijzingen van de routeplanner in zijn auto, een rol die later even wordt overgenomen door een bezorgde moeder van wie de zoon ziek is. Hij levert drugs af en hij spreekt met en luistert naar (vrouwelijke) klanten. Ten slotte komt hij weer thuis aan: bestemming bereikt.

De clandestien opgenomen film is min of meer experimenteel in zijn vormgeving: traag, versneld, verward, impulsief, ad rem en (naar)geestig, passend bij de hele nacht door wiet rokende Amin, en schetst een somber en genadeloos beeld van het hedendaagse Iran waarin ondergronds veel mogelijk is, en - voor wie wil - van het leven anno 2024 in zijn algemeenheid.

Absoluut een van de betere film van de afgelopen tijd...

Het deed mij heel sterk denken aan het werk van Jim Jarmusch.

Triestheid, urban jungle, pijn, survival en uitzichtloosheid voeren de boventoon, in het moderne Teheran met zijn 20 miljoen inwoners.

Fantastisch camerawerk en sober gebruik van kleuren en licht maken deze film tot een soort surrealistisch docudrama rond de drugs dealende Amir die probeert te overleven, ondanks het gebrek aan perpectief.

Wat mij betreft een echte parel in de zee van celluloid !!!

Na Persian Cats, The Girl Walks Home Alone Tonight, Under the Shadow en The Hunter is dit, na vele jaren, een nieuwe Iranese film die ik heb gezien. En hij haalt het niveau zeker weer.

We bevinden ons in Teheran van de nabije toekomst (of wat maakt het er eigenlijk zo "science fiction" aan?).

De openingsscene in die tunnelgangen was al meteen een inkopper die je meezuigt in een wereld waar de Iranese overheid maar beter niks over kan weten. Maar de loner Amir lijkt zich daar helemaal niks van aan te trekken. Hij leeft alleen met zijn hond die zijn been neukt, heeft zijn gigantische pakket binnen en de lange nacht om te dealen lijkt voor hem begonnen te zijn.

Met een gigantische risico om onthoofd of opgehangen te worden doolt Amir laconiek met zijn productie door de letterlijke onderwereld van Teheran. Af en toe scheldt hij op andere bestuurders door te zeggen dat hij hen allemaal de moeder gaat neuken en tijdens zijn stops komt hij bij bizarre personages terecht. Het is een hallucinerende en broeierige nachtelijke trip door de stad en de leegte en de uitzichtloosheid lijkt hierin als de duivel op de hielen te zijn. Tussendoor bezorgt hij ook (space)cakejes in een bejaardentehuis of neemt hij zelfs een rol als snorder of dokter op. Ondertussen wijst de (denkbeeldige?) tomtom hem de weg.

Onvergetelijk was die scene met dat hysterische wijf naast hem. De sneer naar de vrouwenonderdrukking die er hier gemaakt wordt is bijna op de zenuw te voelen. Soms vroeg ik me wel eens af of de regisseur niet meteen was gevlucht uit zijn thuisland, na het produceren van deze film. Of lijkt er toch wel een kantelpunt te komen na die rage dat vrouwen hun hoofden kaalscheren en hun hijabs in de brand staken?

Daarnaast heerst er een sfeer om u tegen te zeggen. Ik zie hier een vergelijking met Jarmusch voorbij komen; maar daar vond ik de film iets te dynamisch voor. Ik vond eerder sterke verbanden met Wong Kar Wai en Refn.

Iran heeft me opnieuw weten te verrassen met dit sterke stukje cinema dat elke seconde blijft boeien en je meesleurt in een helse trip dat met een zorgvuldig stukje camerawerk in elkaar is gepuzzeld. Dit is topklasse uit de Iraanse underground; die waarschijnlijk zelfs nog groter zou kunnen zijn dan het dagelijkse leven van Iran zelf.

4,5*