Kabul between Prayers (2025)

De Taliban is zeer bedreven in propaganda en dat is in ieder geval deels te merken in deze vermeende documentaire over twee broers in Kabul. Sanim is 24, bemant een controlepost, bidt netjes 5 keer per dag dat hij een martelaar mag worden en dat Allah de ongelovigen vernietigt en gedraagt zich (ondanks zijn zware bewapening) als een vriendelijke sociaal werker op straat. We zien hem ook met een motorbende van Talibanstrijders breeduit het verkeer ophouden met hun motorfietskes. Aanzienlijk authentieker (en dus veel interessanter) is het portret van de 14-jarige Regi, die probleemloos een flinke lap tekst uit de Koran kan citeren, maar geen idee heeft wat het betekent. We zien hem uitgroeien van een onschuldige, beginnende tiener tot een nog altijd sympathieke jongeman die zin heeft in oorlog. Fraai gefilmd, maar voorzien van een stevig propagandasausje en dus met een flinke korrel zout te nemen.

Dit is zo’n documentaire waarvan je wist dat de NPO – die het nu al bijna drie jaar presteert elke dag een heus Hamas-journaal om 20.00 uur uit te zenden alsof Nederland in Gaza ligt – die zou gaan uitzenden want die laat geen gelegenheid of belastngcent liggen om – in uitdrukkelijke weerzin tegen populistisch rechts – het Nederlandse volk in te peperen dat moslims gewone mensen zijn, ja zelfs dat moslimterroristen eigenlijk hele lieve mensen zijn. Afijn, de documentaire is een soort slice-of-life van een Taliban-familie in Afghanistan waarvan de stoere Taliban-strijder wel braaf droomt en bidt te mogen sterven als martelaar in de heilige oorlog tegen ongelovigen, maar ondertussen te dealen heeft met het dagelijkse leven waaronder huwelijksproblemen en z’n werk als verkeerscontroleur en die eigenlijk een hele gewone jongen is die probeert goed te doen voor zijn gemeenschap. Z’n jonger broertje is al helemaal geïndoctrineerd en kan niet wachten om te gaan vechten in de oorlog zoals in Palestina (dat zal de NPO goed gedaan hebben). Evengoed is de documentaire best vermakelijk: je krijgt de indruk kennis te maken met het echte leven in Afghanistan dat een intrigerend, exotisch land is waarbij je je kunt voorstellen dat de hippies er graag heen gingen voordat de radicale islam de regio in z’n greep kreeg (al vindt de NPO dat laatste natuurlijk een racistische opmerking).

Samim is echt een mannetje. Haren en baard altijd glanzend zwart, randje eyeliner op, matchende outfits, tulband onberispelijk gevouwen, motorfiets geblingd met extra lampen en speakers. En dan met de motorgang 's nachts met al die lampen breeduit over de weg rijden, een machtig gezicht.

Samim is ook een Taliban-strijder. Wel eentje ergens onder aan de totempaal: hij is wacht bij een checkpoint bij een marktterrein in Kaboel. Dat doet hij beheerst en met gevoel voor conflictdescalatie bij kleine opstootjes, maar wel met een enorm machinegeweer. Hij zingt ook graag Taliban strijdliederen tijdens het werk, dagdromend dat hij zelfmoordcommando mag worden. Het hoogst haalbare voor deze 23-jarige die nooit iets anders heeft gekend dan oorlog, is de martelaarsdood. Hij schiet wel vol als hij tijdens het bidden zijn vrienden noemt die hem voorgingen en dat is niet uit trots.

Samim ligt ook in scheiding. Zijn vrouw schenkt hem geen kinderen en lijkt ook mentale problemen te hebben, misschien een drugsverslaving? (Heroïne is een enorm probleem in het gebied.) Hij denkt aan een tweede vrouw, maar dat moet nog wel met de geestelijke en zijn meerderen besproken worden. Die houden dat af, maar tegen het einde van de film heeft Samim wel een erg flirterig telefoongesprek met een vrouw. Hoe het precies zit, vertelt de documentaire niet. Ik denk omdat het niet de hoofdzaak is, maar ook te illustreren hoe dat soort zaken letterlijk buiten beeld blijft; de enige vrouwen die we in de film zien, zien we op grote afstand op straat.

Samim heeft ook twee jongere broers die nog op de boerderij bij hun ouders wonen: Rafi (14) en Elyas. Die laatste heeft maar een kleine rol, maar via Rafi leren we hoe het systeem van indoctrinatie werkt. Tussen de kinderspelletjes door, leert hij zaken als de Koran te reciteren uit zijn hoofd, zonder te weten wat hij zegt, schieten en dat het allemaal gaat om het hiernamaals. Rafi is een stuk introverter dan Samim en maakt vaak de indruk diep in gedachten te zijn. Hij reageert extreem vertederend als hem wordt gevraagd of hij verliefd is, maar vertelt ook dat vrouwen geen eer hebben en dat hij wil meedoen aan oorlog. Iets dat zelfs Samim geen goed idee lijkt, want die blijft maar hints aan Rafi geven richting een carrière in de theologie.

Dit alles wordt heel erg show, don't tell gebracht. Waar ik een verhaal zie over indoctrinatie en een doodscultus, zal een Taliban-kijker dit waarschijnlijk een prima film vinden over de dagelijkse gang van zaken in het land, de eer die wordt gegeven aan de martelaren en de gedegen opvoeding van de jeugd, hoewel de regisseur denkt dat ze hem vooral saai zullen vinden.

Het verhaal van de totstandkoming van Kabul, between Prayers is ook heel interessant. Regisseur Aboozar Amini vluchtte in zijn jeugd naar Nederland, ging weer terug naar Afghanistan om les te geven op de filmacademie, maar moest terug toen de Taliban aan de macht kwam. Amini is namelijk een Hazara, een bevolkingsgroep die niet goed ligt bij het overwegend uit Pasjtoen bestaande Taliban regime. Amini regisseerde daarom vanuit Nederland per telefoon cameraman Ali Agha Oktay Khan, die hij kende van zijn tijd op de filmacademie. En dan moest ook nog het eerste anderhalf jaar film weg worden gedaan, omdat Samim zich te bewust was van de camera en er overduidelijk een goednieuwsshow van ging maken. Dit alles heb ik uit een erg interessant interview met Amini in De Volkskrant, dat ik je als je een DPG-account hebt zeker kan aanraden.

Des te bijzonderder dat deze vanaf duizenden kilometers afstand geregisseerde documentaire niet alleen erg interessant is, maar ook visueel één van de beste films die ik dit jaar heb gezien. Er zitten werkelijk schitterende beelden in van ruige berglandschappen, groene appelboomgaarden en juist heel intieme scenes van gezichten. Gecombineerd met de sterkte inhoud maakt die Kabul, between Prayers één van de beste films van het jaar tot nog toe voor mij.

(Gezien op Human/NPO Plus)