Komedie Elahi (2025)

Na enige minuten was ik bang dat dit zo'n vermoeiende praatfilm zou worden, maar uiteindelijk bleek het een aangename energieke praatfilm te zijn. Prima kijkvoer derhalve.

Dit is een film over film – meer precies: over filmcensuur in Iran – en meestal hou ik van metafilms maar deze is gewoon heel slecht. Een filmregisseur reist door heel Teheran op zoek naar een mogelijkheid om zijn verboden film toch te vertonen – wat dat betreft lijkt de film op z’n eerdere Ta Farda (20220) waarin het verhaal uit niets anders bestaat dan eindeoos gezeul met een baby die moet worden verstopt voor de ouders van de moeder – maar nergens wordt de film interessant of geestig. De film is denk ik bedoeld als komedie (de titel slaat overigens op Dante’s Goddelijke Komedie: zijn film is denk ik gestorven en reist nu door de onderwereld waarin we af en toe een andere film tegenkomen of zo) en de hoofdpersoon ziet eruit als de Iraanse imitatie van Woody Allen maar de film is nergens grappig. Ze zouden deze veel te slechte film een vertoningsverbod moeten geven in Nederland.

Dan zal ik maar een beetje de filosoof spelen:

Dit is een briljant geestige en scherpe toevoeging aan de toch al zo rijke Iraanse cinema.

Misschien het scherpste is nog wel dat het een film is die vooral zal aanslaan bij Iraniërs en mensen die tot op zekere hoogte bekend zijn met Iraanse cultuur, omgangsvormen en cultureelpolitiek systeem. Bekend zijn met films van bv Kiarostami en Panahi kan helpen, of de columns van Erdbrink lezen. Dit gegeven heeft als gevolg dat de film vooral geschikt is voor vertoning...ín Iran...wat dus tegenstrijdig genoeg moeilijk gaat zijn vanwege de (meer en minder) subtiele maatschappijkritiek. Zo moeilijk als getoond dus.

Er wordt continu de draak gestoken met de tegenstrijdigheden in de Iraanse maatschappij; je mag geen Rocky kijken, tenzij je dat geaccepteerd omschrijft. Je mag geen huisdier hebben maar iedereen houdt ervan. Cinefilie moet stiekem, maar men heeft Matrix posters aan de muur. Iedereen probeert autoriteit uit te oefenen, maar je prikt het zo door als je de juiste toon aanslaat (of je als een ander voordoet...).

Tegelijk is dit inhoudelijk bijna autobiografisch, zoals Iraanse films zo vaak zijn, al komt Asgari er zelf niet in voor (nét niet, Ark lijkt zelfs bijna, en z'n nicht speelt er weer in), want hoe moeilijk is het voor een Iraanse filmmaker zijn films in z'n eigen land vertoond te krijgen...

En dan dat einde, klassiek Iraans, waar de machteloosheid ondanks alle moeite meedogenloos over alles heendendert. De blikken...zelfs van de hond...

Zo is de titel ook gelaagd gepast; Arks nieuw te maken film lijkt er mee te maken te hebben maar de hele Iraanse maatschappij met alle absurdistische tegenstellingen valt enkel om te lachen, en dat alles onder het mom van de Islamitisch grote heilige Allah. Tegelijk is dit simpelweg een zalige komedie, als je die insteek maar weet te vinden. Ik heb ontzettend genoten, 4.5*

Ali Asgari's Ayehā-ye Zamīnī (Terrestrial Verses) was een favoriet in 2023. Een serie kafkaëske "paarse krokodil"-sketches, maar dan met de extra absurditeit van een hypocriet autoritair regime. Ik houd heel erg van die lichte absurdistische, waar het net niet echt iets is dat je echt grappig kan noemen, maar wel een soort humor is. Maar de frustratie van botsing met autoriteitsfiguren van wie je niet kan winnen, ook al heb je nog zo gelijk, was ook gewoon heel herkenbaar, zelfs als het in Iran natuurlijk veel sterker is dan in Nederland.

Komedi-ye Elāhi (Divine Comedy) gaat op dezelfde voet verder. Filmmaker Bahram Ark (Bahram Ark) wil zijn nieuwe film vertonen, maar hij komt niet langs de censuur, want de film is in het Turks, niet Perzisch, en er zit een onreine hond in. (Dat 'Turks' dat consequent in de ondertiteling werd gebruikt was een beetje verwarrend, want het klonk best wel anders dan Turks. Het blijkt om Azerbeidzjaans te gaan, een zustertaal van Turks, die ook wel Azeri-Turks wordt genoemd. Er wonen veel Azeri in Iran. Volgens Wikipedia: "Most of the Iranian Azerbaijanis call themselves and are referred to as "Turks" but also insist on their Iranian identity." Tot zover het educatieve intermezzo.) Dus gaat Bahram achterop de Vespa bij zijn vriendin annex producent Sadaf (Sadaf Asgari) door de stad om dan maar illegaal een vertoning te organiseren. Zoals de titel als suggereert is het een soort tocht door het vagevuur, met steeds absurdere trekjes. Mijn favoriet was een ontmoeting met een soort geheimediensttype in cocktailbar Dante (er zijn cocktailbars in Teheran?!) die bleef aandringen dat Bahram een film over Jonas in de walvis moest maken in Syrië met AI. (De film speelt voor de val van het door Iran gesteunde Assad-regime. Dat speelt later nog een rol.)

Net als Ayehā-ye Zamīnī is ook Komedi-ye Elāhi een uitstekende geval van licht absurdistisch, niet echt standaard grappig, maar toch heel humoristisch filmmaken. Ik weet uit ervaring met het aanraden van dit soort films dat dat enorm smaakgevoelig is; je vindt het of geweldig (zoals ik) of je kunt er helemaal niets mee, dus kijken is op eigen risico. Net als Ayehā-ye Zamīnī is ook Komedi-ye Elāhi erg praterig, maar het is wel wat meer visueel door het doorkruisen van de stad op de Vespa als verbindend element. Iets anders dat beide films verbindt, is dat ze na alle problemen voor de hoofdpersonen, toch positief eindigen met een mokerslag voor het bewind door een externe factor.

Door het onderwerp miste ik wel de herkenbaarheid van Ayehā-ye Zamīnī; ik voelde deze film niet zo in mijn botten als die film. Maar als mede-cinefiel deel ik wel Bahrams ergernis over slechte komedies en vervolgen als 2 Fast 2 Furious. Dan liever Bergman in 4K. Of 2K.

(Gezien in Het Ketelhuis)

In deze vrije bewerking van het 14e-eeuwse allegorische dichtepos van Dante Alighieri probeert de Iraanse filmmaker Bahram Ark een vergunning te krijgen voor het vertonen van zijn meest recente film. Die vertoning is een voorwaarde om de financiën rond te krijgen voor zijn nieuwe filmproject. Hoofdrolspeler Sadaf Asgari rijdt hem op de brommer rond naar de gesprekken die zijn idealen op de proef stellen. Zo nu en dan amusant, maar Asgari’s keuze om de gesprekken te filmen in doorlopende takes met een statische camera maakt dit visueel onaantrekkelijk. De gesprekken lijken een eeuwigheid te duren en de droge humor komt onvoldoende tot uiting. Asgari (die niet bij de gesprekken aanwezig is) zorgt voor wat leven in de brouwerij, maar de film wordt met gemak gestolen door Shila ‘the fantastic dog’ in de ironische slotscène.