Akiplėša (2024)

De Locarno winnaar van dit jaar voelt als een kruising van Gummo en Lilja 4-ever met een snufje Paradies: Hoffnung. Nou klinkt zo'n vergelijking een beetje of de film niks eigens heeft, maar dat is overdreven. De gure industriestad uit de omschrijving is vooral niet zo groot en niet zo stedelijk en door alles en iedereen waaronder de overheid verlaten en opgegeven. De plek is in verval en de mensen zijn dat ook.. De film lijkt vooral een betoog dat dat loslaten van een gemeenschap ertoe lijdt dat andere mensen de toch al kwetsbare mensen gaan exploiteren door met een neppe vorm van hoop te komen, waar de mensen die van de overheid niets meer verwachten zich aan vast klampen, als kind al. Dat wordt erg duidelijk als Maria's moeder haar eindelijk uit die plek wil weghalen. Maar dat staat voor Maria gelijk aan het loslaten van de hoop op glamour omdat waar ze is die modellenschool is
. Dat gebeurt nogal eens hier. De film is sfeervol, maar niet altijd even subtiel. Met name door die trefzekere sfeer was dit een veelbelovend debuut (qua lange film dan) van een regisseuse die er een is om in de gaten te houden. Maar met een Gouden Luipaard gaan meer mensen dat doen.

De eindscene, een scene waarin Maria en een aantal andere kinderen basketballen en het leven weer even een soort evenwicht terugvind, maar tegelijk is er ook een bitter randje, is wonderschoon.

Vanaf 10 juli 2025 in de bioscoop (EYE)

Deprimerend sociaal drama richt zich op Marija [Vesta Matulyte] en Kristine [Ieva Rupeikaite], twee minderjarige tieners uit een armoedig, troosteloos dorpje in Litouwen, die hopen aan hun uitzichtloze bestaan te ontsnappen door zich te onderwerpen aan een opleiding tot fotomodel. Het gevolg is een obsessie met uiterlijke perfectie, maar Bliuvaite doet weinig met dat gegeven. Van een verhaal is amper sprake en dus valt Bliuvaite vooral in de herhaling. Een paar surrealistische dansscènes houden de aandacht vast, al is de betekenis ervan op zijn zachtst gezegd wat vaag. Dat Bliuvaite het schoonheidsideaal hekelt (de overige bewoners voldoen daar zeker niet aan) is snel duidelijk, dat wel. Wie écht wat wil weten over de exploitatie van tienermeisjes in de modellenwereld kan zich beter wenden tot Girl Model (2011).

Een beetje een mix tussen drama en sfeerschepping. Maar voor het drama is het acteerwerk echt te vlakjes om meegetrokken te worden en voor de sfeerschepping is dit te veel doorspekt met drama en te veel los zand waardoor veel losse scènes an sich wel oké zijn (dat laatste shot op die parkeerplaats is prachtig) maar niet werken binnen de film. Al met al geen slechte film maar lang niet altijd boeiend ondanks soms mooie fotografie. Ik noemde dat laatste shot al maar ook dat van de ontwakende natuur na dat feestje was erg sfeervol. 2,5*.

Dit is het soort filmhuisfilm waar ik weinig mee kan. Vanuit haar eigen ervaringen en een maatschappelijke relevantie (of ‘urgentie’ zoals sommigen dat noemen) leek het de regisseuse een goed idee om een film te maken over het moeilijke leven van tienermeisjes in een Litouwse achterbuurt. Die film heeft ze dan ook gemaakt: we kijken naar met name twee tienermeisjes van 13 jaar in een achterbuurt waar ze ervaring opdoen met drank, drugs, seks en kleine misdaad en waar ze schijnbaar net als alle meisjes in de wijk dromen van een carrière als model waarvoor ze alles doen, van het eten van een lintworm om af te vallen tot prostitutie om een fotoshoot te kunnen maken, terwijl het fotomodellenbureau in feite oplichters zijn die profiteren van de ambitie of wanhoop van de meisjes die er weg willen. Dat is allemaal erg interessant maar de regisseuse is vergeten er een verhaal bij te bedenken zodat er geen dramatische gebeurtenissen zijn. En het beetje verhaal dat er te destilleren valt uit de opeenvolgende scenes – dat ze eerst ruzie hebben maar dan opeens beste vriendinnen of dat ze blijkbaar afgewezen worden bij de casting want het eindigt met een scene waarin ze weer vrolijk basketballen dus blijkbaar niet als model naar Japan of Parijs zijn gezonden – wordt niet verteld maar moet je zelf deduceren, laat staan dat er iets wordt verklaard. Misschien is het een zelfbewust gekozen filmstijl maar ik vind het een armoedige, vervelende stijl, al doet de film verder weinig verkeerd.

De titel van de film is goed gekozen. Vrijwel alles in de film is vergiftigd, destructief en schadelijk. De 13-jarige Marija woont bij haar grootmoeder in een sombere, treurige en haveloze industriestad ergens in Litouwen. Marija loopt mank en wordt gepest. Ze sluit vriendschap met de grootste pestkop Kristina. Samen nemen ze deel aan een modellenopleiding die moet leiden tot een ontsnapping aan de troosteloze uitzichtloosheid van hun huidige levensomstandigheden. Die levensomstandigheden zijn treurig en veel hoop op verbetering is er niet.

Om de treurnis te ontstijgen geeft de jeugd in de stad zich massaal over aan drugs en alcohol en voegen de meisjes van de modellenopleiding daar nog eens allerhande destructieve middelen aan toe om maar te voldoen aan de wenselijke maten waaraan een model moet voldoen. Marija staat midden in het verhaal en lijkt het enige personage te zijn dat over een moreel kompas beschikt. Desondanks geeft ze vaak toe aan de groepsdruk, laat nauwelijks haar morele standpunt horen en doet geen pogingen om in te grijpen bij het signaleren van onrecht. Maar goed, dat is misschien ook teveel gevraagd van een 13-jarig protagoniste. Ze zal bovendien de woorden ook wel niet tot haar beschikking hebben om haar gevoelens te uiten.

Nu wordt in de film in het algemeen niet veel gesproken of uitgelegd. Ik was wel nieuwgierig naar een aantal dingen. Waarom niemand naar school gaat bijvoorbeeld. Ook worstelde ik met de vraag waarom de stad die eens bloeide zo in verval is geraakt. Het zijn vragen waarop de film geen antwoord geeft. Geen verklarende monologen of een vriendelijke vertelstem die een handje helpt. Van de karige dialogen tussen de personages word je ook niet veel wijzer. De film laat slechts het onuitgesprokene zien en laat het daarbij. Die methode is niet bevredigend voor de nieuwsgierige geest maar roept met zijn beeldtaal wel een nare drukkende sfeer op. En dat is ook wat waard.

De jeugdige cast doet het trouwens goed. Met name Vera Matulyte (Marija) en Ieva Rupeikaite (Kristina) slagen erin hun relatie die giftig begint en zich vriendschappelijk ontwikkelt, geloofwaardig weer te geven. Een wat theatraal ogend vechtpartijtje laat ik maar buiten beschouwing. Beide namen ben je uiteraard direct weer vergeten, maar met hun goede acteerprestatie in het achterhoofd noem ik ze toch. Meteen ook maar een interessante zijsprong nemen door te vermelden dat Matulyte in het echte leven als model werkzaam is. Of ze in het echte leven eveneens mank loopt, is mij niet bekend.

Het verhaal verloopt gelijkmatig en de verteltrant is rustig. Met een koele esthetiek en een indringende compositie vertelt het regiedebuut van Saulė Bliuvaitė over jongeren zonder perspectief en over de moeilijkheid om binnen destructieve structuren een menselijke houding te ontwikkelen en te behouden. De film is gebaseerd op de persoonlijke ervaringen van de regisseur die zelf opgroeide in een troosteloos industriegebied en probeerde met modellenwerk daaruit te ontsnappen. Het zal de reden zijn dat de film de meisjes met al hun zwakheden en twijfelachtige gedrag op een manier portretteert die niet veroordeelt maar die hun situatie eerder op een meelevende realistische manier observeert.

Bliuvaitė maakt een krachtige en interessante debuutfilm met sprekende beelden en een goed getroffen sfeer die past bij de troosteloze setting en de kille omstandigheden. Een film die niet luidruchtig de aandacht van de kijker trekt maar dat doet met subtiele beeldtaal en je juist daarmee weet te raken.