In the Court of the Crimson King: King Crimson at 50 (2022)

De documentaire is wat rommelig maar dat past dan misschien bij de muziek van deze legendarische band die de leider Robert Fripp immers omschreef als ‘georganiseerde chaos’. We leren vooral dat Fripp een even excentrieke als autoritaire of in ieder geval moeilijke en onaangename bandleider is die het leven van z’n muzikanten tot een hel maakte (tot 2013 want toen werd hij milder of relaxter en ook zelf voor het eerst gelukkig): aanvankelijk denk je dat de muzikanten grappige overdrijvingen maken volgens de typisch Engelse, onderkoelde vorm van humor maar al snel blijkt het ook serieus bedoeld zodat spelen in Crimson King echt niet leuk moet zijn geweest hetgeen wellicht ook de vele personeelswisselingen verklaart (naast dat Fripp ook makkelijk mensen ontslaat). Fripp legt uit wat hij wil en daarmee impliciet waarom hij zo veeleisend is: voor hem moet op een welhaast boeddhistische manier de stilte centraal staan waarbij de muzikanten niet spelen wat ze kennen of waarvan ze denken dat van hen verwacht wordt maar als het ware zelf verdwijnen en met het publiek alleen nog de als het ware autonoom geworden muziek ervaren. Het live spelen moet aldus tot een soort religieuze of mystieke ervaring leiden en de band blijkt een heuse non als fan te hebben die dat ook zo beleeft. En uit die stilte – die aldus leegte en openheid is – komt dan vanzelf nieuwe muziek zodat verandering het kenmerk is van de band (“Otherwise, you turn into the Moody Blues, for heaven’s sake.”), al helpt de aldoor veranderende bezetting daar natuurlijk ook aan mee.

Toen ik zag dat deze documentatie deze week uitkwam in Nederland ben ik naar de muziek van King Crimson gaan luisteren – de ‘oude’ King Crimson van In the Court of the Crimson King (1969) tot en met Red (1974) – die mij zeer positief verraste: wat een leuke muziek (om welke reden ik daarna ook deze documentaire ben gaan kijken)! Het doet me wat denken aan de oude Pink Floyd vanwege de combinatie van enerzijds experimentele, agressieve en harde nummers en anderzijds (post-)psychedelische, melodieuze en rustige nummers, al heeft King Crimson misschien nog wat meer jazz-invloeden zodat het ook wat doet denken aan Frank Zappa. Wat de muziek bijzonder leuk maakt is dat het niet bang is radicaal te zijn: het kan zijn dat progrock-giganten als Yes en Genesis veel van King Crimson hebben afgekeken maar die missen de radicaliteit van King Crimsons benadering zodat mijn voorkeur uitgaat naar King Crimson.

Ter gelegenheid van het 50-jarig bestaan van King Crimson nodigde Robert Fripp – het enige overgebleven lid van de oorspronkelijke line-up – Toby Amies uit om een documentaire te maken over deze superband die met hun debuutalbum ‘In The Court Of Crimson King’ de grondleggers waren van “symfonische” of “progressieve” rock. Al snel onthult Fripp dat hij tot 2013 “ongelukkig” was met de band. Een lekkere binnenkomer en Fripp blijkt een buitengewoon eigenzinnige persoonlijkheid te zijn. Geen wonder dat zanger/gitarist Ian McDonald en drummer Michael Giles het al na een album voor gezien hielden, zou je zeggen. Maar de geschiedenis van King Crimson is een doorlopende botsing tussen muzikanten die het allerbeste uit zichzelf en uit elkaar willen halen. De uiteindelijke spil van deze onconventionele documentaire is de innemende drummer Bill Rieflin. Wie nog nooit van King Crimson heeft gehoord doet er goed aan om eerst (in ieder geval) hun debuutalbum te beluisteren.

Fascinerend portret van wat soms bijna een sekte lijkt, met Fripp als gevreesde sekteleider die in zijn volgelingen, herstel, bandleden naast bewondering en loyaliteit ook onzekerheid en angst opwekt. Vooral ook bijzonder omdat de bandleden van het eerste uur (en tevens de eerste afvalligen) Ian McDonald en Michael Giles nog aan het woord komen, en de manier waarop Fripp en McDonald ook een halve eeuw later nog hun verdriet over die breuk tonen is zeldzaam navrant en ontroerend, net als de nuchtere beschouwingen van de ten dode opgeschreven Bill Rieflin. Aan de andere kant is het commentaar van Trey Gunn ("elf jaar lang een ziekte onder de leden") en Adrian Belew ook niet mis te verstaan, maar ja, een band is nou eenmaal geen democratie, en om de muziek van King Crimson te waarderen hoef je niet per se bij Fripp op de koffie te willen (tenzij Toyah de koekjes serveert natuurlijk). En dan de aanwezigheid van de nog onwaarschijnlijke jeugdige Bill Bruford, en blazersheld uit de jaren 70 Mel Collins die nu weer met Fripp c.s. meedoet, en Pete Sinfield... Voor wie bekend is met deze sien is dit een fascinerend portret, maar ik weet niet of de band hier veel nieuwe fans mee gaat winnen.