Cabinet des Dr. Caligari., Das (1920)

Wat een prachtig meesterwerk is dit...die wellicht nog interessanter wordt als je bedenkt in welk politiek en sociaal milieu de film is ontwikkeld (voor zo ver je daar natuurlijk niet meteen bij stil staat, bij het bekijken van een wat oudere film). De film werd geproduceerd in 1920 door decla-bioscop (het enorm grote UFA was reeds nog niet geprivatiseerd en hield zich nog bezig met propoganda en overheidsfilms) onder leiding van Erich Pommer, een man die veel betekende en al helemaal zou gaan betekenen voor de duitse cinema in de weimarperiode (de goede man werd in later ook het hoofd van UFA) en was grotendeels verantwoordelijk voor de gewaagde keuze om 'kunst'-films te gaan maken in duistland en zich daarmee te onderscheiden van de (simpele) publieksfilms die werden gemaakt in het na de eerste wereldoorlog meest toonaangevend geworden filmland, amerika. Het was pommer die het script van Hans Janovich en Carl Mayer een kans gaf.

Het script dat overigens werd gebaseerd op een waargebeurde belevenis van Janovich op de fair/kermis van Hamburg....Janovich was daar op zoek naar een meisje dat hij wel behoorlijk mooi vond en hij volgde een lach waarvan hij dacht dat het de hare was en zag op zijn zoektocht een rare verschijning in de schaduw van wat bosjes staan...hij staakte zijn zoektocht naar het meisje en de volgende dag stond in de krant dat het meisje was vermoord...hij besloot naar de begrafenis te gaan,, de moordenaar was overigens niet gepakt... en bij de plechtigheid zag hij dezelfde vreemde man...de man leek hem ook te herkennen..en maakte zich uit de voeten....natuurlijk kon janovich niks hard maken...maar wel een heel spannend filmscript (bron is overigens Siegfried Kracauer's 'From Caligari to Hitler: A Psychological History of the German Film')

Anyway,,,de oorlog brak uit...vele mensen stierven..de oorlog werd beëindigd...vier jaren vlogen voorbij ..problemen alom voor het Duitse volk...ze kregen immers de schuld van de oorlog,,,wat ook inhield dat ze belachelijk veel financiële schuld hadden wat weer leiden tot een enorme hyperinflatie...(met winkelkarretjes vol met Marken naar de bakker voor een brood…dat soort rituelen)…nah…terug naar de anekdote…janovich keerde als een overtuigd pacifist terug uit de oorlog en kwam aan in berlijn waar hij Carl mayer ontmoette…mayer had het ook niet zo met het leger en had tijdens de oorlog nogal wat aanvaaringen gehad met zijn militaire leiders…die hem verschillende tests lieten ondergaan om zijn mentale gesteldheid te toetsen….je voelt hem al aankomen…hier werd het personage van caligari geboren…ceasare was natuurlijk ontstaan uit de schimmige man die janovich had gezien…

Wat ook wel interessant is trouwens…is dat mayer en janovich oorspronkelijk het script hadden geschreven als regelrechte horror… waarin de moorden echt werden gepleegd door caligari en ceasare en geen verzinsels waren van de gekke francis in het gesticht…het originele verhaal had dus niet de beginscene van een vertellende francis en niet het einde waarin blijkt dat het allemaal bedacht is door de gekke francis…hiermee maakten de schrijvers een nogal duidelijk, maar erg gewaagd statement,,ze schopte namelijk aan tegen de autoriteiten...de dokter was immers een gestoorde gek en je zou dokters/autoriteiten niet zomaar klakkeloos moeten vertrouwen… het personage van ceasare stond volgens janovich dan ook voor de ‘normale’ man die door invloeden en druk vanuit de autoriteiten veranderde in een meedogenloze moordenaar ideeen die in het onstabiele Duitsland destijds vrij hard aan zouden zijn gekomen…maar het liep allemaal anders…

Erich pommer had dus het gewaagde script onder zijn hoede genomen en stelde Fritz lang aan als regisseur…nou..die zag dat wel zitten en was een tijdje verbonden met het project…echter,,, meneer Lang moest zijn serie ‘Spinnen’ nog eerst afmaken en dus werd robert Wiene aangetrokken…Het was Wiene die de drastische verandering aan het script voorstelde…iets wat Lang schijnbaar ook van plan was...de schrijvers waren enorm tegen de verandering..maar niemand wilde luisteren en zo geschieden het…het begin en eind werden veranderd en alles was een hersenspinsel van een gestoorde man…iets wat het tegenovergestelde veroorzaakte dan de schrijvers hadden bedoeld…want…nu hadden de autoriteiten dus gelijk en was het maar goed dat de gestoorde man door de dokters in de gaten werd gehouden…

Nah…. Wellicht dat dit niet bij iedereen bekend was…en als dat wel zo is…dan spijt het mij van mijn lange verhaal..ik vond het wel interessant om te weten… heerlijke film…

Gave stijl in één van de eerste horrorfilms

Na Dr. jeckyll and Mr. hyde is dit volgens mij de oudste horrorfilm.

Erug leuk om eens gezien te hebben, al is het maar omdat het vaak te boeken gaat als een van de eerste horrorfilms die ook overduidelijk van invloed is geweest op latere- meesterwerken. De film opzich vond ik nog nieteens zo heel bijzonder en het duurde ook even voor ik er daadwerkelijk inzat, maar het zijn vooral de constate- onheilspellende sfeer en surrealistische decors die het hem doen, de score en het- acteerwerk (mimiek en gezichtsuitdrukkingen) waren ook dik in orde. Kwa stijl overgens nauwelijks te geloven dat dit al bijna negentig jaar oud is.

3,5 sterren

Had deze film zo'n 10 jaar geleden op video opgenomen van de WDR en Vandaag maar weer eens herzien. Vind het nog steeds een van de beste stille films ooit gemaakt. Deze hele film oogde als een expressionistisch kunstwerk, waarbij de decors zeer abstract overkwamen. De score, zeer experimentele jazz muziek - van welke componist weet ik helaas niet - paste er in ieder geval ontzettend goed bij. Dat het niet de originele score is bij die film, daar kunnen wij rustig van uit gaan, maar bij heel veel stille films die opnieuw gerestaureerd worden uitgebracht, wordt vaak een nieuw score toegevoegd.
Voor de rest valt door mij alleen nog te zeggen dat deze film zijn tijd ver vooruit was en daarom krijgt hij van mij ook de hoogste waardering.

5,0*

Rainer Viertblöck als ik me niet vergis.

Gaaf om te zien. Echt een heel goed verhaal. Prachtige decors. Ik heb dan weer wat minder met het 'stomme' film gedoe, maar ja. Hierdoor vielen wel de mimiek meer op. Je let echt meer op de gezichtsuitdrukkingen en die zijn ook erg duidelijk. De muziek erbij was ook erg goed. Ik prefereer dit toch boven de hedendaagse horror.

4*

Een klassieker die me erg goed bevallen is, en vooral ook erg verrast heeft.

Bij de meeste stomme films heb ik vaak moeite om mijn hoofd erbij te houden, omdat ze vaak wat langdradig zijn en er weinig gebeurt. Niets hiervan bij Das Cabinet des Dr. Caligari. Klassieke horrorverhalen weten me altijd wel te boeien en het wordt in deze film allemaal lekker vlot en spannend verteld. Daarnaast is er ook nog een leuke plottwist aan het eind. Zoals bij vee stomme films is het acteerwerk erg theatraal. Normaal heb ik hier wat moeite mee, maar vond hier goed passen. Dat komt denk ik vanwege de abstracte decors. Had vaak het gevoel dat ik naar een avant-garde toneelstuk zat te kijken. Of dit nu wel de bedoeling is van film als medium mag een ieder voor zichzelf beslissen.

Op visueel gebied is deze film met zijn expressionistische decors echt speciaal te noemen. Heb zelf nog nooit een film als deze gezien en vraag me af of er ook wel vergelijkbaar materiaal is. Zo ja, dan hoor ik het graag! De schots en scheve huisjes en straatjes met opgeschilderde ramen deden me aan een soort middeleeuwse Alice in Wonderland sprookjeswereld denken. Ook is duidelijk te zien dat Tim Burton deze film zeker als voorbeeldmateriaal gebruikt heeft bij het maken van films als Nightmare Before Christmas en Corpse Bride. De score, met veel zenuwachtige strijkinstrumenten, past goed bij de vreemde wereld waarin het verhaal zich afspeelt.

Een film die zo oud is en toch nog zo uniek en speciaal kan zijn, krijgt van mij niet meer dan lof.

4,5*

Prachtige decors!

Maar veel meer kan ik hier niet uithalen. Het aardige verhaal wordt nogal de nek omgedraaid door de knullige uitwerking en het theatrale acteerwerk. Muziek vond ik wel weer sfeervol, maar niet altijd even goed bij de beelden passen, en net iets te vaak werd het me iets te bombastisch in de context. Verder dus erg toffe decors, maar dan houdt het helaas wel op.

2*

Een absoluut meesterwerkje van Robert Wiene dat vooral gekenmerkt wordt door sinistere, expressionistische decors. De decors zien er trouwens zeer toneelachtig uit, normaal verdient dat een afstraffing in mijn score was het niet dat dat juist bijdroeg aan de schitterende lugubere sfeer, zo staat alles in de decors nogal scheef (ramen, huizen, trappen, ...) en vervormd. Ik had ook niet zoveel van deze film verwacht aangezien Nosferatu me slecht bevallen was, mede daardoor was ik verrast van het verhaal dat zeer boeiend was, ik durf zelfs stellen dat deze film qua verhaal niet hoeft onder te doen voor de huidige generatie horrors. Het verhaal werd ondersteund door rustige jazz-muziek dat opvallend goed paste bij het verhaal, maar ik was al blij dat dit niet weer de zoveelste 'silent' film was met een klassieke soundtrack. Het gaf me in elk geval het gevoel naar een origineel geheel te kijken, maar Jazz leek dan ook goed te passen bij de expressionistische, artistieke decors. Aanrader..

4.5 sterren

Wat een verademing na The Birth of a Nation, die ik hiervoor heb gekeken. Prachtige decors, een verhaal dat er precies in past, met nog een aardige twist aan het einde. Geen moment saai.

Ik dacht dat Phantom of the Opera de beste horror film was van de jaren 20. Maar dat was het dus niet. De decors zagen er erg toneel achtig uit maar toch zag het er leuk uit. Wat mij betreft is dit de beste horror film van de jaren 20. Met de echte jaren 20 sfeer. 5,0.

Voor de tweede keer op groot scherm gezien en ditmaal deed het me beduidend minder. Ik wil zelfs zo ver gaan te zeggen dat het op mijn zenuwen werkt. Qua narratief ben ik alleen te spreken over het laatste gedeelte, in de psychiatrische inrichting. Visueel is de nauwe verwantschap aan het expressionisme op zich een interessant attractiepunt en is het daarmee een uitermate Duitse film, maar het exorbitante theatrale (van zowel de decors als het acteerwerk) stond me ditmaal tegen. Kan me ook niet aan de indruk onttrekken dat de emoties in het schilderwerk (neem het werk van Nolde) een diepere emotionele laag kennen (dan in ieder geval op mij). Jammer, wellicht was ik niet in de bui voor zoiets, herkijk zal vast wederom eens komen (zo'n film blijft tot De Groten behoren, dus hij komt vaak langs).

Interessant, vind dat Caligari de puurste vorm is van het expressionisme (de Golem benadert dat trouwens ook al aardig), ben zelfs in de in de schilderkunst nog geen kunstenaar tegen gekomen (op wellicht Kirchner na) die de stroming en zijn idealen zo sterk vertegenwoordigd in beeld en gevoel als Caligari.

Visueel is dit inderdaad expressionistisch, maar zoals ik zeg is het op emotioneel gevoel mijns inzien toch vrij ééndimensionaal. Ik mis de diepgang die ik in werken van (zoals ik als zei) bijvoorbeeld Nolde wel voel. Maar ik ken van de expressionistische film/theater alleen dit werk, daar wil ik nog wel eens induiken.