Barry Lyndon (1975)

Verhoog naar 4*

Heb de film gisteren gekeken in mijn zetel op een flatscreen. Ik woon nog bij mijn ouders en het is altijd een leuk moment als ik alleen thuis ben om dan lekker een film te bekijken op de flatscreen. Dus koos ik voor Barry Lyndon. Ik wou al een tijdje de film kijken op groot scherm, maar je moet er ook tijd voor nemen. De eerste keer dat ik de film zag , zag ik het op de laptop. Dit doe ik altijd met films, maar dat had ik beter niet gedaan want daardoor vond ik het de minste Kubrick. Ook is het niet comfortabel om de trage film op je bureastoel te bekijken.

Nu zat ik op mijn gemak, had ik een mooi beeld en verhoog ik hem met 0.5*. Prachtige beelden en maginifiek geschoten. Ik heb nu pas door hoe ironisch de verteller op de achtergrond wel niet is en ik vind het een plezier om ernaar te luisteren (brengt een lach doorheen de film). Vanaf de eerste keer was ik verdoofd door de mooie muziek en heb die dan ook rechtstreeks beluisterd via Youtube en I-Tunes. Als je de muziek echt kent , begin je er nog meer van te houden. Allemaal prachtig gekozen door Kubrick.

Het is emotieloos en stijf, maar dat was zo in die tijd. Als de manier van oorlog voeren, de manier van bij je moeder te staan knielen en haar hand vast te houden tijdens een goochelaarsact van je jongere broertje, en nog vele andere ook realistisch is , waren ze toen echt wel vreemd. Of is het misschien voor de kunst, dat kan ook.

Het eerste deel is sowieso het beste en verveelt minder dan deel 2. Toch heeft deel 2 soms leukere momenten als deel 1. De perikelen tussen Barry en Bullingdon zijn geweldig. De 18de eeuw is nog steeds mijn ding niet , maar er zijn genoeg dingen waar je je op kan focussen. Is het niet de ironische humor van de verteller, dan zal het wel de kostuums/kapsels, het landschap of de mooie muziek zijn. Kubrick hield van deze film, en dat zie je ook. Barry Lyndon blijft toch wel De Kubrickfilm dat het mooiste verpakt is. Ook geen kunstlicht te bekennen en dat maakt het allemaal meer kunstzinniger.

Is deze beter dan Eyes Wide Shut ? Hmm, moeilijk te zeggen. Ik blijf deze film op de achtste plaats behouden tot nu toe. Slechts twee films van Kubrick heb ik een 3.5 gegeven (Spartacus en Lolita).

Meesterlijke regisseur.

Doordat Kubrick financiële problemen had in de jaren 70 kon hij na ‘A Clockwork Orange’ zijn grootste project niet verfilmen. Het leven van Napoleon (een zeer Kubrick-achtige figuur) is misschien wel ‘the best film never made’. Kubrick ging gauw verder met een andere film en zo verscheen ‘Barry Lyndon’ ten tonele. Wil dus zeggen dat als de film Napoleon wel uitgekomen was, er misschien geen sprake zou zijn geweest van Barry Lyndon. In één woord; vreselijk!

Kubrick’s films hebben altijd al een beetje last gehad tijdens de vroegtijdige ‘receptions’. Kijk bijvoorbeeld naar The Shining , Eyes Wide Shut , A Clockwork Orange; allemaal films die eerst een beetje in de grond werden geboord met belabberde kritieken (vooral Eyes Wide Shut!). Het grappige aspect is dat de films jaren later pas echt worden beschouwd als klassiekers. Critici, toeschouwers en filmmakers zien dan bepaalde aspecten/visies/technieken van Kubrick die nog nooit eerder in de cinema werd getoond. Barry Lyndon is zeker geen uitzondering want van alle Kubrickfilms is het net deze die ondermaats heeft gescoord in de Box Office. Kubrick zelf was er niet goed van, maar hoe kan het ook anders. Als je kijkt naar de film zie je gewoon dat hij de tijd van zijn leven heeft gegeven aan dit werkje. Later werd de film beter ontvangen, maar het kostuumdrama van 1975 wordt nog steeds beschouwd als ‘het zwarte schaap’ in het oevre van Kubrick.

Barry Lyndon volgt het leven van een arme Ierse knaap Redmond Barry die het stilletjesaan schopt als rijke heer met een mooie vrouw en dito kind. Toon deze film aan het hedendaags publiek dat TMF of MTV gewend is en merendeels komen er deze termen aan bod; Emotieloos, traag, weinig actie en saai… En dat is enorm jammer, want als er iets is dat dit stillistisch werkje heeft zijn het zeker niet deze bovengenoemde termen;

Emotieloos; Er wordt weinig in gelachen evenmin gehuild, iemand roept doodserieus “ik roep een dokter” als iemand op sterven staat en stapt rustig de kamer uit. Dit is het bewijs van het leven in de 18e eeuw. Emoties werden toen niet extravert uitgewisseld en Kubrick schetst dit perfect. Series die zich in dezelfde tijd afspelen en de nadruk leggen op emoties zijn dus helemaal verkeerd. Geen over de top bewegingen, maar stiekem een hand op de heup leggen als er wordt getekend bewijst maar eens dat Kubrick ongelooflijk in detail heeft gewerkt voor deze film. Het paradoxale is dat er aan de andere kant wel enorm veel emoties worden getoond… ze zijn alleen zeer diepzinnig. Ze gaan niet domweg tegen elkaar vertellen dat ze van elkaar houden, maar de manier hoe de ogen spreken tegen elkaar (zie scène aan de goktafel met Barry en lady Lyndon) , hoe ze naar elkaar kijken zegt genoeg. Tegen het einde van de film als Lady Lyndon een brief krijgt waar ze moet tekenen dat ze Redmond Barry geld is verschuldigd begint ze opeens heel hard in- en uit te ademen. deze details zorgen ervoor dat er enorm veel emoties zijn gemoeid in de film. Dat ene kleine lachje van Eerwaarde Runt als de moeder van Barry zich niet meer moet bemoeien met het familiefortuin is onvergetelijk !

Traag; Barry Lyndon duurt drie uur en op zich is dat een beetje te veel van het goede. Maar wat een impact heeft dat op een paar vrienden van mij gehad. Zij hadden beslist de film te zien in twee delen. De film vonden ze enorm traag maar toen we het tweede deel op een andere dag keken wist iedereen nog precies waar het om ging. De traagheid past in de film en zorgt ook voor onvergetelijke mooie cameramomenten. Herinner je nog de eerste scène in A Clockwork Orange waar de camera eerst begint bij Alex’ gezicht en daarna naar achter uitwijdt en meerdere dingen vertoont? Wel in Barry Lyndon gebruikt Kubrick dit zeer vaak en alles is enorm knap geschoten.

Saai en weinig actie; Uiteraard is het geen schiet of vechtfilm , maar als je zegt dat er bijna niets in deze film gebeurd ben je wel degelijk fout. Er gebeurt redelijk wat, maar op een trage manier. Elk shot, elke scène is magistraal. Kijk eens naar wat Kubrick heeft verricht met het interieur, kostuums, pruiken. Elke scène lijkt wel uit een schilderij te komen (en dat was ook Kubrick’s bedoeling). Er is een scène waar een paar leden van de Lyndon familie aan het varen zijn. De camera wijdt uit naar achter en je hebt een totaalbeeld van een bootje, vijvertje, gras, bomen achter de vijver en je ziet warempel een zwaan! Dit zijn details waarmee Kubrick de kijker wil plezieren. Er is een scène waar Barry op zijn paard naar Dublin gaat reizen en achter hem zie je grijze wolken die voor de zon zweven. Een prachtig plaatje en allemaal zo natuurlijk. En zo heb je er tal die je kunt opnoemen. Verder speelt Kubrick met symmetrie, lichtinval (deze beide worden uitstekend gebruikt in het eindduel) en maakt hij gebruik van een prachtig kleurenpalet. De scènes met kaarstlicht zijn zo mooi om naar te kijken, omdat ze ook zeer natuurlijk overkomen (er wordt namelijk geen gebruik gemaakt van kunstlichteffecten). En op de koop toe heb je nog de prachtige muziek die de film zeer goed ondersteunt. Misschien is het wel te veel van hetzelfde maar mij deert dit niet. Het zijn allemaal prachtige muziekstukjes en elk nummer heeft zijn eigen betekenis. Vivaldi wordt ingeschakeld bij tegenslagen en Shubert bij verleiding en leuke, prettige momenten. De leuke ierse fluitmuziekjes in het begin slaan op de achtergrond van Redmond Barry en de Hohenfriedberger Marsch als Barry arriveert bij de Pruizen is lekker bombastisch.

Het totaalbeeld klopt. Barry Lyndon begon als de minste Kubrick in mijn ogen. Bij een tweede kijkbeurt heb ik het een halve ster hoger gegeven maar uiteindelijk (na een vierde keer) beloon ik deze prachtige film met een 4,5* en is daarmee één van Kubrick’s beste films. Het duurt misschien allemaal een beetje te lang (een paar scènes in het tweede deel zijn soms overbodig), maar dit wordt goedgemaakt door prachtige details en sfeer die er in de film zit, gepaard met ongelooflijke muziek. Barry Lyndon verdient de dag van vandaag meer respect dan toen het uitkwam in de cinema, maar het staat nog steeds te laag in de top 250.

Je hebt van die films die je gaandeweg confronteren met je eigen onuitgesproken verwachtingen, die, als die schijnbaar niet uitkomen, in eerste instantie blijken te fungeren als een maatstaf waaraan de film niet voldoet. Maar op een gegeven moment realiseer je je dat je de kern van het 'verhaal' zoekt op een plaats waar het niet is, en waar je opgetrokken wenkbrauwen eerst scepsis uitdrukten, verandert dat vervolgens in verbazing, om uiteindelijk uit te monden in stille bewondering.

Stanley Kubrick's Barry Lyndon is voor mij zo'n film.

Een film waarin de personages nergens het schitterende decor ontstijgen waarin Kubrick ze gevangen heeft, en zich haast als poppen door het verhaal bewegen - als ze al bewegen, en dan is het toch vooral stijf in het gelid in hun fraaie uitdossingen richting de vergetelheid.

Geen 'ontpopping', geen karakterontwikkeling hier, en terwijl het levensverhaal van Redmond Barry toch vol zit met actie en drama, en hij regelmatig zijn passie en emotie toont, blijft ook hij een pion op het schaakbord van de (zijn eigen) geschiedenis, en lijkt Kubrick haast elke mogelijkheid (en dat zijn er nogal wat) om een en ander conventioneel-dramatisch uit te spelen, doelbewust te laten liggen, of zelfs te saboteren.

Dat bewuste afstand nemen wordt ook gedaan middels de voice over, die ons nota bene één van de meest dramatische momenten (en in één moeite door ook nog het uiteindelijke lot van de hoofdpersoon) doodleuk verklapt, enkele minuten voordat het daadwerkelijk plaatsvindt.

We zijn dan wel al in het tweede deel aanbeland, waarvoor het eerste, nogal fragmentarische deel een aanloop was, en dat wél langs één doorlopende verhaallijn wordt afgewikkeld. Hier lijkt ook wat meer ruimte voor de acteurs weggelegd, maar het afstandelijke karakter blijft toch grotendeels gehandhaafd.

Niettemin is het zo dat onder de strak volgehouden formele toon en de van ijzeren conventies doortrokken omgang van de personages onder en met elkaar, juist hier de dramatiek en de emotie wel degelijk tot uiting komt, met name ook belichaamd in de figuur van de gravin en haar zoon. Berenson als Lady Lyndon lijkt hier weinig anders te doen dan te poseren en wezenloos uit haar ogen te staren, maar in haar bloedmooie breekbaarheid en popperige passiviteit zet zij toch een monument neer van romantisch wegkwijnende ellende.

'De' achttiende eeuw bestaat niet, en Kubrick lijkt me veel te intelligent om zelf, al of niet via zijn personages, een bekrompen en zelfingenomen twintigste-eeuwse 'kritiek' te leveren op een vervlogen tijdperk. Er ís niet zo iets als historische objectiviteit, en deze film streeft daar ook niet naar. Wel bouwt Kubrick een historisch kader met 'objectieve' gegevens waarin de individuele biografie op afstand wordt gezet.

Wat zich voor onze ogen ontrolt is een stuk beter dan een geschiedenislesje: het leven en streven van menselijke individuen wordt ingesponnen in het keurslijf van conventies en historische omstandigheden, zoals altijd het geval is en zal zijn, waardoor het karakter van dat individuele leven en streven iets futiels, en tegelijkertijd iets algemeens krijgt.



Dat lijkt welhaast een slogan van de Franse Revolutie, aan de vooravond waarvan deze film eindigt (en die daarmee een voltooid verleden tijd vertegenwoordigt) maar misschien drukt het integendeel ook wel uit dat Barry Lyndon niet zozeer een historisch, maar eerder een tijdloos drama is.