Såsom i en Spegel (1961)

Domineeszoon Bergman worstelt –en laat zijn personages worstelen met– God. Aan Karin verschijnt hij slechts als een afzichtelijk koortsbeeld, voor Martin bestaat God niet, Minus beschouwt God niet eens als een mogelijkheid totdat hij hem nodig denkt te hebben wanneer Karin in haar crisis zit, en de afstandelijke en observerende David vindt God juist in en door zijn eenzaamheid. Wat zien de drie mannen in Karins instorting, wat weerspiegelt zich voor elk van hen in haar? Voor Martin het verlies van de rede, voor David het échec van zijn schrijverschap, voor Minus het mysterie van haar vrouwelijkheid? Tegelijkertijd zijn deze personages niet alleen maar dragers van deze en andere denkbeelden, maar ook en vooral herkenbare mensen van vlees en bloed die in een crisis terechtkomen. Knap hoe Bergman zijn kamermuziek tegelijkertijd zo formeel en bijna toneelmatig èn zo geïmpassioneerd kan maken – wanneer Martin Karin in bed probeert te overtuigen dat haar ziekte niet per se ongeneeslijk is streelt hij haar neus even met de zijne, prachtig detail.

        Zeven jaar na deze film speelden Björnstrand en Anderson professor Higgins en Eliza Doolittle in een bewerking van Pygmalion voor de Zweedse televisie. Helaas nooit gezien, maar lijkt me geweldig. (Wel even het andere uiterste natuurlijk.)

        Loochenaar, wat heb jij op 5-7-2016 een geweldig stuk geschreven. Jaloers.

M’n zevende Bergman inmiddels. Wel de minste denk ik, het duurt wat langer voordat het op gang komt en visueel -alhoewel nog steeds mooi- heeft Bergman weleens beter gepresteerd. Zat gedurende film op 3* maar het einde, met name de laatste dialogen weten er 0.5* bij te trekken.

Heerlijk vertoeven weer in Bergmans universum en dan vooral ook in visuele zin: het sprookjesachtige zonlicht, het Zweedse strand dat merkwaardig genoeg meer wegheeft van een mediterraan strand dan van onze brede kuststroken, het snoeperige stenen huisje, de eenvoudige kledij, de lichte platte schoentjes... De scène bijvoorbeeld dat Minus (een personage dat me overigens net zo boeide als zijn grote zus Karin) buiten aan tafel door een seksblaadje zit te bladeren, zijn zus die hem van achteren besluipt, terwijl de bladeren aan de boom ritselen in de wind..

De personages stralen een soort levenslustige energie uit die je in werkelijkheid zelden ziet bij mensen, men is veel vrijer in de omgang.

Als in een donkere spiegel kwam uit op het juiste moment, toen de literatuur overspoeld raakte door psychiatrische romans als Faces in the Water van Janet Frame (1961) en One Flew over the Cuckoo's Nest van Ken Kesey (1962), een tijd waarin de beeldvorming over geesteszieken drastisch veranderde. De 'gek' ging voor zichzelf praten, zeg maar.

Sylvia Plath (The Bell Jar, 1963) zag deze film vrij kort voor haar dood, die in het Verenigd Koninkrijk pas uitkwam in november '62 en liet, het mag geen wonder heten, grote indruk achter. Plath was sowieso fan van Bergman. Ze baseerde het gedicht 'Three Women' op Bergmans Brink of Life (1958).

De verschillende reflecties hier met interesse gelezen, daar wil ik nog wel iets aan toevoegen: het zeemeerminnetje tegen de zijkant van het huis.. wat mooi! Dat verwijst dan weer naar Karins gevoel tussen twee werelden te leven. En ten slotte aan het einde nog die heftige scène, sterk gespeeld door Harriet Andersson; God die zich in haar psychose openbaart als een spin (haha) die haar aanvalt. Bergman die als het ware afrekent met zijn religieuze jeugd.

In Vlaanderen hebben we het programma Dagelijkse kost maar deze Bergman film is voor een zondag dat gemakkelijk als zware kost mag omschreven worden. Het is mij matig bevallen, zeer academisch wat me hindert.

Wat mij ook in de war brengt is of Ingmar Bergman nu een cineast of een theoloog is. 'God is dood' is weliswaar niet zijn uitvinding maar hij is er – volgens zijn films – toch grote voorstander van. Het is ook niet verwonderlijk dat we voor zijn film Through a glass darkly deze titel ook terug vinden in de psalm 1 Corinthiërs 13:12.

De film gaat over een familie op een eiland waarin de huisvader hunkert naar intieme relatie met zijn vrouw, de weduwnaar, een schrijver hunkert naar succes en de tienerzoon hunkert naar volwassenheid. Mocht je deze personages in een Venndiagram plaatsen (wat door Bergman meer dan waarschijnlijk is gebeurd) dat sneden die allen het 4 personage nl Karin, vrouw van, dochter van en zuster van. Zij is het hoofdpersonage, zij is de vrouw die in de spiegel zou kijken en een donkere schim gewaar zou worden. De zwart wit fotografie van Sven Nykist is gewoon weg schitterend en spreekt boekdelen waardoor de angst, vervreemding en illusies van het gezelschap voortdurend zichtbaar zijn. Wanneer Karin ontdekt dat ze een ongeneeslijke ziekte heeft en door iedereen werd geheimgehouden, begint ze psychisch te verbrokkelen en met de donker/licht tegenstelling in beeld zeer goed vertaalt wat ze voelt. Maar wat de personages voelen en beleven, kon me niet boeien. Het is me een teveel aan situatieschetsen over pijn en spijt en er lijkt geen evolutie te komen.

Bergman #17

Wederom een sombere maar sterke Bergman over (omgaan met) psychise stpornis. Een film die waarschijnlijk nog wel even door blijft spoken.

Dikke 4*