La Notte (1961)

Deze film komt in december eindelijk uit in NL op dvd.

Tweede film die ik zie uit het drieluik van Antonioni en net als L'Avventura weer een fascinerende prent, al zal het niet iedereen bevallen. Zelden zie je een film, waarin personages zo doelloos en verveeld door een film heen slenteren. Succesvol in hun carriere, maar doodongelukkig in het leven. Antonioni weet zo'n leegheid te scheppen, dat het oncomfortabel wordt. La Notte doet denken aan een film van Bergman, ik dacht zelfs ergens te hebben gelezen dat dit een van zijn favoriete films was. Overigens heeft de film ook zijn sfeermomenten, die met name tijdens het nachtelijk feestje en de jazzy soundtrack tot uitdrukking komen. Het eindshot is pijnlijk en wrang. Mastroianni en Moreau voelen niets meer voor elkaar, maar Mastroianni stort zich op Moreau tegen haar wil in en de camera draait langzaam weg.

4* en gauw achter L'Eclisse aan.

Lidia met de blik op Giovanni, en Giovanni met de blik op oneindig. Lidia al meer gelaten en berustend dan verwijtend, en Giovanni doorlopend fronsend en verstrooid. Ja, 't was vast ooit een leuk stel, maar de puf is er nu toch een beetje uit.

Genoemde blikrichtingen tekenen de respectievelijke houdingen van de twee: Lidia overweegt en recapituleert hun relatie; Giovanni is al pleite, al lijkt hij het zelf nog niet te weten. De lichten branden nog, maar er is niemand meer thuis.

Antonioni laat zijn personages weer dolend en verloren door het beeld dobberen; Lidia op zoek naar een verleden dat niet meer bestaat, en Giovanni op zoek naar zijn inspiratie. Het is niet eens dat hij niet meer gelooft in wat hem eens bewogen heeft. Hij is het totaal vergeten.

Milaan is hier bruisend van naoorlogse energie en moderniteit, en tegelijkertijd wekt het de indruk van leegte en verlatenheid.

Waar in l'Avventura de personages nog dwaalden tussen de restanten van een vergane cultuur die ze niet meer begrepen, zijn het hier de opkomende architectuur van glas en beton en een zakelijke cultuur die de beklemmende spiegel vormen van hun ontworteling.

Misschien is het shot, van bovenaf geschoten van de straat waar Lidia zich op haar dwaaltocht bevindt, wel het mooiste in deze film, en wordt hier in één beeld de sfeer geschetst die La Notte doorlopend kenmerkt: we zien een rechthoekig effen licht vlak, kennelijk een muur van een gebouw in constructie, dat bijna het gehele beeld in beslag neemt. Links onderin, beneden op de straat, zien we, heel even, Lidia verschijnen, zoekend rondkijkend, en weer verdwijnen. Als La Notte een schilderij was, zou het er wat mij betreft zo moeten uitzien.

De refererentie aan de Schlafwandler-trilogie, die ambitieuze en grandioze roman van Hermann Broch (het boek dat de jonge, maar ook reeds gedesillusioneerde Valentina op het feest aan het lezen is), is interessant, alhoewel - misschien tekenend voor de soms afstandelijk overkomende stijl van Antonioni - wat intellectualistisch en bedacht.

Broch schetst in zijn boek het verval van de waarden van de Europese cultuur en de daardoor ontstane verwarring van het op zichzelf teruggeworpen individu, waarin respectievelijk de romantische en anarchistische levenshoudingen het onderspit delven en een non-cultuur van zakelijkheid, niet gehinderd door enige overkoepelende 'moraal', uiteindelijk de boventoon gaat voeren.

De setting van Broch - het Duitsland vanaf eind 19e eeuw tot aan het einde van de Eerste Wereldoorlog - is een totaal andere dan die van Antonioni, en hoewel genoemde elementen wel herkenbaar zijn in La Notte, komt de referentie dus ietwat geforceerd over. Het tekent wel de ambities van Antonioni.

Het gaat er dan om hoe hij de beelden weet te laten 'spreken', een sfeer weet te scheppen, en dat is toch bij tijd en wijle weer zeer indrukwekkend. Jeanne Moreau is hier een prachtige 'slaapwandelaarster', waar de desillusie, de wanhoop en de berusting zeer overtuigend van af stralen.

Knappe bespreking, Ferdy!