Banshun (1949)

De titel is symbolisch: Noriko is nog in de lente van haar leven, maar niet meer voor lang. Volgens de Japanse traditie moet ze dringend trouwen. Dat is in strijd met haar individuele verlangens. Haar stralende glimlach geeft aan dat ze gelukkig is met de huidige situatie, thuis bij haar vader. De enige andere man met wie ze een band heeft, is al verloofd met iemand anders. Onvermijdelijk moet het individu plooien voor de traditie, en zie je die glimlach stilaan wegebben. Wanneer haar vader dat leugentje om bestwil vertelt, zie je dat aan de micro-expressie op z'n gezicht; even trekt een spiertje samen.

Er is aandacht voor het traditionele Japan: thee, sake, pagodes, kimono's, no-theater. Toch zitten er ook moderne en westerse elementen in: slagroomtaart, honkbal en Gary Cooper. De tegenstelling tussen de metropool Tokyo en het rustige Kyoto wordt uitgespeeld. Naar de oorlog wordt slechts kort verwezen als een economisch moeilijke periode. De camera staat meestal stil, wat past bij het behouden tempo. Licht en schaduw worden benut. Het fietstochtje levert mooie beelden op.

Erg mooi, maar, oneerbiedig gezegd, ook erg Ozu. Ik denk dat de eerste film die je van deze regisseur ziet wel de meeste impact heeft. Bij mij was dat Tokyo Story, die ik geweldig vond en een spaarzame 4,5 ster gaf, deze komt uit op 4 sterren, maar had ik eerst Banshun gezien was het wellicht andersom geweest. Het gebrek aan verrassing wordt overigens meer dan goed gemaakt door Ozu's subtiele regie en het mooie ingetogen spel van zijn acteurs.

Beetje laat misschien, maar dat thema van de ongehuwde jonge vrouw moet denk ik bezien worden in de tijd waarin het zich afspeelt, net na de Tweede Wereldoorlog. Meer dan twee miljoen Japanse soldaten zijn gesneuveld, dus er zal in 1949 ongetwijfeld een overschot aan huwbare vrouwen zijn geweest. Ben het wel met je eens (tenminste, als je er 9 jaar later nog steeds zo over denkt...) dat Setsuko Hara een schatje was, beetje girl next door maar stiekem bloedmooi.

Fascinerende poëtische film over de positie van de vrouw in de Japanse patriarchale samenleving / cultuur na de Tweede Wereldoorlog . Ik heb me niet echt verdiept in Ozu , maar hoe geniaal moet je zijn om met minimale middelen ( en minimalistische filmtechnieken ) maximaal resultaat te kunnen behalen ?!

Banshun (1949) is overigens een onvervalst meesterwerk en net zo goed als Je vous salue, Marie (1985) van JLG die ook de positie van de vrouw belicht en enkele raakvlakken heeft met Banshun . Banshun is de beste Japanse film die ik ooit gezien heb , beter dan de films van Mizoguchi . Dit meesterwerk hoort zeker in mijn persoonlijke top 10 te staan naast Je vous salue, Marie !

Ongehuwde jonge vrouw vs gehuwde jonge vrouw . Individualisme vs collectivisme , religie vs secularisme . Getrouwd zijn houdt in dat je bestaan complexer wordt , je bent geen kind meer van je vader , maar de vrouw van je man . Je hebt dan veel meer verantwoordelijkheid . Je verliest een stukje van je ' naïeve ' vrijheid die je later in een andere vorm ( ' volwassen ' vrijheid ) terug kunt winnen door respect af te dwingen als je een goede echtgenote bent . Noriko vond het wel fijn om een kind te zijn zonder zorgen van de volwassenen . Ze kreeg veel liefde en aandacht van haar vader zonder dat ze daarvoor iets hoefde te doen . Ze was dus juist heel egocentrisch ingesteld en wilde bij haar vader blijven .

Herziening doet wonderen, en de beeldtaal van Ozu brengt in vervoering met dit 'complexe' verhaal.

4.5*

De eerste film uit de Noriko trilogie, maar de laatste die ik zelf zie. Al lijkt het wel tijd om Tokyo Story nog eens te zien, gezien mijn veel hogere scores van de andere twee films.

Banshun is het verhaal van een die een gelukkig leven leidt. Het gaat goed met haar vader en voor haar is de huidige situatie eigenlijk genoeg voor een mooi leven. Ze is dan ook niet bezig met trouwen en het lijkt zelfs dat ze daardoor al een potentiële kandidaat heeft laten schieten. Vader is vrij tolerant tegenover de nieuwe generatie, vrij progressief naar de veranderde Japanse tradities na de oorlog. Misschien omdat hij evengoed gelukkig is in de huidige situatie? Maar uiteindelijk wil hij toch het beste voor zijn dochter. Hij zal ze moeten afgeven om haar geluk te kunnen gunnen. Tijd om het verleden te lossen zodat de toekomst kan beginnen.

Opnieuw een mooie film van Ozu. Volgens critici de best aangeschreven van zijn trilogie. Persoonlijk heb ik meer genoten van Early Summer, maar op zich zijn er natuurlijk veel gelijkenissen. Setsuko Hara is een heerlijke actrice met een mooie uitstraling. En Ozu neemt de tijd om sfeer te scheppen. Zijn statische camerabeelden zijn hier een pluspunt en brengen rust in de film. Prachtig in de eenvoud met geen overbodige beelden.

Na Tôkyô Monogatari (Film, 1953) nog maar mijn tweede Ozu zo te zien. Ligt wat mij betreft wat in dezelfde kwalitatieve schaal. De titel verwijst inderdaad zoals hier al eerder opgemerkt is naar de amoureuze situatie als laatbloeier bij het hoofdpersonage. Niet dat ze de mogelijkheden niet heeft, integendeel zelfs, maar vanuit een onderdanig en paternalistisch denken verkiest ze eieren voor haar geld en dwingt ze haar "geluk" af bij het zekere veilige leven bij haar vader.

Haar kijk op het huwelijk ligt fout en er ontstaan in de film een aantal boeiende dialogen tussen haar en haar vader hierover. Een huwelijk levert niet automatisch geluk op, maar is een werkproces waarnaar je tracht te streven.

De film zet eenvoud naast kwaliteit en een fijne cinematografie. Naturel en sereen met een goede casting. Mooie film, zwevend tussen 3,5* en 4,0*.

Inmiddels niet meer zo bekend als Kurosawa, Imamura en Oshima is de invloed van Yasujiro Ozu op de universele filmtaal niet te onderschatten.

Zijn stijl kenmerkt zich door de zen-achtige rust van zijn shots, die in veel gevallen vanuit een laag camerastandpunt zijn genomen. Je waant je als kijker een stiekeme toeschouwer van vaak ingehouden familiale emoties. Camerabewegingen zijn schaars en je krijgt alle tijd om de schoonheid van de scenes in je op te nemen. Ozu’s stijl heeft onder meer Claire Denis en Jim Jarmusch beïnvloed.

Twee karakteristieke films handelen over incomplete gezinnen. ‘Hotori Musuko’ uit 1936 over een alleenstaande moeder die haar hele hebben en houwen opoffert om haar enige zoon een goede toekomst te geven (tevergeefs) en ‘Banshun’ uit 1949 over een alleenstaande vader die zijn dochter probeert te overtuigen dat ze moet trouwen (dat lukt uiteindelijk). Opmerkelijk is dat de Tweede Wereldoorlog die toch tussen beide films in zit geen weerklank vindt. Beide zijn stijlvaste Ozu-films, waarvan ‘Hotori Musuko’ integraal én Engels ondertiteld op youtube is te vinden.

Mijn eerste van Ozu

Setsuko Hara weet deze film te dragen door haar rol van Noriko met verve neer te zetten. Noriko is een levenslustig, vrolijke vrouw die positief in het leven staat, maar door iedereen onder druk gezet wordt om te trouwen. Ik vond haar zeer geloofwaardig overkomen en nergens voelde het geforceerd aan. Echter is het hele verhaaltje rond het uithuwelijken toch wat te mager om gedurende bijna 2 uur op te vullen.

2.5*

Zeer mooi einde waarin de vader een opoffering moet doen ten dienste van de maatschappij nl zijn dochter laten trouwen en daardoor een leugen voor bestwil maar op het einde beseft hij dat hij wel alleen is. Ozu fileert de (Japanse) maatschappij waarin het begint met geluk voor dochter en vader maar door de sociale etiket worden beiden ongelukkig. De eerste 3/4 van de film kabbelt het verhaaltje dat het een lieve lust is. De flirten met de jonge collega, de manipulaties van de tante, het huishouden bij de Somiya familie ... neergezet met een alledaagse evidentie waarin niets opzienbarends of verwonderlijks gebeurd maar waar de tijd vredig voortschrijd. Voor mij is dat een Ozu film.

Een ingetogen film over een ongehuwde vrouw van eind twintig die door haar omgeving wordt aangespoord om te gaan trouwen. Zelf lijkt zij die behoefte niet zo te voelen, zij is tevreden met het leven dat zij samen met haar vader leidt. Een film met een rustig tempo en twee sympathieke hoofdpersonen (vader en dochter). De overige personages komen niet erg uit de verf en de beoogde bruidegom krijgen wij zelfs niet te zien. Op zich geeft de film wel een aardig beeld van de Japanse samenleving in die tijd en er zitten enkele treffende shots in (waaronder met name de thuiskomst van vader in een leeg huis). Al met al geen hoogvlieger, want zo bijzonder is het verhaaltechnisch en qua uitwerking wat mij betreft niet, maar het is zeker geen verkeerde film.

Zoals gebruikelijk bij Ozu is er weinig plot in de film: een 27-jarige vrouw woont nog bij haar vader in het naoorlogse Japan en iedereen zeurt aan haar kop dat ze moet trouwen hetgeen ze ten lange laste dan maar doet. Het maakt vooral de eerste helft van de film nogal saai; in de tweede helft wordt het interessanter omdat blijkt dat ze niet wil trouwen omdat ze bij haar vader wil blijven (dat neigt bijna naar een Elektracomplex) waarop die tegen haar zegt dat hij gaat hertrouwen waarop ze uit jaloezie zelf trouwt. Zoals haar vader haar voorhoudt, nadat hij Nietzsche’s Also Sprach Zarathustra weglegt, is geluk niet iets dat aan komt waaien maar bestaat die uit het scheppen van nieuw leven en daarin kan hij als haar vader geen rol meer in spelen.

Er zitten veel Japanse elementen in de film: een huwelijk is in Japan ook enigszins een begrafenis omdat dat nieuwe begin ook verwijst naar de sterfelijkheid van de ouders c.q. het einde van het oude conform de levenscyclus (in die zin is het ook angst voor de dood en verlies van hun gezamenlijk geluk die haar weerhoudt om te trouwen), de vader en de dochter weerspiegelen ook de naoorlogse spanning tussen traditie en moderniteit (en ze staan zo tussen de traditionele tante en de moderne, gescheiden vriendin in), na de val van het fascistisch regime was het gezin het laatste bastion van gemeenschappelijkheid en warmte en de titel verwijst uiteraard naar de laatste kans van de dochter om een echtgenoot te vinden (waarnaar ook het Noh-toneelstuk met de mooie traditionele Japanse muziek in het midden van de film verwijst).

Al met al is het een aardige film. Dat de film tot de beste films aller tijden wordt gerekend heeft vooral te maken met de bijzondere en eigenzinnige manier waarop Ozu z’n films in elkaar zet: het verhaal dicteert niet wat we zien maar hij laat weg wat niet noodzakelijk is (bv. het trouwen zelf), herhaalt wat ogenschijnlijk niet belangrijk is om bv. de levenscyclus uit te beelden en scherpe observatoren zien bv. een statische camera in de tweede helft als uitdrukking van de val waarin de dochter is gelopen of houden hele verhandelingen over de betekenis van de vaas in de kamer. Het is duidelijk dat de film een kunstwerk is waarin alles betekenis heeft maar het is ook een wat saaie film als je niet actief op zoek gaat naar die betekenissen.