Yoshishige Yoshida

De afgelopen weken 10 films toegevoegd én gezien van deze in het Westen ernstig verwaarloosde regisseur die gerekend wordt tot de Japanse Nouvelle Vague, de Nuberu bagu. In 2008 is het Franse Carlotta begonnen met het uitbrengen van zijn films: twee boxen met elk vier films en nieuwe boxen zijn aangekondigd. Helaas, alleen Frans ondertiteld. Uitkomst voor de nieuwsgierige biedt de pindakaaspot waar inmiddels al 12 films gefansubbed zijn, zij het deels uit het Frans. Dat MoC of Criterion zijn complete werk uit zal brengen, zal nog wel lange tijd wishful thinking blijven, maar geen enkele is echt schandalig.

Begonnen is Kiju Yoshida (hij wordt zowel op het net als in de literatuur meestal met deze voornaam genoemd) bij Shochiku waar hij films maakt die al meteen vanaf zijn debuut het bekijken waard zijn. Hoogtepunt vond ik Akitsu onsen, met voor het eerst in de hoofdrol zijn latere vrouw Mariko Okada. Ogenschijnlijk een melodrama inclusief schmierende soundtrack. De film begint in de herfst - op een locatie die door een bom getroffen lijkt – en eindigt in de zomer. Op verhaalniveau echter wordt een omgekeerde weg bewandeld en eindigt de film in de winter. Net als in zijn andere films uit deze beginperiode speelt het verhaal zich af tegen de achtergrond van de ontwikkelingen in Japan na de capitulatie en lijkt daar commentaar op te geven.

Centrale plek in zijn oeuvre nemen echter de films in die hij samen met zijn vrouw maakt na zijn vertrek bij Shochiku. Mariko Okada speelt meestal de hoofdrol en zet fascinerende, enigmatische personages neer. Yoshida’s eigen stijl kristalliseert zich steeds verder uit, al kun je ook betogen dat hij in toenemende mate radicaliseert.
Allen bieden zij een vaak zeer fraaie fotografie met geweldige, vaak verrassende composities. Yoshida maakt vaak gebruik van doorschijnende schermen en spiegelende oppervlaktes. In bijna iedere film die ik van hem zag komt er wel één spiegelscène voor, alsook één scene waarin de camera rond een personage draait. Verder veel scherpe indelingen van het frame en verrassende cameraposities of positionering van de personages in het frame, zoals bijvoorbeeld in Rengoku Eroica waar het plafond een prominente plaatst inneemt en het hoofd van de personages onderaan in beeld verschijnt. Alle films zijn in zwart-wit en maken gebruik van een rijk palet aan grijstinten.
De stijl wordt in toenemende mate geavanceerder, maar experimenteel zou ik zijn films niet willen noemen: zelden dat je de indruk krijgt dat hij zich verliest in technieken en zijn doel uit het oog verliest.

Qua verteltechniek wordt er regelmatig gebruik gemaakt van a-chronologie, wat zijn films niet altijd even toegankelijk maakt, temeer je dat als kijker niet altijd meteen goed door hebt. Het extreemst was dit bij Rengoku Eroica het geval waar ik na een half uur al dreigde af te haken omdat ik er niets van begreep, ook thematisch niet. Na een uur besloot ik de ondertiteling uit te zetten en heb het laatste uur gefascineerd naar geweldige cinema gekeken. Yoshida's stilering is afstandelijk en koel – in ieder geval anti-sentimenteel - maar afgezien van het feit dat de beelden an Sich spannend zijn, is er vaak een mysterieuze sfeer die ik ergens vergeleken zag worden met Lynch. Als invloeden worden trouwens soms Antonioni en Bergman genoemd.

Muzikaal wordt er veel gebruik gemaakt van stiltes en eenvoudige avant-garde van componisten als Ichiyanagi, Matsumura en Ikeno die de esthetische vervreemding van de werkelijkheid effectief versterken. Historisch natuurlijk onzinnig, maar ik had regelmatig het gevoel dat Yoishida’s stijl uitermate geschikt zou zijn voor een filmische variant van muziektheater waarbij muziek sfeer- en signaalfunctie zou kunnen overstijgen.

Thematisch ligt het accent aanvankelijk op de maatschappelijke positie van (welgestelde) vrouwen. Yoshida’s kijk is feministisch maar zijn presentatie zet zich scherp af van de humanistische cinema uit die tijd, al zie ik wel enige verwantschap met Ozu, voor zover je ook diens werk als gestileerd ervaart. (Yoshida was ook enige tijd zijn assistent, heeft over Ozu geschreven en een vierdelige documentaire gemaakt) Later houden zijn films zich meer met politiek bezig. Uiteraard zijn zijn films historisch situeerbaar, maar anders dan de films uit zijn beginperiode is dat bij de films vanaf 1965 niet meer zo expliciet het geval. Ze zijn gestileerder en daarmee ook abstracter.

Begonnen was ik met Honô to Onna en heb vervolgens als in een roes binnen enkele weken 9 andere films gezien. Vanwege dat enthousiasme moet ik de films eerst wat laten bezinken om tot een beter oordeel te komen en ik zal ook beslist het een en ander gemist hebben, maar ik verheug me nu al op een herziening en de drie die ik nog heb klaarliggen.

Uit de beginperiode is eigenlijk iedere film geschikt om mee te beginnen, het wat overdreven geacteerde Nihon Dasshutsu in kleur vond ik persoonlijk wat minder. Van zijn gestileerde werken kan ik vooral het toegankelijkere Joen (The Affair) als eerste film aanbevelen.
Op YouTube zijn van zo goed als al zijn films wel trailers en fragmenten te bekijken, geven alleen naar mijn smaak geen echt goed beeld van de films, eerder stills.

Vooral MOC brengt nogal eens in Frankrijk gerestaureerde films later in de UK uit. Er is dus wel enige kans. Of anders Yume, die al veel aan Japanse New wave gedaan hebben. Al is Yoshida wel een tikje obscuurder dan het meeste wat beide labels eerder uitbrachten.

Interessant figuur in elk geval. Wil weleens iets van 'm zien.

Heb je enig idee hoezo men het in Frankrijk wel aandurft op relatief korte tijd veel van hem uit te brengen? Vreemder nog vind ik dat ze niet meteen de rechten voor engelse subs kopen. Dan heb je toch meteen een wereldmarkt?

Geen idee eerlijk gezegd. Helaas stikt het in Frankrijk van de interessante DVD's die geen Engelse ondertiteling hebben. Erg goed DVD-land (wat aan de dure kant wel), maar in die zin vaak frustrerend.

Hoe weten jullie zeker dat de Franse DVD's geen Engelse ondertiteling hebben?

Ik heb pas iets besteld op Amazon.fr dat vermeldde Langue: Francais en verder niets bij sous-titrage. Het zelfde item werd op eBay aangeboden, waarbij wél stond vermeld dat er Engelse ondertiteling was. Een vriend had kort daarop hetzelfde (met de Jacques Demy box - die ook ondertiteld bleek). Niet dat dat altijd zo zal zijn, maar info is niet altijd nauwkeurig, wil ik maar zeggen.

Of kijk je bij het label zelf? Frankrijk heeft inderdaad relatief fraai aanbod, maar waarom ze dat daar aandurven weet ik niet. Wellicht om zij zichzelf de échte cultuurhelden vinden.

Denk dat het bij de 2 Carlotta boxen en Eros & Massacre wel klopt, alleen al omdat net die gefansubbed zijn.

Interessante postings / recensies in dit topic van het Criterion forum.