Joen (1967)

Moeilijk. Een complexe film, omdat het een contradictie is tussen enerzijds ingehouden formalisme en anderzijds meeslepend (melo)drama over fatale liefde en opoffering.

Ook bij deze film heeft het boek met de Yoshida monografieën mij geholpen om één en ander enigszins te kunnen duiden. Centraal in de serie anti-melodrama's van 1965 tot 1969 staat de vrouw. Zover kom ik zelf ook al heel snel. Je kunt je haast afvragen (ik zag nu drie films uit reeks) of het wel films zijn van Yoshida Yoshishige of van Okada Mariko. Op zijn minst beiden. Yoshida zal de eerste zijn om dat te bevestigen trouwens. Okada is zo alom aanwezig. Hier zit ook wel een probleem, want de vrouwen die ze portretteert zijn dus de vermenselijking van dat formalisme en tevens van het drama en de opoffering. Zij draagt die contradictie in zich: een (te) mooie vrouw die tegelijk afstandelijk is, ongrijpbaar, onbegrijpelijk ook.

Die anti-melodrama's gaan dus over de vrouw. En daar moeten de monografieën mij enigszins op weg helpen. Yoshida heeft dit trouwens ook toegelicht bij zijn introducties op het IFFR eerder dit jaar. Hij vertelde vooral de positie van de vrouw in Japan te willen portretteren. Vrouwen waren in Japan lang ondergeschikt en onderdrukt. In de New Wave is er voor het eerst een groep filmmakers die vrouwen in films anders gebruikt. Wakamatsu is er erg sterk in. Het seksuele komt daarin sterk naar voren. Bij Imamura ook, maar daar ligt het gewelddadige meer op de voorgrond. Het boek haalt met name Masumura aan: de vrouw die in een continue strijd is met de man. Een strijd van gelijken.

Yoshida doet het tegenovergestelde. Hij laat de vrouw het object van begeerte zijn, maar niet meer als een afhankelijke of als slachtoffer. Eigenlijk is de vrouw in al deze films de bepalende speler. Ook al is zij nog steeds een object (van begeerte). Zij is daarmee de ondergang van de man als zij sterk genoeg is die begeerte te beantwoorden (en niet alleen die te ondergaan). Het boek spreekt over 'The Other' (de bedreiging voor de man).

Yoshida gebruikt subtiele beeldtaal om de status of om de gemoedstoestand weer te geven. het gebruik van vrouwelijke symbolen als de parasol, maar ook de kleding (traditioneel versus modern) zijn daar uitingen van. En dát is het centrale thema dat in deze anti-melodrama films van Yoshida dus sterk terugkomt. Een schijnbaar sterke onafhankelijke vrouw die met dat gedrag van het beantwoorden van liefde zowel de zwakke man als zichzelf ten val brengt. En zie daar de standaard ingrediënten voor het melodrama. Sirk en Fassbinder maken ook steeds gebruik van dat principe.

De film is werkelijk prachtig om te zien, maar nog niet zo fraai en formeel als Eros + Massacre. De verhaal opbouw is fragmentarisch, maar net zoals in Onsen Akitsu zijn de parallellen tussen moeder en dochter en de valkuilen waarin beiden terechtkomen mooi door elkaar verweven. Zeer sterke muziek, maar vooral geluidsband.

Een must voor de Japanese New Wave liefhebbers. Toppertje daarbinnen.