Jud Süß (1940)

Befaamde, zeer foute film.

Jud Süss verscheen evenals Der Ewige Jude eind 1940 in de Duitse bioscopen, toen de nazi-top inmiddels in het diepste geheim had besloten tot de 'Endlösung der Judenfrage', oftewel de Shoah. Een half jaar later zou hiermee worden begonnen.

Beide films speelden een zeer belangrijke rol in de antisemitische nazi-propaganda en zijn naar het schijnt tot in de kleinste details onder toezicht van Hitler en Goebbels geproduceerd. De 'documentaire' Ewige Jude werd door hen beschouwd als noodzakelijke aanvulling op de 'historische speelfilm' Jud Süss.

Wehrmacht-soldaten, SS'ers en bewakers van de concentratiekampen kregen de films meermaals te zien, met alle gruwelijke gevolgen van dien. Ook de bevolkingen van bezette landen zoals Frankrijk, België en Nederland konden de films bekijken, tegen korting, om de geesten rijp te maken voor de jodenvervolging.

Kortom, Jud Süss is een afschuwelijke film van grote historische betekenis. Daarom heb ik hem hier toegevoegd. Overigens heb ik de film nog niet gezien.

Tja, wat moeten we hier nou weer mee? Laat ik maar voorop stellen dat de film allesbehalve subtiel is, zoals eigenlijk wel te verwachten viel. In zo'n beetje iedere scène lijkt er wel iemand te zeggen dat joden heel slecht zijn. Zelfs al voor we een jood iets slechts hebben zien doen wordt al smerig over hun gepraat. Süss zelf is een achterbaks figuur. Qua voorkomen charmant, maar van binnen zo verrot als maar zijn kan. Hij is verantwoordelijk voor moord, armoede en zelfs verkrachting. De scène waarin de joden toestemming krijgen om in de stad te gaan wonen en we ze naar binnen zien trekken deed mij denken aan de griezelige processiescène uit Det Sjunde Inseglet. Nogmaals: de film is niet subtiel in het negatief afbeelden van joden.

De reden voor mijn lage stem is dan ook duidelijk. De film is om zéér foute redenen gemaakt en het komt allemaal heel nadrukkelijk naar voren. Maar ik moet eigenlijk wel bekennen dat het technisch gezien dan weer heel knap is, maar ook dat verwachtte ik wel ergens van de Nazi's. Zitten wel degelijk mooie beelden in. Maar dat weegt niet op tegen de inhoud.

Wel vraag ik me af wat Graham Chapman van Monty Python hier te zoeken had. Of beter gezegd: een man met identiek uiterlijk speelt de rechterhand van Süss, een nog smeriger figuur dan Süss zelf. De acteur die hem werkelijk speelt is Werner Krauss, niemand minder dan Dr. Caligari. Valt me tegen van hem om hem hierin te zien. Maar zijn gelijkenis met Graham Chapman is zo groot dat ik constant dacht naar hem te kijken.

De hoogstemmers op IMDB lijken de film vooral hoog te waarderen door zijn historische waarde. Ze vinden de boodschap niet goed, maar de film interessant vanwege zijn rol in de geschiedenis. Een beetje het waarderen van een curiosum dus.

Het is dan ook niet mijn mening, maar die van anderen. Wel ironisch dat jij zegt dat de film geen filmhistorische waarde heeft en ik de film juist via het vak filmgeschiedenis zag. Al viel het wel onder het hoofdstuk over propagandafilms uit totalitaire regimes. De film is verder natuurlijk eerder berucht dan beroemd.

Ik ben van plan deze film te bekijken, en weet al op voorhand dat ik hoog ga stammen, om de rede die je zegt, ik hou mij veel bezig met de geschiedenis van WO2 en vooral die van het nazisme, dan is het wel belangrijk om zulke films te zien vind ik.

Omdat ik zal bijleren over de nazi ideologie. Wat de rede is waarom ik de film kijk.

hoe fout ook, ik kon deze wil wel "waarderen". Natuurlijk is de gedachte foute boel, maar om dan gelijk heel laag te stemmen vind ik overbodig. Ik vind het wel een 3,5 waard

Ik vind het concept, en dus de moraal het belangrijkst in een film. Een film met een verachtelijke moraal vind ik slecht. Zal bij iedereen anders liggen. Heeft niks met de verkeerde redenen te maken.

Ik ook. En jij ziet dat niet als een probleem? Vreemd.

Wat andere mensen van sex en geweld in films vinden zal me verder worst wezen. Zolang het gebruikt wordt om de film te versterken en er geen kwade bedoelingen bij zijn kan ik er geen probleem mee hebben, op moreel vlak in ieder geval. Op artistiek vlak kan het dan nog altijd fout gaan.

Maar ik dwaal af. Ik snap niet dat je zo droog een film kunt beoordelen. Mijn beoordeling is een gevoelswaarde: wat deed de film met me. Daarbij kan het doel van het maken van de film een grote rol spelen en bij negen van de tien films levert het goed uitvoeren van het doel ook gewoon een goede beoordeling op. Maar als het doel op zichzelf al fout was dan is het alleen maar erger dat het doel bereikt wordt. Als ik alleen een oordeel zou geven gebaseert op doel wordt films kijken en beoordelen niets anders dan het afwerken van een lijstje criteria en ook meteen een stuk minder interessant.

Is deze film echt slecht? Of geven de meeste een cijfer voor de ideologie en niet voor de film zelf?

Vandaag gezien en ik moet zeggen dat ik me er, ondanks de score hier op MoMe, meer van voorgesteld had. het verhaal stelde niet heel veel voor, het acteurwerk liet soms te wensen over en visueel was het ook niet spectaculair. Maar ik moet toch zeggen dat juist de ideologie, die me overigens niet aantrekt, op een subtiele (zo zullen de meesten het waarschijnlijk niet noemen) manier meer dan prima wordt weergegeven. De film laat joden beetje bij beetje meer haten. De sympathie die je voor de joodse personages aan het begin van de film hebt, maakt steeds meer plaats voor achterdocht en haat. Dus ik vind de bedoeling van de film goed gelukt. Als film zelf vind ik het niet veel waard en de ideologie is natuurlijk helemaal niks waard, maar desondanks krijgt de film wel een krappe 2,5 sterren.

Een historische belangrijke maar ook zeer slechte film. Het verhaal heeft niets om het lijf. Het acteerwerk is dramatisch en de ideologie verwerpelijk. Enkel de laatste paar minuten maakte (in negatieve zin) wel indruk maar wie zover komt is een echte doorzetter.

Qua film en qua inhoud is dit een gedrocht.

Ik vind het persoonlijk verkeerd om een film de grond in te boren op basis van het gedachtegoed dat aan de basis van de film ligt. Of althans wanneer dat gebeurt in de vorm van een rating toekennen, want nu heeft de film amper 2* sterren, terwijl ik persoonlijk het gevoel heb dat de film zeker en vast een betere beoordeling verdient als film an sich. Het zou jammer zijn mocht de lage rating voor een groot deel te wijten zijn aan mensen die puur en alleen op basis van hun (terechte) afkeer tegenover het nazisme de film meteen 0,5*/1* geven.
Hopelijk zal niemand tegenspreken dat de mensen die achter het Jud Süss-filmbeleid schuilgingen er een verfoeilijke maatschappelijke visie op nahielden, en dat de onderliggende motivaties om deze film te maken weerzinwekkend zijn. Dat is een vanzelfsprekendheid, en op MovieMeter zou deze film mijns inziens moeten beoordeeld worden op zijn filmische merites, los van de historische betekenis ervan (waarmee ik zeker niet wil zeggen dat dit niet mag aangekaart worden, maar dan wel in een mening/reactie, en niet in de vorm van een bespottelijk lage rating).

Nu goed, dit zeg ik alleen maar omdat ik "Jud Süss" eigenlijk nog een relatief goede film vond, tegen alle verwachtingen in. Het heeft veel kwaliteiten van een sterk verhaal met zich mee: de intriges, de venijnige bad guy, de held,... Allicht klinkt het een beetje dom, maar de plot van Jud Süss deed me op een gegeven moment aan Disney's Aladdin denken (wanneer Jafar de sultan via hypnose in zijn macht heeft en hem als een soort marionet kan sturen)
Süss bouwt heel sluw en venijnig zijn machtsimperium op en zorgt ervoor dat de keizer totaal vervreemd geraakt van zijn volk. Op het einde wordt booswicht Süss overmeesterd en wordt hij in een fantastisch mooi gefilmde scène opgeknoopt: een goed verteld verhaal krijgt aldus zijn traditionele slotnoot.

Natuurlijk voelt dit eigenlijk bijzonder akelig aan: voor de kijker is Süss een geloofwaardige smeerlap en je hoopt dat hij op het einde van de film zijn straf niet ontloopt. Als film wérkt Jud Süss dus wel, en dat maakt het bijzonder treurig om te beseffen welke impact dit soort propaganda wel niet kan gehad hebben in het toenmalige politiek-sociale klimaat.

Verhaal en acteurs zijn meer dan prima en Harlan weet enkele fraaie scènes te presenteren, de slotscène op kop. Net geen 3,5*, maar zeker wel een 3*.