Xala (1975)

Senegalese satire die een ferme tik uitdeelt aan de post-koloniale identiteit anno 1975. De 'beroemdste' Afrikaanse regisseur Ousmane Sembène gebruikt het jolige idee van de haperende pik om kritiek te leveren op de macht in Senegal.

De machthebbers gaan zich te buiten aan excessieve consumptie van westerse goederen. Dure auto's, kasten van huizen, gebotteld Evian-water, Coca Cola en Chaplin-posters. Daarnaast onderdrukken ze het plebs en lullen ze vooral in het Frans. Voor de authentieke Wolof-taal is geen respect.

Toch zijn ze niet helemaal westers, want polygamie is de norm. Een van de bobo's in de film is toe aan zijn derde vrouw. Op de huwelijksnacht krijgt hij 'm echter niet omhoog, dankzij een uitgeroepen vloek. Iedereen, maar dan ook iedereen spreekt schande van deze 'Xala', het metafysische erectieperikel. De o zo westerse man zoekt hulp bij medicijnmannen, maar het mag allemaal niet baten. Langzaam maar zeker ziet de hoge pief zijn economische macht én sociale status verpieteren. Het wordt zo erg dat hij op het eind radicaal vernederd wordt: een onthutsende scène die op z'n minst eenmaal gezien moet worden.

Ik weet niets van Senegal en haar historie. Toch vermoed ik dat Sembène de socio-culturele impasse van toen goed duidelijk maakt in zo'n kort tijdsbestek. Enerzijds is het land door en door verwesterd, anderzijds zit het nog boordevol traditionele ongein (o.a. polygamie en geloof in het occulte). Een schizofrene identiteit.

Ondanks de sterke inhoud overtuigt het stilistisch een stuk minder. Sembène bedient zich van een veel rampzalige acteurs, een foeilelijke mise-en-scene en saaie shotkeuzes. Ook liet de ondertiteling te wensen over. Vaak vielen hele zinnen weg. En helaas is mijn Wolof niet meer wat het geweest is.

De laatste tijd probeer ik af en toe mijn kijkgrens nog verder te verleggen, door af en toe een film uit één of ander exotisch land mee te pakken. Deze keer viel mijn oog op Xala, een Senegalese film over een man met een nogal beschamend probleem.

Ik ben niet helemaal ondersteboven van Xala. De film vereist toch aardig wat zitvlees moet ik zeggen. Het tempo is erg traag en soms gebeurt er niet bijster veel, waardoor de speelduur van ruim twee uur uiteindelijk toch enigszins lang aanvoelt. Overigens is het wel interessant om te zien hoe het er in een ander land, en vooral een andere cultuur, aan toe gaat. De rijke Senegalezen willen graag meedoen met de westerse wereld, maar zich helemaal losmaken van hun eigen cultuur kunnen ze niet. Dat probleem heeft ook onze hoofdrolspeler, die daarvoor uiteindelijk wel het deksel op de neus krijgt gedrukt.

Inhoudelijk heeft de film zeker zijn momenten. Het is drama, dat vaak wel op een luchtige manier gebracht wordt. Daarnaast is Xala vaak bijzonder cynisch, waardoor het allemaal nog wel redelijk goed door te komen is. Visueel heeft het niet veel te bieden. Sterker nog; ik vond Xala op sommige momenten echt spuuglelijk, zowel qua kleuren als qua stijl. Op zich kon ik daar vaak wel doorheen kijken, omdat de inhoudelijke boodschap op zich niet verkeerd is, maar het houdt allemaal niet over. De muziek mag er dan wel weer zijn, evenals het acteerwerk dat niet geweldig is, maar mij reuze meeviel.

Leuk om een keertje mee te pakken, maar echt memorabel is het allemaal niet.

3,0*

Een wat kolderieke satire op het postkoloniale Senegal en de wijze waarop koloniale hiërarchieën onaangetast blijven in deze nieuwe politieke situatie. Inhoudelijk best interessant, maar stilistisch is het een klein draakje. Ik word namelijk niet erg opgewonden van ellenlange shots met lopende mensen of volstrekt statische dialogen zonder enige spanning. Wat de film nog enigszins redt is de vrolijke muzikaliteit van de Afrikaanse volksmuziek.