Wolfen (1981)

Een weerwolf film die niet over lycantropen gaat. Het is vooral een procedureel cop drama waar Finney z'n toen al verlopen kop erg geschikt voor is. De daders zijn alleen wat apart. Met een Predator kijkertje. Daar zag het er wel wat beter uit dan hier het geval is. Wie voor de horror gaat, zal enigszins bedrogen uitkomen. Verder zit het filmpje niet onaardig in elkaar. Zo heeft het nog dat smoezelige sfeertje van de zeventiger jaren. Het was een zootje daar in de Bronx destijds. Jammer dat het soms te prekerig wordt, de Indianen hebben namelijk iets te vertellen. Maar toch, een scène als die van Finney vs. Olmos op de hangbrug, dat mag er zijn.

Deze langzaam op gang komende politiethriller, met ahum, (weer)wolven ziet er redelijk mooi uit dankzij goed camerawerk en een aantal prachtige shots. Maar mooi camerawerk is geen garantie voor een goede film. Ten eerste faalt het wanhopige als Horror. Drie slappe kills aan het begin en het gebruik van irritante filters zijn niet voldoende om een angst uit te beelden. Daarnaast had ik steeds het gevoel of dat de film meer over de politieke angst of boodschap had van het New York van de jaren tachtig, de dreiging van terreurgroeperingen en dat dan gemixt met Indiaanse folklore. Kortom een te lange en dodelijk saaie film.

Thriller met eco-boodschap in een licht horrorjasje

Finney doet het goed en het verhaal heeft wel wat te vertellen rond die Indiaanse mythe en de gedaantewisselingen. Echter vond ik net hier, het middenstuk wat saai en het einde wat snel afgelopen. De sfeer zat er best goed in, allemaal lekker mysterieus gehouden, en het zicht vanuit wolfperspectief vond ik zeker niet slecht. Voor de rest is vooral dit mysterieuze de horrortrekker want behalve enkele snel afgebeten lichaamsdelen en kleine shots aan het begin en het einde is er verder niets te zien.

2,5*

Prima klassieker deze. Deze gezien op aanraden van men vader die deze vroeger nog in de cinema zag. Film komt wat traag op gang, maar boeit wel hele tijd. En spanningsopbouw naar einde toe is zeker en vast dik in orde. Muziek is ook zeer goed in deze en brengt sommigen scenes nog naar een hoger niveau. Cast deed het ook goed. En zag er voor die tijd zeer goed uit. 7/10

Lekker grimmige en broeierige film dit. Verfrissend is dat de focus nu eens ligt op het onderzoek van de politie naar de brute moorden, en de film heeft een verrassend tripperige en maatschappijkritische kant. Mooie locaties ook in het verpauperde New York van de jaren tachtig. Het doet haast surrealistisch aan.

De personages en dialogen zitten vol karakter. Er is zelfs nog behoorlijk veel ruimte voor humor. Ook het camerawerk trekt de aandacht. En dan heb ik het niet eens uitsluitend over die Predator-achtige POV-shots. Het slotstuk is een lichte tegenvaller na al die opbouw. 3.5*.

Van hetzelfde jaar als American Werewolf in London en The Howling, 1981 leek wel het jaar van de (weer)wolf. En hoewel voornoemde me beide niet zo konden bekoren zijn ze wel beter dan deze Wolfen. Begin is wel veelbelovend. De POV kills zijn een leuk idee, maar de grafische horror die je al heel vroeg in de film ziet wordt niet doorgetrokken. Enkel op het einde krijgen we nog wat gore te zijn. De rest wordt gevuld met een langdradige en trage politiethriller met inwisselbare karakters, met de protagonist voorop. Er zijn ook nog wat indianen en een verwijzing naar wat volkslegendes van de oorspronkelijke Amerikaanse bevolking, maar veel bijzonders wordt er niet mee gedaan. De indianen worden eigenlijk neergezet als drinkende en rokende nietsnutten die een beetje dwepen met hun roemrijke verleden. Het is eigenlijk nogal zielig zeker als een van hen op een moment in zijn blootje een wolf gaat imiteren. Grootste probleem is dat er ook te weinig gebeurt. Dus ja dikke onvoldoende. Ik ben alvast niet verrast dat dit een flop werd en de film hierdoor vrij obscuur is gebleven.

Regisseur Michael Wadleigh’s Wolfen is één van de meest bijzondere horrorfilms van de jaren 80.
Horrorfilm? Jazeker, hoewel de film ook ingrediënten van een politiethriller en een ecologische thriller in zich draagt. De focus van de film ligt vooral op de (schadelijke) gevolgen van menselijke activiteiten ten aanzien van de natuur, en in dat opzicht haakt Wolfen aan bij films als Frogs (1972), Long Weekend (1978) en Prophecy (1979) – eveneens horrorfilms met een sterke ecologische boodschap. Wolfen appelleert niet aan verwachtingen van recht-toe-recht-aan horror-fans en stelt daardoor, getuige de meeste reacties hier, door de wol geverfde ‘gorehounds’ teleur. Ik ben van mening dat regisseur Wadleigh te prijzen valt om zijn intelligente aanpak en de beladen, dreigende sfeer die hij weet te creëren in plaats van Wolfen te reduceren tot het zoveelste weerwolf-gorefest. Waar, vreemd genoeg, geen weerwolven in voorkomen.

De plot: als NYPD rechercheur Dewey Wilson (Albert Finney) opdracht krijgt de gewelddadige dood van twee society-figuren en hun lijfwacht te onderzoeken in Battery Park, kan hij niet vermoeden dat hij begonnen is aan de vreemdste zaak in zijn carrière. Onderzoek door forensisch arts Whittington (Gregory Hines) toont aan dat de drie personen zijn verminkt door iets of iemand zonder dat er sporen van een wapen op de lichamen zijn achtergelaten. Aangezien het gaat om de dood van de rijke vastgoed-magnaat Christopher Van der Veer en zijn vrouw, wordt in eerste instantie gedacht aan individuen of groeperingen met een terroristisch motief. Samen met collega Rebecca Neff (Diane Venora), die voor een private beveiligingsorganisatie werkt, onderzoekt Wilson sporen in die richting en komt zo in contact met voormalig Indiaans activist Eddie Holt (Edward James Olmos). Dan duikt er een tweede lichaam op in de South-Bronx, een door armoede, criminaliteit en verpaupering geplaagde achterstandswijk. Er blijkt een verband tussen beide zaken wanneer er op meerdere lichamen wolvenharen worden aangetroffen. Dit leidt Wilson en Neff naar een mysterieuze verlaten kerk in de South-Bronx, waar zij op hun sinistere tegenstander stuiten. Midden in New York blijkt zich al generaties lang een roedel urbane wolven te bevinden (door de Indianen ‘wolfen’ genoemd). Een nieuw gentrificatie-project van Van der Veer, waarbij achterstandswijken worden gesloopt om plaats te maken voor dure nieuwbouw, bedoeld voor de meer vermogenden, bedreigt echter hun habitat. De 'wolfen' doodden Van der Veer om deze dreiging af te wenden, niet beseffend dat de dood van zo’n belangrijke figuur hen uiteindelijk op de radar brengt van de autoriteiten. In een laatste confrontatie met de gevaarlijke dieren overtuigt Wilson hen ervan dat het project afgeblazen zal worden en dat hun leef- en jachtterrein buiten gevaar is. Daarop verdwijnen de 'wolfen' weer in de verlaten schaduwen die zolang hun dekking vormden. Veelbetekenend houden Wilson en Neff voor hun superieuren verborgen wie verantwoordelijk is voor Van der Veer’s dood, evenals die van talloze andere inwoners van New York en andere grote steden waar zich al jarenlang mysterieuze verdwijningsgevallen voordoen. Eddie Holt en de zijnen nemen Wilson in vertrouwen: de ‘wolfen’ zijn restanten van grote wolvenroedels die eeuwenlang in harmonie met de Indianen leefden en door hen als goden werden vereerd. Toen de blanke kolonisatie begon en de Amerikaanse wildernis steeds meer terrein verloor aan de oprukkende steden, werd het merendeel van de ‘wolfen’ door de blanken uitgeroeid. Sommigen echter pasten zich aan door onder te duiken in hun nieuwe urbane omgeving en van de armenwijken hun nieuwe leefgebied te maken – waarbij het sociaal gemarginaliseerde deel van de bevolking hun nieuwe prooi werd.

Wolfen is gebaseerd op Whitley Strieber’s debuutroman The Wolfen uit 1978 en volgt deze in grote lijnen, hoewel regisseur Michael Wadleigh op een aantal punten afwijkt van Strieber’s verhaallijn. Zoals gezegd gaat het in de verfilming om de dood van belangrijke leden van de New Yorkse elite; in de roman zijn dit twee NYPD rechercheurs. Verwikkelingen rondom corruptie binnen het New Yorkse politiekorps die in de roman aan bod komen, worden door Wadleigh overboord gezet. Belangrijkste verschil is wel dat, wanneer de identiteit van de ‘wolfen’ aan het eind van het boek wordt onthuld, inspecteurs Wilson en Neff deze meldden bij de autoriteiten,
die een grootscheepse jacht op de steelse roofdieren voorbereiden. In de film houden Wilson en Neff de identiteit van de ‘wolfen’ geheim, en stellen hen zo in staat in New York en andere steden te overleven. Hiermee draagt de film dus een sterk ecologisch getinte boodschap uit, waarbij de ambitieuze vastgoedplannen van Van der Veer worden voorgesteld als nefaste roofbouw op de habitat van mens en dier. Het is niet toevallig dat regisseur Wadleigh in Wolfen een analogie creëert tussen de genocide op zowel de oorspronkelijke bewoners van het Amerikaanse continent als hun bijna bovennatuurlijke symbionten, en de nietsontziende wijze waarop moderne roofridders zoals Van der Veer onze wereld uitbuiten. Indianen en ‘wolfen’ trachten in harmonie met de natuur te leven terwijl figuren zoals Van der Veer c.s. deze willen domineren, uit praalzucht of voor commercieel gewin. Beide groepen mogen in de loop der eeuwen grotendeels zijn weggevaagd, toch zal dit basale gebrek aan respect voor de natuurlijke omgeving uiteindelijk leiden tot de onvermijdelijke ondergang van de mens.

Tevens neemt regisseur Wadleigh, in de vorm van Executive Surveillance Services (ESS), een schimmige private beveiligingsorganisatie die Van der Veer en de zijnen beschermt, een voorschot op onze huidige technologische surveillance-staat. ESS beschikt over grote financiële en technologische middelen, evenals politieke invloed.
Dat de manier waarop deze worden ingezet niet altijd in overeenstemming is met de wet of met burgerrechten, roept sterke overeenkomsten op met zowel de wijze waarop sommige huidige regeringen hun burgers 24/7 via technologie in de gaten houden, als met moderne tech-reuzen zoals Facebook/Meta, Google en Amazon – bedrijven die in hun nietsontziende data-mining verdienmodel eveneens opereren binnen de uiterste grenzen van wat wet en regelgeving toestaan.

Eén van de meest opvallende aspecten aan Wolfen is de visuele weergave van het waarnemingsvermogen van de dieren, dat voornamelijk is gebaseerd op warmte. DOP Gerry Fisher baadt het scherm regelmatig in sterk contrasterende beelden die alterneren tussen zwart/wit en kleur. Het lage perspectief (bedoeld om het gezichtspunt van de ‘wolfen’ te verbeelden) en de jachtige montage verhogen de spanning en versterken het idee dat gevaarlijke nachtelijke roofdieren New York onveilig maken. Deze visuele stijl bleek zes jaar later duidelijk van invloed op door DOP Donald McAlpine geschoten visuals voor het SF/actie-vehikel Predator (1987). Hier geven soortgelijke beelden het door technologie versterkte gezichtsvermogen weer van een buitenaards wezen dat in de Zuid-Amerikaanse jungle op mensen jaagt.

Het enige minpunt aan Wolfen betreft het helaas nogal onevenwichtige einde – de manier waarop Dewey Wilson achterhaalt wat de werkelijke redenen van de ongrijpbare roofdieren zijn om hun uit hun schuilplaats te komen, evenals de laatste nachtelijke confrontatie met de ‘wolfen’ op Wall Street en in Van der Veer’s penthouse komen ongeïnspireerd en geforceerd over. Het lijkt erop dat scenaristen Michael Wadleigh en David Eyre moeite hadden het einde van de film op een natuurlijke manier uit het voorafgaande verhaal voort te laten vloeien. Maar dit is slechts muggenziften, gezien de sterke film die eraan voorafgaat. Wolfen behoort met gemak tot de beste en meest intrigerende horrorfilms die de jaren 80 hebben voortgebracht, en was in ‘het jaar van de weerwolf’ 1981 – waarin ook An American Werewolf in London en The Howling uitkwamen – wat mij betreft de onbetwiste ‘leader of the pack’.

Duistere politiethriller over een bovennatuurlijke wolvenroedel die New York onveilig maakt. De gore is wat gedateerd, maar voor de rest heeft hij de tand des tijds goed weten doorstaan. Ik heb het hier of elders nog nergens gelezen, maar het lijdt toch geen enkele twijfel dat John McTiernan zich door Wolfen heeft laten inspireren bij die iconische predator infrared vision mode? Hier wel wat overkill van dat effect, maar een leuke innovatie.