Les Glaneurs et la Glaneuse (2000)

Tegenvaller.
Het kan leuk zijn de wereld met andere ogen te bekijken.
Andere mensen en de kleine dingen in een bestaan te observeren.
Het komt in deze documentaire helaas niet goed uit de verf. De vrouw die het geheel filmt (Varda) doet soms te veel haar best om interessante beelden te schieten. Daar mag ze zelf tevreden over zijn, mij raakt het niet. Desalniettemin levert de film wel een aantal keer glimlachen op.

Geen tegenvaller!

wat sprak jou aan?

Vooral het oprechte van Varda.
Dit soort docu's zijn eigenlijk de ultieme filmhuis-films.
Echte mensen, echte situaties.
Nu zelfs niet gespeeld, maar gewoon rechtstreeks op het doek.

Charmante documentaire annex zelfportret. Agnès Varda gebruikt het leven van de traditionele Glaneurs, gezien op een schilderij van Jean-Francois Millet als startpunt en laat zich zo telkens opnieuw inspireren. Alhoewel het soms wel erg amateuristisch overkomt, blijft het leuk om te volgen en past de zelfreflectie gek genoeg toch bij het geheel (niet altijd overigens, vond dat ze er soms wat te ver op door ging). Een bont gezelschap zo, maar dat maakt een sociaal portret als deze toch wel boeiend.

Zonder enige vorm van voorkennis deze documentaire gekeken. Daarom was het eerste half uur nogal onwennig en was ik zeer verrast door het onderwerpskeuze en de manier hoe het in beeld werd gebracht.

Langzaam werd de documentaire interessanter en was ik gewend aan de nogal lelijke manier van filmen. Het gaat hier duidelijk om de inhoud en de puurheid van de beelden. Het aantal mensen die voor de camera komen zijn divers en veelal kleurrijk. Persoonlijk denk ik dat de vooraf vastgestelde bedoelingen van Varda met deze documentaire niet bereikt zijn, maar dat die tijdens het filmproces constant werden aangepast. Het eindresultaat is daarom nogal onsamenhangend maar gelukkig wel boeiend.

Dat onsamenhangende vond ik de zwakke plek van de documentaire. Varda meandert me wat al te vrijblijvend door haar thema, maakt af en toe een onnavolgbaar uitstapje en blijft soms wel erg kort hangen bij een interessant figuur Het heeft iets charmants, is op het kinderlijke af soms en voelt wel puur, maar al met al denk ik dat een wat strakker kader toch een betere film had opgeleverd.

Desalnietemin best een boeiend portret van rafelrandjes van de maatschappij en een interessante kijk op een volgens mij unieke wet.

3.0*

Met het 'onsamenhangende' ben ik niet helemaal akkoord. Het is net deze unieke wet die de link legt tussen arm en rijk, en eigenaar, raper en plukker, en dat de hele documentaire door.

Ik vind het geweldig dat het daar wet is, dat wanneer bijvoorbeeld het 'groot huisvuil' buiten staat het geen eigenaar meer heeft en door iedereen vrij kan meegenomen worden. Ik heb er wel mijn bedenking bij, dat het problemen opleverrt wanneer er door een bijvoorbeeld achtergelaten tv een ongeluk gebeurd. Wie draait voor de schade op als het toestel volgens de wet geen eigenaar heeft?

Hier in België zegt de wet, dat de eigenaar er voor verantwoordelijk is en eigenaar blijft, tot op het ogenblik dat het 'groot huisvuil' (tv's, kasten, enz...) opgehaald wordt door de bevoegde diensten. Vrij meenemen is hier verboden, tenzij door de eigenaar toegestaan.

Ik herinner me nog goed dat ik als vijftien-jarige in het Gentse museum voor hedendaagse kunst (het SMAK), een tentoonstelling ging zien van deze Agnès Varda. Het precieze idee achter haar videokunst is mij nog steeds vreemd: de bedoeling van een video-installatie getiteld “ping-pong” (waarin een ping-pong-balletje langer dan een kwartier wordt gefilmd) ontsnapt mij nog steeds.
De documentaire ‘Les Glaneurs et la Glaneuse’ sluit qua nonchalance goed aan bij het werk dat ik al van deze mevrouw kende, maar inhoudelijk heeft ze deze keer ook echt iets te vertellen.

De “rapers” in kwestie zijn (zoals hier eerder werd aangegeven) niet meer dan een uitgangspunt voor Varda, waardoor ze zich verder laat inspireren en iets tracht te vertellen over zichzelf en de rest van de wereld. De film heeft zijn titel dan ook niet gestolen: de film handelt over plukkers, en over Varda zelf, die materiaal "plukt" uit het alledaagse.
Prachtig om zien is Varda's spontaniteit en haar kinderlijke fascinatie voor beelden: “met het ene hand film ik het andere, en probeer ik vrachtwagens van de weg te plukken.” Totaal absurd, maar tegelijk ontwapenend in zijn eerlijkheid.
Absurditeit is Varda overigens niet vreemd: wie een rechter in een kolenveld over landbouw-reglementeringen bezig hoort, of een dame met rechterlijk habijt over zwerfvuil hoort vertellen, kan een grinnik en een gedachtesprong naar Monty Python wellicht niet onderdrukken.

Maar uiteindelijk schuilt de grote charme in de associatieve aanpak van Varda: ook zij laat zich verrassen door het moment zelf en ze schenkt de documentaire als het ware een eigen leven - is dat niet het mooiste geschenk dat een kunstenaar zijn werk kan geven?
Net als de gevarieerde soundtrack (met jazz, klassiek en rap door elkaar), getuigt haar brede menselijke interesse van een flexibiliteit die een documentaire juist nodig heeft om boeiend te blijven. Agnès Varda betrekt de kijker bij iets wat heel ver van zijn bed staat, en toont de schoonheid van mensen met een bepaalde passie. Vooral bij het slot kreeg ik werkelijk een brok in de keel.

Vanwege de dans van de lensdop en andere impulsieve perikelen, wordt deze 3,25* naar boven afgerond.

Op deze manier had ik het nog niet bekeken, maar misschien is de titel inderdaad dubbelzinnig bedoeld. Leuk gevonden

Dat stukje irriteerde me eigenlijk meer dan dat ik er iets van toegevoegde waarde in zag. Ik begrijp de uitbeelding van het rapen/plukken wel, maar het zag er niet uit en ik had ook niet het idee dat het verder iets moest betekenen.

Vond het eigenlijk allemaal maar wat saai. Het hele rapen, plukken en hergebruiken vind ik trouwens wel erg mooi. Het is natuurlijk wel zo dat er op deze manier mensen met weinig geld toch nog kunnen profiteren van produkten die anders niet worden gebruikt. Ik zie dat hier nog niet zo snel gebeuren op zo'n manier.

De Engelse titel ('The Gleaners and I') bevestigt dat vermoeden alleen maar, dus ik denk dat Varda werkelijk die bedoeling heeft gehad...

Varda zegt ook zelf in de docu dat ze zelf de 'Glaneuse' in de titel is.

Deze docu heeft iets onweerstaanbaars. He lijkt een bijna vrije manier van filmen te promoten. Gewoon wat interessante mensen op straat filmen, die tegelijkertijd een beetje vreemd zijn, maar toch ook weer alledaags. Ze hebben altijd wel wat aparte dingen te vertellen. En van het ene onderwerp duikt de film in de andere, met bijna een totale lak aan struktuur. Tussen alle verzamelaars heeft Varda tijd voor persoonlijke mijmeringen over haar leeftijd en wat experimenteel gefilmd. Het is een erg persoonlijk document, met totaal geen interesse voor enige conventies. Het mist slechts een ding: iets om de interesse vast te houden.

Ik vond het net als Starbright Boy net iets te vrijblijvend allemaal, maar schijnbaar stoorde ik me er meer aan dan SB. Na een uur was ik het dan ook wel echt zat. Het probleem is ook wel dat ik niet helemaal op een lijn zat met Varda. Ze was me net een tandje te schattig, leek net iets te hard te proberen om ergens iets moois in te zien en ze gedroeg zich soms net iets te excentriek. Zo'n scène waarin ze vrachtwagens probeert te vangen is schitterend gefilmd, maar binnen het geheel van de film kon ik er niets mee. En een scène waarin ze de lensdop van haar camera laat dansen vond ik gewoon mislukt. Haar kleine uitstapjes richting politieke uitspraken waren oprecht, maar soms wat te simplistisch naar mijn smaak. Varda kwam al met al op me over als een sympathiek en gepassioneerd mens, maar gewoon niet eentje waarmee ik echt een verbintenis voel. Is gewoonlijk niet belangrijk bij een film, maar bij een zo'n persoonlijk werkje als deze docu toch wel.

Dan de mensen die geïnterviewd werden. Daar zaten een aantal interessante types tussen en een paar die in mijn ogen niets te vertellen hadden. Wel bleef ze bij ieder persoon maar vrij kort hangen, wat nadelig werkt bij de interessante personen (waarvan ik meer wou weten) en voordelig bij de oninteressante types (om redenen die ik duidelijk acht).

Ik heb er ook een beetje een hekel aan als bij een documentaire de regisseur de objectiviteit al te duidelijk doorbreekt. In een scène praat Varda met een man die vrachtwagenchaffeur is geweest en nu zijn leven slijt als 'glaneur'. Varda wil het alleen iets te duidelijk opnemen voor de man. Ze laat hem in één shot vertellen waarom hij ontslagen is, maar snijdt wel een opvallend moment weg uit dit ene shot. De man verteld namelijk eerst dat zijn vrachtwagen gecontroleerd zou worden, vervolgens snijdt Varda een stukje weg, daarna zegt de man dat hij hierdoor ontslagen was. Er was dus iets op de controle gebeurt dat de man zijn baan koste, maar dat wil Varda niet met de kijker delen. Wellicht was het gewoon niet boeiend of relevant voor de docu, maar tegelijkertijd had het ook onze sympathie voor de man kunnen kosten. Het geeft een wat bittere smaak aan de scène, terwijl Varda dat juist lijkt te willen voorkomen.

Ik snap al met al wel wat de critici hier zo mooi aan vinden, maar voor mij werkte het niet. Ik wil niet degene zijn die hier persoonlijke of afwijkende films afkraakt, maar hier had ik toch graag wat meer lijn of structuur gezien. In deze vorm deed het me niets, terwijl het wel genoeg potentie had.
2*

Het vervolg liet ik even voor wat ie was.

Bij vlagen erg fascinerend. Vooral de abstracte manier van filmen (met name de close ups) werkt bijzonder goed. Jammer genoeg is het her en der ook nogal amateuristisch. Wat verder eveneens zonde is is dat de interessant geïnterviewde personen veel te weinig aanbod komen. Aardige docu dat wel, maar zoals eerder aangegeven genoeg potentie om veel meer uit te halen.