Small Roads (2011)

Mochten er mensen zijn die na de documentaire op vakantie willen naar alle landweggetjes die Benning gefilmd heeft dan kun je in onderstaand bericht vinden waar hij allemaal geweest is.

Vreemd genoeg lijkt me dit best geinig.

mijn eerste, dus het zal misschien niet de meest briljante Benning zijn (?) maar ik vond het een geweldige ervaring. Enorm rustgevend zonder een moment slaapverwekkend te worden. Zeer mooie shots ook (had regelmatig een "wow" momentje) en een ongelofelijk gevoel voor ritme en compositie zowel in beeld als in het geluid (zoals de weggetjes de landschappen doorkruisen, zijn er voorbij rijdende auto's op de geluidsband die de rust steeds tijdelijk verstoren). Deed eigenlijk alles goed waar mindere films zoals Corta hetzelfde probeerde en faalde. Ik kan me alleen van Satantango herrineren dat ik zo fysiek ook de wereld van de film werd ingezogen (ook daar zit een heel sterk gevoel voor ritme in, vooral ook in de vloeiende camerabewegingen) en dit was nog wel een non-narratief ding zonder enige camerabeweging of wat dan ook voor cinematische franje!! zeer indrukwekkend.

Zat nog wel op een gegeven moment te denken of een mijmerende voice-over van Margueritte Duras de film nog kon versterken maar de film is perfect zo als hij is in al zijn minimalisme

Esthetisch zou dat misschien wat toevoegen, maar de vraag is of het uiteindelijk interessant is voor wat Benning in deze film wil 'zeggen'. Maar er zijn films van Benning waar zeker in wordt gesproken, ik zag zelf North on Evers waar er de hele film een regel tekst door beeld komt (ook een soort van gesproken woord dus).

wow zeg, word zowaar benieuwd.

Ik begreep wel dat naar aanleiding van de Q&A het genre documentaire hier weg mag?

Het langskomen van de autootjes was "exact" door Benning gescript?

In dát geval wil ik de film óók wel graag zien namelijk.

Wat een zwartwit denken weer, Rokuro

het is meer experimentele/gevoels-cinema dan documentaire als je dat gerust stelt

En Benning vertelde inderdaad over hoe hij zijn werk "componeerd". Nu hij op digitaal filmen is overgestapt, kan hij de camera vele uren laten draaien als dat nodig is om daar dan precies het kloppende segment uit te monteren. En hij gaat nog verder, hij maakt ook collages van verschillende shots (de mooie lucht van de ene film dag en iets anders dat hem weer op een andere dag aanspreekt... zonder dat je het in de gaten hebt...). Maar allemaal om juist het gevoel van de realiteit, het dáár zijn, te versterken. En dat gevoel had ik, dus de man weet waar hij mee bezig is! Het is dus componeren wat hij doet, niet scripten

... maar denk toch dat het niets voor jou is MR, veel te leeg

Dank voor de toelichting, dat is meer samenstellen dan scripten inderdaad. Dat had ik begrepen.

Geen idee wat je hiermee bedoelt.

Benning was gefascineerd wennen de vorige keer, met nog wat extremere (vanwege het laatste shot vooral) Ruhr. Ik ben alweer een stapje verder merkte ik. Een mooi spel met lijnen, kaders, timing en geluid. Ik zet 'm voorlopig een halfje hoger dan de vorige, maar weet nu wel zeker dat ik zo'n Benning-rustpunt ook bij volgende IFFR-edities niet meer laat lopen. En dan kan het me best nog beter gaan bevallen.

Hoewel ik niet bij de Q&A kon zijn vanwege een te strakke planning, word ik altijd blij dat er filmmakers als Benning zijn.

3.5*

15 sept te zien in het Museum voor Moderne Kunst Arnhem in het kader van de Gelderland Biënnale

Heel erg benieuwd naar deze film

Vergeleken met het ultraminimalistische Nightfall uit hetzelfde jaar is Small Roads een snel gemonteerde actiefilm.

De film heeft me over twee zaken vooral laten nadenken. Omdat ik nu eenmaal graag moeilijke woorden gebruik, zal ik ze hieronder benoemen als: de ontologie van de weg en de fenomenologie van de tijd.

Ad. 1: De ontologie van de weg.

Wat is een weg? Ondanks dat een weg iets zeer alledaags en vertrouwds is voor de mens, is het toch niet zo gemakkelijk om een bevredigend antwoord te formuleren. Je kunt het proberen te definiëren naar zijn materiële eigenschappen: een uitgevlakte strook op het land. Dan moet je natuurlijk nadenken over subcategorieën: verhard-onverhard. En daarvan weer onderverdelingen: asfalt, beton etc. Of gaan we de weg functioneel proberen te duiden: een doorgang in het landschap dat de mens in staat stelt zo efficiënt mogelijk tussen twee bestemmingen te reizen. Dit lijkt aantrekkelijk, maar brengt ons nog niet dichter bij wat een weg nou eigenlijk is.

Een weg is een culturele categorie. Het is iets dat alleen door mensen begrepen kan worden. Een weg is natuurlijk iets met materiële eigenschappen, een objectief aan te wijzen ligging etc. Maar wat een weg een weg maakt, is het begrip van de mens ervan. Het is ook interessant te kijken naar een netwerk van betekenis (een semiotisch veld) waar deze talige uiting in functioneert. Naast het al benoemde zelfstandige naamwoord is weg ook te gebruiken als een bijvoeglijk naamwoord: iets is weg of ik wil hier weg. Ook hierin zit besloten de afstand; het verschil tussen de bestemmingen hier en niet-hier. Weg kan ook een droombeeld zijn: de vlucht van de personages uit Kerouacs beatroman Onderweg uit de werkelijkheid, een voortdurend dwalen. Een weg is een culturele categorie, een talige, conceptuele manier om zinvolle onderscheidingen aan te brengen in de volledige zinloosheid en chaos van de werkelijkheid. Zijn we daarom zo panisch als de weg weer eens ondergesneeuwd is in de winter? Natuurlijk: het is praktisch erg onhandig, maar dat verklaart de volkomen hysterie niet volgens mij. Een ondergesneeuwde weg is de brute natuur die tijdelijk terrein wint op de menselijke cultuur. Het doet je uiteindelijk weer beseffen dat je sterfelijk bent.

Ad. 2: Fenomenologie van de tijd

Een centraal thema in Bennings recente werk is de beleving van tijd. Zowel de alledaagse tijdsbeleving in de werkelijkheid als in het kijken van een film. Hij probeert je met zijn werk intenser en aandachtiger te laten kijken naar het medium film (digitaal of analoog) alsook de werkelijkheid zelf. Zijn strategie is globaal hetzelfde: non-narratief, lange statische takes, real-time (of in ieder geval een beoogde beleving van real-time) of juist een hyperbolische vertraging.

Het effect is steeds ook ongeveer gelijk: zijn films stellen het verloop van de tijd op de voorgrond door de normale perceptie te vervreemden. Dat is voor de ongeoefende kijker even wennen; de verveling zal op een gegeven moment toeslaan(bij de een wat eerder dan de ander). Maar dat is juist goed: verveling is, volgens Heidegger, een manier waarop de mens zich opnieuw tot zijn eigen existentie kan leren verhouden. Het kan een bron van contemplatie zijn, het is voor de Duitse filosoof een manier om tot filosofie te kunnen komen.

Tijd is een nog veel ongrijpbaarder begrip dan weg, om deze moeilijkheid te omzeilen richt ik me hier op de beleving ervan. Sinds de toegenomen mobiliteit van de mens in de moderniteit is zijn beleving van tijd en ruimte, en hun onderlinge samenhang, onherroepelijk veranderd (Benning is niet toevallig ook gefascineerd door de trein: het icoon par excellence van de moderniteit). De afstand tussen dingen is in de eerste plaats steeds meer begrepen als de tijd die je erover doet om het te doorkruisen. Afstand is, met de huidige digitale IT als culminatie, steeds kleiner geworden en via communicatietechniek ben je eigenlijk als mens niet meer gebonden aan een specifieke geografische locatie; je kunt virtueel op meerdere plekken tegelijk zijn.

Tijd is ook niet wat het vroeger was. Een cyclisch tijdsbesef heeft plaats gemaakt voor een lineair tijdsbesef (kloktijd). Daarnaast, en daarmee zeker ook samenhangend, is tijd een object, een middel, een commoditeit (intentioneel woordgrapje) geworden. Kloktijd impliceert ook gelijkmatige onderverdeling van tijd in eenheden. Kloktijd is niet voor niets dominant in de kapitalistische wereld. Maar ik dwaal een beetje af.

Benning doet iets raars en tegennatuurlijks: waar je normaal de weg gebruikt waar het voor bedoeld is, waar je normaal gericht bent op je bestemming, daar gaat Benning stil staan en richt hij zijn camera op de weg zelf. De gevolgen zullen zelfs voor wie de film niet gezien heeft voorstelbaar zijn: iedereen kent het fenomeen dat de beleving van je omgeving erg afhangt van je de snelheid die je hebt. Je beleeft de wereld anders vanuit een auto dan te voet. Maar snelheid is niet alles. Natuurlijk heeft ook je top-down perceptie hiermee te maken: op het moment dat je een taak uitvoert, filteren je hersenen alle input uit de omgeving op de relevantie ervan voor die taak. Een sterk punt van Small Roads is de prachtig gefotografeerde natuur. Film is een medium dat je in staat stelt de wereld anders dan anders te zien.

Wat me fascineerde aan Small Roads is dat Benning met de passerende auto's een manier heeft gevonden om ritme aan de film mee te geven binnen het shot (de montage geeft ritme tussen shots). Op het moment dat je in beeld een auto of vrachtwagen vanuit de verte ziet aankomen, ga je automatisch en ongewild de tijd anders beleven dan wanneer je naar een landschap zonder gebeurtenissen zit te kijken. Tijd hangt samen met afstand, zoals ik al zei. In de autoscenes is tijd de tijd die de auto nodig heeft om van de achtergrond van het beeld naar de voorgrond te rijden. Als er geen auto meer is lijkt de tijd trager te verlopen, heeft het geen lineaire structuur meer.