Macbeth (1948)

Vroeger verplicht moeten kijken bij Engels. Wel leuk als je net het boek hebt gelezen maar maakte niet echt een verpletterende indruk.

Na de flop die The Lady From Shanghai (1947) was week Orson Welles uit naar de kleine studio 'Republic Pictures', een studio die bekend stond om zijn b-westerns. Deze studio wilde graag groter worden en zag Orson Welles daarom maar al te graag komen, om zijn volgende film Macbeth te maken. Hiervoor kreeg Welles een maand de tijd. Deze Shakespeare-verfilming met Welles in de hoofdrol (als Macbeth) kreeg jammer genoeg maar een zeer laag budget, waardoor de decors (vaak westernsets van de studio) erg mager uitvallen, om nog maar te zwijgen van de kostuums (vooral het koningskostuum en kroon van Welles vind ik persoonlijk er maar slecht uit zien). Welles besloot ook dat alle acteurs met een Schots accent de 16de-eeuwse teksten van Shakespeare moesten spreken. Deze soundtrack werd al op voorhand opgenomen, de acteurs moesten hun lippen bewegen op de woorden die gesproken werden. Toch is de synchronatie nog redelijk goed. Welles zet, zoals gewoonlijk, wel een goede acteerprestatie neer, maar de andere acteurs doen het veel minder goed. Vaak heb ik het gevoel te kijken naar een echt toneelstuk, omwille van het theatrale acteren, de archaïsche taal (wat de film niet altijd begrijpbaar maakt) en de de duidelijke studiosets (met duidelijke invloed van het Duitse Expressionisme). Het is in ieder geval duidelijk dat Welles zijn film zo weinig mogelijk wilde laten afwijken van Shakespeare's originele versie.
Anders dan in de meeste andere Welles-films die ik gezien heb, krijgen we hier ook veel minder van zijn briljant camerawerk te zien. Toch is de regie goed, en weet hij wel een zeer donkere, haast unieke sfeer te creëren, bijna te donker zou ik zeggen.

Toen de film klaar was werd hij (weer) tegengehouden door de studio. Welles moest weer eens gaan knippen in de film. Maar liefst twintig minuten werden verwijderd, en de soundtrack werd opnieuw ingesproken in het Engels. In de Angelsaksische landen werd Macbeth neergesabeld, maar in het Europese continent, met name Frankrijk, werd de film wel bejubeld. Het is niet de meest genietbare film, maar voor Welles-fanaten wel interessant om te zien.

Kunst

Orson Welles weet op meesterlijke en sfeervolle wijze met zo minimaal mogelijke middelen het theaterstuk van Shakespeare op een zelfs episch formaat naar het witte doek te brengen. Alles klopt en de psychologie van MacBeth word machtig uitgewerkt. Het lijkt alsof Welles dé reggiseur was om Shakespeare in film om te zetten.

Overigens is hij sinds kort ook te koop. In Duitsland heeft het bedrijf Kinowelt in hun "Arthouse Premium" collectie een luxe dubbel DVD uitgegeven in perfecte kwaliteit. Zowel de orgineele als de bioscoop versie zijn er op te zien met vele vette extra's waaronder beelden van Welles' theaterversie van het stuk uit 1936.

5,0*

Interessante versie van Macbeth van Orson Welles. Het zit hem vooral in de visuele aankleding. Het kasteel van Macbeth is een vreemdgevormde rots in plaats van een echt bouwwerk en ziet er bijna onleefbaar uit. De kleding is ook niet bepaald conventioneel. Let vooral op de schilden en drietanden van de soldaten en de maffe kroontjes. Welles zelf gaat zelfs op een gegeven moment als een variant op het Vrijheidsbeeld gekleed, of was het mijn verbeelding die dat zo zag? Er zitten ook meer schaduwen in dan in de gemiddelde film noir. Dit alles wordt gebracht met dik aangezette camerastandpunten die eigenlijk wel passen bij Shakespeare. De film is verbluffend om naar te kijken. Vreemd, maar gek genoeg lijkt alles bij het materiaal aan te sluiten. Soms ligt het allemaal tegen het belachelijke aan, maar de grens wordt nooit overschreden.

Helaas is de aankleding ook het enige dat mij werkelijk boeide. Natuurlijk zijn de acteerprestaties ook prima en past Welles goed in de rol van Macbeth, maar uitzonderlijk is het ook weer niet. Mijn grootste probleem zit hem toch weer in de dialogen. Ik heb het al vaker gezegd, maar de teksten van Shakespeare zijn op papier briljant, maar het werkt voor mij niet zo goed als ze uitgesproken worden. Het voelt dan te gekunsteld aan en het is moeilijk om er op te blijven concentreren. Gelukkig waren er ondertitels en kende ik het verhaal van Macbeth al goed, maar echt gegrepen werd ik niet. Macbeth's geschiedenis is natuurlijk een grote tragedie, maar ik moet nog een film zien die mij de tragedie doen voelen in plaats van dat ik me slechts een toeschouwer voel van een groep mensen die zich enorm theatraal en klassiek gedragen.
3*

Vreemd, ik kan Shakespeare puur op papier moeilijk verdragen. Shakespeare-werken (en eigenlijk de meeste toneelstukken uit die periode) lees ik hardop.

Toch wel vrij kort blijkbaar deze Welles-versie? De Polanski-verfilming duurt zo'n 140 minuten.

Welles moest het stuk inkorten wegens een enorm laag budget. Toch zit alles wat erin moet er wel in.

De directors cut van 107 is voor 5 euro goed te vinden in de dvd-zaken, al je geïnteresseerd bent.

Voorlopig een voorzichtige 3,5. Visueel steekt de film uitstekend in elkaar, ik vind die minimalistische set best briljant en al is het duidelijk dat het vooral met budget problemen te maken heeft (zie ook de goedkope kostuums), weet Welles toch overal een geweldige sfeer uit te trekken. Acteerprestaties zijn ook briljant al vliegen de halfbakken Schotse accenten je om de oren. Helaas had ik hetzelfde probleem als TOR en dat is dat die Shakespeare dialogen zelden echt goed werken omdat het allemaal te afstandelijk wordt. Bij zijn latere Chimes At Midnight wist Welles daar een stuk beter mee om te gaan.

Bedoel je dan internet-winkels of fysieke?

Hij is nog maar pas opnieuw uitgebracht (vandaar dat ik en waarschijnlijk TOR hem gezien hebben) en is gewoon in de winkel te vinden. Ik kwam hem in ieder geval tegen bij Mediamarkt.

Thx, gevonden! Ik ga m meteen bestellen.

Bedankt voor de tip, morgen meteen naar de winkel gaan.

Er waren al veel getrouwe verfilmingen van Shakespeare voor deze en als de beste wordt vaak Henry V van Laurence Olivier genoemd (die ik niet gezien heb), die ook al eerder gemaakt was.