Ansiktet (1958)

Inderdaad niet ongelooflijk overtuigend. Grappig is trouwens dat deze film een beetje een kruising lijkt te zijn tussen de twee vorige Bergmanfilms die ik gezien heb: Seventh Seal en Glimlach van een zomernacht . Doet deze ook geen goed want die zijn allebei beter. Ik wist ook niet goed wat nu eigenlijk het punt was dat Bergman hiermee wilde maken, de film leek me een beetje doel- en stuurloos. Maar wel goed gemaakt, geacteerd en gefilmd, dus 3 sterretjes mag ie wel hebben voorlopig. Zeker geen film die iedereen gezien zou moeten hebben, maar een echte afrader is het ook niet. Gewoon een film, eigenlijk .

Dat Bergman nauw verbonden was aan theater is aan deze film op veelerlei manieren te merken. Maar vooral de Shakespeariaanse technieken ('apparates') en motieven is voor mij opvallend. Ik heb zo het vermoeden dat Bergman deze toneelschrijver (en anderen) van haver tot gort kende. Centraal staat hier
de maskéring en omtmaskering van de personages.
Wat voor effect heeft een vermomming op de geest van mens. Beeldvorming bepaalt gevoelens en handelen van mensen. De tovenaar en zijn vrouw en de rest van het 'magnetisch' gezelschap kennen hun klassieke pappenheimers.

Maar in confontatie met de 'verlichte' moderne wetenschap, die alles wil ontmaskeren, moet de spil van het gezelschap, de 'Magische Magnetiseur' gebruik maken van een lijk om zijn toverkunst te redden. Typerend genoeg blijkt het lijk een acteur.

Bergman legt met deze film een duidelijk verband tussen magische medische kunsten, theater en opkomende moderne wetenschap. De psychosomatische kwalen: hoe onze geest (lichamelijke) gevoelens kunnen bepalen...

Toen Freud zijn ideeën begon te ontwikkelen waren de magnetiseurs nog actief. Freud zelf maakte zelf gebruik van één van hun technieken: hypnose.

Beeldvorming en hypnose....wat doen verwachtingen met mensen? Wat is het verband met 'houden van'. Hoe het publiek, groot of klein, te manipuleren. Tegenwoordig heet dat public relations, reclame...communicatie!

Het is opvallend dat De Tovenaar van een stille onzichtbare vermommingstechniek gebruik maakt: HET ZWIJGEN. Laat de mensen denken. Vermoedens worden al gauw een feit! Voor-oordelen en dus....beeldvorming.

De film begint fantatisch als de beste BBC Shakespeare uitvoering of als 'Stagecoach' van John Ford....maar dan in de prachtige Zweedse omgeving....betoverende cinema.

De personages zijn van allerlei pluimages en fascineren.
Toch is het verhaal, door de filosofische bedoeling, te gekunsteld en Bergman is nog teveel met theater bezig om een geloofwaardige filmverhaal te maken. Hij wil teveel vertellen. Film verliest veel aan dynamiek door de starre theatrale setting en de dialogen zijn soms wat te nadrukkelijk filosofisch.

Maar inhoudelijk is de film voor mij intrigerend....Bergmans psychologische potentie is hier al duidelijk aanwezig....

4*.....maar ik zal hem vaker bekijken...er zitten veel ideeën in!

Mooie scenes, prachtig geacteerde scenes, maar ook een aantal scenes die wat kluchterig aandoen.
Al met al een redelijke Bergman-film. Niet een van zijn meesterwerken, maar wel een film die redelijk vlot van tempo is en nog steeds de moeite waard is.

Ik heb het idee dat deze film al snel verkeerd wordt begrepen, wat wel grappig is aangezien dat volgens mij precies is waar de film nou over gaat: de originele titel Ansiktet laat zich het best vertalen als Aangezicht. Schijn en illusie vs. werkelijkheid dus, voor de oplettende kijker. En hoe werk je die tegenstelling beter uit dan door een magiër te nemen als hoofdpersonage. Wat Bergmans bedoeling ook was, de film werkt op verschillende lagen.

Allereerst is er de meest voor de hand liggende, religieuze laag. Vervang de magiër door Jezus Christus en je komt uit op dezelfde thema's van twijfel, scepsis en geloofscrisis die hij later in bijvoorbeeld Tystnaden nog eens onder handen zou nemen.

Vervolgens kun je de film ook zien als metafoor op het kunstenaarschap. Bergman wil zeggen dat magie en kunst veel overeenkomsten hebben. Net zoals bij magie is kunst vaak niet wat het op het eerste (aan)gezicht lijkt. Prachtig is de afsluitende scène waarin de magiër, die de hele door een toonbeeld van waardigheid en zelfbeheersing is geweest, ineens gaat bedelen om een paar kronen. Dit toont aan dat de magiër (/artiest), nu hij voor een charlatan wordt uitgemaakt, zelf ook twijfelt of zijn magie (/kunst) echt is of doorgestoken kaart. Zijn innerlijke conflict is inherent aan het kunstenaarschap.

En, last but not least, is er nog de oppervlakkige laag, die het op zichzelf al de moeite waard maakt om de film te zien. Uitstekend acteerwerk, vermakelijke dialogen en grappen, mooie cinematografie (vooral in het begin met de koets!) waarin heel mooi met schaduw wordt gewerkt (ik moest meteen aan Welles denken), en zeer fraaie kostuums en decors.

Na vandaag ook al het schitterende Scener ur ett Äktenskap te hebben gezien, ben ik erg benieuwd wat voor moois er nog meer te vinden in het wat minder bekende deel van het oeuvre van deze meester.

ps. De dvd-cover van Criterion is geweldig. Eén van de fraaiste die ik ken.