Gertrud (1964)

Zeker wel een interessante film van Dreyer, maar een film waar ik niet gelijk ten volle van kon genieten en een film die wel erg veel vergt van de kijker.

Gertrud handelt over een vrouw en haar zoektocht naar de ultieme liefde, die ze nooit zal vinden. Rigoureus en compromisloos als ze is, besluit ze haar leven in afzondering van een geliefde voort te zetten. Gertrud is verder een film over emotionele afstandelijkheid, het al dan niet negeren van de ziel en over de kunst zelf.
Dreyer heeft met Gertrud een visueel zeer mooie film gemaakt, met schitterend lange takes en shots, minimalistische, sobere settings en interieurs en een zeer fraaie belichting, die tezamen voor een mooie spaarzame atmosfeer zorgen. Deze film handelt wel heel erg veel om dialogen tussen Gertrud en haar aanbidders; de film is een rasecht kamerspel- en theaterachtig drama.

Gertrud eist, met al zijn interieur gerichte aandacht, echter wel heel erg veel van de kijker. Sommige dialogen en scènes zijn ronduit saai en de film is met twee uur ook veel te lang. Gertrud heeft genoeg te bieden, maar het kostte mij een tweede kijkbeurt om echt in de film te komen. Kijkers moeten rekening houden met een alle concentratie eisende bezigheid, die eventueel beloond wordt (wat bij mij ten dele het geval was).

Hoewel Dreyer met Gertrud een zeer gewaagde, veeleisende film heeft gemaakt die zeker interessant is en absoluut zijn momenten heeft, lijkt me dit geen goed startpunt voor nieuwkomers in het oeuvre van Dreyer. Mocht je ander werk van Dreyer gezien hebben of erg veel van de films van bijvoorbeeld Bergman of Ozu houden, dan kun je alsnog Gertrud eens proberen.

Telkens als ik deze titel voorbij zie komen moet ik direct aan de gelijknamige (prachtige) roman van Hesse denken. Neem aan dat er geen verband tussen beide te bespeuren is, of zal het hier eenzelfde soort verhaal betreffen als in de roman, alleen nu vanuit Gertrud bekeken (waar Gertrud's eerste man gezien kan worden als Kuhn en haar tweede als Muoth)?

Grappige (eerder verbazingwekkende) overeenkomsten trouwens. Deze 'Gertrud' is een verfilming van het Noorse toneelstuk van Hjalmar Söderberg, jaartal 1906. Hesse's werk is van 1910.

Kijk, daar wist ik niet van. Neem aan dat Hesse zijn boek niet heeft geïnspireerd op het toneelstuk, (aangezien zijn boek toch daadwerlijk draait om Kuhn's belevingswereld)? Ik schrijf de mogelijke overeenkomsten maar af op mijn fantasie.

Na een kort nader onderzoekje, worden beide werken nergens aan elkaar gelinkt. Alhoewel de titel, 'musici-wereldje' + thematiek overeenkomen. De thematiek (onmogelijke liefde) wordt echter compleet anders uitgewerkt en 'beconcludeerd', en dan niet alleen gezien vanuit het perspectief van de 'verteller'.

Wellicht handig voor danuz: de eerste man van Gertrud is een politicus, geen 'musicus'. Nog een groot verschil.

Dat is inderdaad een groots verschil, Kuhn zat zo in zo'n irrationele wereld gevangen dat hij nooit aan politiek toe zou kunnen komen. Maar dank u voor de uitleg, een connectie tussen beiden kon ik inderdaad ook niet vinden.

Ik zou willen adviseren deze film niet meteen na Ordet te kijken (dit advies lijkt zomaar uit de lucht te komen vallen ). Dat wordt moeilijk geëvenaard. Dreyers formalisme is er nog en de hoofdpersonen zijn nog steeds wanhopig op zoek. Maar de film legt het in alle opzichten verder af vond ik.

Niet zo geslaagd. Met name eigenlijk het personage Gertrud niet, met dat uitdrukkingsloze gezicht en het te nadrukkelijke praten. Ze deed me een beetje denken aan personages van Couperus (Eline Vere bijvoorbeeld), hoewel die wat emotievoller zijn. Verder duurt de film, zoals eerder gezegd, te lang. Waar ik wel over te spreken ben is de belichting. Dreyer zit regelmatig tegen overbelichting aan, en dat geeft een heel serene sfeer. Het einde is weer een domper, de klokken teveel cliche. Jammer. Ik had meer verwacht van mijn derde Dreyer.

Mijn derde film van Dreyer dit, na Ordet en Jeanne d’Arc, maar zo goed als de twee anderen is deze film helaas niet.

Dat komt voor mij vooral omdat Gertrud een ontzettend zware film is, misschien wel iets te zwaar. Ik wist van tevoren dat het een enorm zware film is en daar stel ik me dan altijd ook wel op in, maar dan nog is het een zware zit. Niet omdat de film saai is, maar vooral vanwege het feit dat de dialogen lang en veel zijn, de film vooral daar om draait en het ook zeker geen vrolijke film is.

De cinematografie van de film is trouwens wel; erg goed. Ondanks dat de film zich de gehele speelduur in een kamer afspeelt, maakt Dreyer erg goed gebruik van het zwart-wit contrast en weet door middel van een mooie belichting ook op een mooie manier gebruik te maken van schaduwen. Verder zijn de takes en shots vaak erg lang, wat ik bij deze film ook wel mooi vind. Het acteerwerk van de hoofdrolspeelster is op zich wel goed, maar voor het personage Gertrud had ik af en toe moeite om sympathie voor op te brengen. Op een gegeven moment begon haar zoeken naar perfecte liefde me zelfs iets te irriteren. Het wat uitdrukkingsloze acteren hoort daar natuurlijk wel bij, maar daardoor had ik ook moeite om sympathie voor haar te voelen. Uiteindelijk voelde ik dat op het laatst dan toch nog, omdat je haar dan als oude dame ziet terugblikken op haar leven en ze dan eindelijk iets van emotie laat zien.

Aardige film uiteindelijk, maar te zwaar en afstandelijk om echt goed te worden.

3,0*