erniesam

Toen ik Touch of Evil voor het eerst zag, was ik totaal overrompeld. Op de eerste plaats door het verbluffende camerawerk van Russell Metty, daarnaast door de complete mise-en-scene; een rommelig klein grensplaatsje, de vunzige locaties als de bar, het bordeel en het verblijf van Marlene Dietrich. Dit was de eerste film die ik van Orson Welles zag, ik had nog nooit van hem gehoord! Ik was een jaar of veertien, geloof ik. Er zit voor mij dus erg veel sentimentele waarde aan deze film.

Een aspect van recensies van deze film wil ik graag even onder de loep nemen. Het wordt vaak een film noir genoemd, terwijl het hier toch erg weinig overeenkomsten mee vertoont. De term film noir is erg discutabel, maar we kunnen er in ieder geval van uitgaan dat het misleiden van de protagonist door een verleidelijke vrouw (soms ook een dominante man, zie Laura 1944) de kern van film noir vormt. Ze heet niet voor niets de "femme fatale," de vrouw die de man ten onder brengt ten gunste van haar persoonlijke belangen. Niets van dit alles is in Touch of Evil aanwezig. Het contrastrijke zwartwit-camerawerk en de desorienterende camerastandpunten passen in de stroming van film noir, maar de verhaallijn heeft hier niets van weg. Het is een politiefilm met dramatische elementen.

Wat maakt de film zo goed? Het belangrijkste aan de film is de gehele broeierige atmosfeer: de sfeervolle fotografie, de over het algemeen diegetische muziek en de mise-en-scene. Ten tweede het acteerwerk, zoals altijd in een Orson Welles film. Ten eerste Orson zelf: magistraal! Soms is hij bijna onverstaanbaar en het heeft me even geduurd voordat ik alles wat hij zei kon ontcijferen. Joseph Calleia is ook briljant. Zijn karakter zorgt voor het hart van de film, de drama. De manier waarop hij zijn adoratie voor Quinlan laat zien is hartveroverend en zo realistisch weergegeven. Akim Tamiroff vind ik ook schitterend als Uncle Grandy. Hij is enigszins beangstigend en erg humoristisch. Heston als mexicaan is erg bijzonder en niet helemaal overtuigend. Toch vind ik dat hij hier zijn beste werk aflevert, simpelweg omdat ik niet van zijn overige werk houd. Wellicht niet geheel op zijn plaats, maar zijn verschijning draagt toch bij aan de algehele sfeer van de film. Janet Leigh, tja, wat kun je hiervan zeggen. De rol geeft haar geen uitdaging, het is een soort "screaming Fay Wray" rol: ze is het brave, maar erg sexy bruidje van Vargas (Heston), ze zorgt voor wat chit chat over het botsen van culturen en wordt volgespoten met heroine. Ondanks dit is haar verschijning een lust voor het oog tussen al die stoicijnse mannen. Het is niet voor niets dat Orson veel nadruk legde op de vormen van Janet Leigh. Afgezien van de feitelijk inhoudsloze rol doet Janet Leigh het prima in deze film. Tot slot een karakter waaraan ik me soms best kan storen: Dennis Weaver als de nachtwaarder van het hotel waar Janet Leigh wordt overvallen. Hij brengt het met humor, maar soms is het een beetje overdreven. Toch draagt ook zijn verschijning bij aan de gehele sfeer van de film.

Tot slot het belangrijkste element van de film: het is een prachtige relativering van goed en kwaad. Quinlanm is dan ook een heel interessant personage: hij lijkt in eerste instantie intimiderent en ontzagwekkend, vooral door zijn reputatie. Als er bewijs tegen hem aan het licht komt, lijkt het een vreselijke schurk. Als we horen hoe zijn vrouw is vermoord en hij nooit de dader heeft weten te pakken en als zijn beste vriend Pete (Calleia) overtuigd is van zijn werkzijze en hij hem "verraadt" en uiteindelijk zelf doodschiet, voelen we zelfs enige sympathie voor Quinlan. Zijn methode om de bommenlegger in de auto te pakken te krijgen is verachtelijk, maar als blijkt dat het de juiste dader is, worden we minder veroordelend. Heiligt het doel alle middelen? Deze film roept veel van dit soort vragen op en we krijgen hier geen antwoorden op.

Ja, dit is geen film noir, wel een meesterwerk! Ik kan zeer uitgebreid verschillende scenes bespreken, maar daar is dit niet de plek voor. Nog een pluspunt van deze film: de montage....o, die montage...!