Berlin: Die Sinfonie der Großstadt (1927)

Deze film toont de toeschouwer een hond die voor een karretje is gespannen. Andere hoogtepunten: een rijdende trein, een paard dat op de grond ligt en een agressieve leeuw (wee die kapitalisten!)

Klinkt juist heel mooi

De film is gewoon erg bijzonder, enkel een beetje raar. Hij is duidelijk opgevat als 'Sinfonie einer Grossstadt', wat je te zien krijgt is een montage van beelden van één dag in Berlijn, van de aankomst van de treinen vol arbeiders 's morgens tot het uitgaansleven 's avonds. Het doet misschien wel wat denken aan Koyaanisqatsi, maar dan niet versneld, maar wel zo dat beelden van dagelijkse taferelen zo worden gemonteerd dat het een bijna artistieke abstractie krijgt, temeer omdat het gefilmd is in vrij expressionistisch zwartwit.

De film is raar in die zin dat je kijkt naar een compleet andere wereld: ik denk dat de film ooit gemaakt is om te tonen hoe verschillend het leven in een grootstad is met dat in een gewoon dorpje, zo van kijk eens hoe raar en cool allemaal, en dat effect heeft hij nu opnieuw omdat het nu nog steeds overkomt als een totaal andere wereld dan die waarin wij leven (nogal logisch, er zit 80 jaar tussen), weliswaar ook met hightech en verkeersopstoppingen en zo, maar dan wel hightech met van die gigantische tandwielen en verkeer dat bestaat uit paardenkoetsen. De film zit eigenlijk vol ongelooflijk interessante dingen, maar het wordt zo snel gemonteerd dat je alles maar een paar seconden te zien krijgt. Eigenlijk zit er genoeg stof in de film om honderd uur documentaire te maken of zo, maar omdat alles maar zo kort getoond wordt raak je er een beetje moe van. Maar filmisch is het een pareltje, en hij duurt ook weer niet zo lang dat je het niet overleeft .

Je kunt deze film gratis downloaden, gaat zeer vlot en de beeldkwaliteit is echt behoorlijk. Enige minpunt is dat er geen geluid bij het beeld zit (het is dus een echte stomme film), maar dan moet je maar een passende cd opzetten tijdens het kijken of zo, als dat je echt stoort.

Met muziek van Marlene Dietrich werkt het ook uitstekend .

Ik zal eerst maar even voortborduren op de muziek-discussie. De enige juiste versie is die van Edmund Meisel, die in samenwerking met regisseur Ruttmann, een symfonische begeleiding in elkaar knutselde, en met een 80-koppig orkest dat ook liet horen tijdens de premiere in 1927. Van dit muziekstuk is alleen maar Meisels piano-stukken + aantekeningen daarop teruggevonden.

Timothy Brock, een van de grootheden van het opnieuw componeren van silent movies, gebruikte het voor zijn score, die tevens in de VS op dvd is uitgekomen.

Aber Deutschland will ja mehr. Dit jaar is het de tachtigste verjaardag van dit opus. De film werd prachtig gerestaureerd, en de soundtrack ook, incl. dat 80-koppig symfonie-orkest.

En dan heb je toch een andere kijkervaring. De muziek is coherent met de beelden. Opzwepend, in slaap soezend, speels, boos, romantisch, you name it.

Walter Ruttmann heeft altijd aangegeven dat hij hevig geinspireerd was door de Russische cineasten, m.n. hun montage-technieken. In Berlin: Die Sinfonie der Großstadt is dit duidelijk terug te vinden. Hij speelt met de kijker, het liefst met haast hypnotiserende beelden, zoals hij al bewees met zijn experimentele animaties Opus I - IV.

Verder dient er verwezen te worden naar het latere Russische meesterwerk Chelovek s Kino-Apparatom dat ongetwijfeld dan weer geinspireerd was door Ruttmanns mijlpaal.

Dat Ruttmann verantwoordelijk was voor het camerawerk van Fritz Lang's Metropolis en de rechterhand was van Leni Riefenstahl tijdens Triumph des Willens verbaast mij niks.

Nu maar hopen dat deze restauratie een dvd-release krijgt. Indrukwekkend, alhoewel de laatste act (het nachtleven) de kracht mist van alle acts daarvoor.

Voor een film als deze kan heb ik veel bewondering. Technisch gezien is de film zeer sterk, en is het totaal niet te zien dat de film uit 1927 komt. Inhoudelijk heb ik relatief weinig op de film aan te merken. Het schetst namelijk een zeer duidelijk tijdsbeeld van de situatie in Berlijn rond die tijd. Helaas komt de film mij zeer steriel en afstandelijk over. Waarschijnlijk is dat ook de bedoeling van de documentaire, maar qua inhoud hoopte ik op iets meer uitdaging. Maar de film viel mij absoluut niet tegen, en vooral op technisch gebied moet de film absoluut gezien worden.

Je kunt hem legaal dowloaden, dus je kunt zelf een dvd'tje maken, zo mooi en met net zoveel extra's als je zelf wilt .

Geweldige film! Ik kan vooral waarderen hoeveel verschillende aspecten van de stad op vaak unieke manier in beeld zijn gebracht. De cameramovements zijn met momenten zeer origineel en zorgen voor soms werkelijk denderende shots. The Man with a Movie Camera schijnt in dit genre dé montage revolutie te zijn geweest maar ik moet zeggen dat deze film ook op dat vlak toch al een behoorlijke stap vooruit was.

De muziekkeuze is uiteraard ook belangrijk. Ik heb tot ongeveer halverwege naar Mozart's Requiem geluisterd, schitterend stuk maar ik moet bekennen Berlin van Lou Reed (die ik dan ook halverwege opzette) beter te vinden passen bij deze film. Hoe dan ook het heeft enorm veel invloed op je kijkervaring.

Ik heb bekeken met een zelf provisorisch geknipte versie van The Cinematic Orchestra's score voor Chelovek s Kino-Apparatom. Werkte aardig, maar toch niet optimaal. Ging het door de muziek - en waarschijnlijk ook door de thematische en visuele - toch telkens vergelijken met Chelovek s Kino-Apparatom. En daar was ik toch meer door overdonderd. Niet perse door de technische innovatie (dat is niet waarom ik beide films zo bijzonder vind), wel door het feit dat Rusland me meer fascineert, en ik me nog meen te herinneren zeer ontroerd te zijn door die begrafenisstoet en enkele andere scènes, die hier toch minder aanwezig waren. Wel was ook dit weer een fijn uur aan Modernistisch optimisme: Industriële machines, mensen die naar het werk drommen, lachende en spelende kinderen. Alles vormt zich ook hier tot een dynamisch en fascinerende kijkdoos.

Bijzondere documentaire, die de vraag opwekt waarom dit soort films eigenlijk niet veel meer gemaakt zijn. Of weet ik er gewoon niets vanaf? Je zou zeggen dat na Berlin iedere zichzelf respecterende stad zo'n mooie reclame zou willen hebben. Ook in onze tijd nog.

Het is inderdaad allemaal makkelijk te vergelijken met Man With a Movie Camera, een superieure film, die net wat innovatiever en meeslepender is. Toch is Berlin de moeite waard, puur als tijdsbeeld. Ergens vond ik het ontroerend dat al die kleine dingen vastgelegd zijn en op deze manier tentoongesteld worden, al is het toch ook weer altijd jammer als je ziet dat sommige situaties speciaal voor de film opgezet zijn. Verder is er veel interesse om de camera te plaatsen op vreemde plekken en wordt er gespeeld met montage. Vaak met leuke effecten, met als hoogtepunt de achtbaan die door de stad lijkt te razen.

Toch is dit niet een film die mij de volledige speelduur kan boeien. Meer iets voor een half uur of zo. Berlijn is een mooie stad, maar deze docu heeft niet enorm veel meer te bieden dan een stadsbezoek, ondanks enkele technische hoogstandjes. Daarna zat voor mij het hoogtepunt al op het begin. Berlijn in de ochtendschemer terwijl er nog weinig leven op straat is vond ik het mooist.
3*

Het blijft opvallend dat men in de jaren '20 zoveel gedurfde, niet-narratieve films maakte. Ten opzichte van bijvoorbeeld Chelovek s Kino-Apparatom legt deze het overigens wel af, niet alleen is de vormgeving minder bijzonder maar ook het basisconcept (een dag Berlijn) vond ik minder sterk dan dat van de Russische tegenhanger.
Verder wel leuk om een keer gezien te hebben. De muziek van Timothy Brock is als je het mij vraagt overigens onmisbaar om het echte symfonie-gevoel te krijgen.
Wat ik echter nooit goed heb gesnapt is waarom het niet mogelijk is dit soort films met de juiste snelheid van 18 frames per seconde uit te brengen, zeker digitaal moet dat toch mogelijk zijn? Is wel van belang bij een film die het zo moet hebben van zijn ritme.

Zeer mooi gemonteerde film die mij hard wist te boeien en een soort van inkijk heeft gegeven hoe het er aan toe moest gegaan hebben in de Weimarrepubliek.

Ik heb al veel zin in Chelovek's Kino-Apparatom!