Bobby Fischer against the World (2011)

Weet ik niet zo. Er zit waarheid in wat je zegt, maar door het speciale karakter en bepaalde uitlatingen van hem keerden vele mensen en landen zich tegen Fischer. Deze landen+mensen + zijn vroegere schaaktegenstanders spelen een spelletje tegen hem, en Bobby tegen hen. Hij geraakte zelf verder geïsoleerd en vocht tegen de wereld. Bobby against the world dus imo

Erg aardige docu die wel een mooi kijkje geeft in hoe wonderlijk de wereld van Bobby Fischer was.
Met een bijzondere en rebelse moeder heeft Bobby toch een behoorlijk merkwaardige kijk op de wereld gekregen en is ook niet bang om die uit te dragen. Met name zijn mening over Joden is op z'n zachtst gezegd nogal zonderling.

Verder is het natuurlijk ongelooflijk hoe geniaal de man was en altijd enorme stappen vooruit kon denken, als het om schaken ging.

Interessant onderwerp, maar als docu toch best vlak. Ontstijgt nergens het niveau van een tv reportage.

3*

"Foute zet" je opmerking.
Alleen al door de grote hoeveelheid authentiek beeldmateriaal, dat een steeds veranderend beeld van de persoon Bobby Fisher laat zien, kun je niet spreken van een vlakke TV reportage.
Ik zal als schaker niet helemaal objectief zijn en iets te enthousiast wellicht.
Maar dit grillig veranderde beeld van de man, lijkt me ook interessant genoeg voor een niet schaker.
Ik heb geboeid deze docu afgekeken.
Moet daarbij vermelden dat ik het de moeite waard vond om hem op een doordeweekse dag af te kijken tot 1uur s'nachts op de BRT na de Godfather1, maar dit terzijde.

Zoals ik aangaf is het onderwerp interessant. Dat er een grillig en veranderend beeld wordt geschetst is niet de kunst van de documaker, maar komt enkel doordat het leven van Fischer zo is geweest. Verder vind ik het gebruik van archiefbeelden (die ruimschoots voorradig waren) u niet echt een hele briljante vonst. Nee, qua beeldtaal was het niets meer dan wat oude beelden afgewisselt met wat talking heads. Erg vlak dus.

Schaak!

Wel humor je tussenschaakje.
Er waren beelden uit alle fases van zijn leven.
Ook enkele interviews zijn gebruikt, waar de geestesgedachten bloot komen te liggen.
De afwisseling tussen beelden van hem zelf en interviews waarin andere mensen uit zijn leven over hem vertellen, waren ook van meerwaarde.
Kan niet zeggen dat het alleen maar opsomming is, dan zou het idd vlak zijn geweest.
Het zijn niet alleen maar de beelden die de pers ook al uitzond er zaten wel degelijk aparte stukken in een volgorde die het geheel boeiend maakt, gelijk als in een ingewikkelde stelling.
Hetgeen ik wel mis in de docu is een analyse van een legendarische partij.

Ik blijf erbij dat ik de vorm en diepgang niet bijzonder vond. Als 2 vandaag een reportage van een uur gemaakt zou hebben, zou den ze eenzelfde aanpak hebben gehad. Ik moet ook zeggen dat ik door de docu enkel een beter beeld van zijn leven heb gekregen, niet van de persoon. Nu was hij moeilijk te doorgronden, maar daar ben je documaker voor.

Hij was de documaker 20 stappen te snel af. Fisher remains an enigma.

Ik ben een groot schaakliefhebber en speel graag een potje schaak op internet, thuis en met vrienden en heb daarnaast ook een groot aantal schaakliteratuur. Zo ook het beroemde matchboek van Spassky-Fischer waar een groot deel van deze documentaire over gaat.

En om maar meteen met de deur in huis te vallen: het viel me toch nog wel tegen. Zag enorm uit naar deze docu, vooral omdat Fischer, samen met Kasparov, tot m'n schaakhelden behoort en ik behoorlijk wat partijen van hem geanalyseerd en nagespeeld heb. Vond het daarom een enorme tegenvaller dat er juist niet grondig een partij geanalyseerd werd. Nu snap ik wel dat het niet te ingewikkeld moet worden omdat er dan alleen maar echte schaakliefhebbers naar kijken, maar iets meer van het spel en van de partijen van Fischer zelf had niet misstaan.
Ben het wat dat betreft ook zeker met Reinbo eens dat het redelijk vlak blijft en een standaard opzet.

Verder is het wel erg leuk om een keer te zien. Heb best wel genoten en ben na het zien van deze documentaire toch wel zeer overtuigt van het feit dat Fischer dé beste schaker van de wereld is geweest. Het was ook leuk om bijvoorbeeld grootheden als Evans en Kasparov hun mening zien geven over dit schaakgenie. Want dat de wereld een paar jaar geleden een genie wat betreft het schaakspel is verloren is niet te ontkennen, zelfs voor z'n grootste vijand niet..

Of Fischer de beste schaker is geweest, is nog maar zeer de vraag. Dat het een genie was is duidelijk, dat hij een beetje vreemd was ook. Max Euwe, toch niet de eerste de beste, heeft een boek geschreven met als titel: Bobby Fischer _The greatest?

In zijn epiloog beschrijft hij dat verschillende schakers zijn geweest die allemaal de beste kunnen worden genoemd, maar alle op andere gebieden. Capablanca-the
endgame; Alekhine-the combination; Lasker-creativity; Botvinnik-
the X-ray calculation; Fischer-the positional concept.

Voor Max Euwe was het onmogelijk een beste schaker te benoemen, dat zou in zijn ogen de verschillende stijlen van schaken een grotere waarde toekennen zijn en dat ging in tegen zijn gedachte over het spel dat elk onderdeel van het spel hetzelfde gewicht heeft. Verder is Garri Kasparov logischerwijs niet meegenomen, toch ook geen kleintje in zijn tijd.

Fischer had wel alles mee om legendarisch te worden, het was niet alleen zijn kunde op het schaakbord. Het was Amerika tegen Rusland, Fischer heeft zonder meer voor de grootste stimulans van het spel gezorgd, zeker in het westen. En hij is natuurlijk wereldkampioen geweest, dus sportief gezien is hij zeker de beste geweest op een moment. Maar om aan de hand van een documentaire te beweren dat Fischer de beste schaker is geweest gaat mij ook te ver.

Hebben ze dat in de docu letterlijk beweert dat hij de beste is? Of hebben ze gezegd dat hij bijvoorbeeld een van de invloedrijkste, een van de beste was. Groot verschil, maar ikzelf kan het me niet meer herinneren.

Nee, integendeel. Karpov zegt nog (vrij kleinerend) dat het niveau van de rematch tussen Spasski en Fischer van het niveau van schaken van 1972 was, maar dat dat niet te vergelijken is met het schaken van nu. Dus in zijn tijd was hij de beste, maar net als met voetbal verandert het spel.

Het is dan ook niet te zeggen of Pele of Cruijff nu ook er zo boven uit zouden stijgen of dat menig speler van tegenwoordig op hun niveau speelt. Ze hebben natuurlijk ook kunnen leren van hun voorgangers. Gaat het om absoluut de beste dan denk ik dus van niet, gaat het om de beste van in zijn tijd dat wel. Gaat het om de invloedrijkste. Geen idee, daar weet ik te weinig van de schaakwereld af.

Het grote verschil tussen Fischer en alle andere grootheden is dat eerstgenoemde alles zelf heeft ondekt. Het leren schaken, het spelen van partijen tegen zichzelf omdat hij geen sparringspartner had. Maar bovenal het ontbreken van secondanten die al het 'vuile' werk opknappen zoals het voorbereiden van openingen, analyseren van tegenstanders en het helpen met afgebroken stellingen, is erg opvallend. Kasparov was ook megagoed, maar had een goed team aan secondanten om zich heen. Karpov idem dito, Spassky ook en ga zo maar door.
Niemand weet hoe het was gegaan als bovenstaande namen niet zo'n goede hulp hadden gehad. Van Fischer weten we het wel, en dat hij alleen de wereldtop heeft bereikt zegt voor mij genoeg!

Daar heb je wel gelijk in Martijn. Amerika en eigenlijk het hele westen had ook niet zo'n schaaktraditie als Rusland dat had. Wat dat betreft heb je echt wel een punt. Ik ontken ook niet dat het een genie was, dat doet Max Euwe ook niet. Euwe bekijkt het in zijn boek puur schaaktechnisch en zegt eigenlijk dat ze allemaal geweldig waren, maar gebieden hadden waar ze op uitblonken. Je kunt dus eigenlijk niet zeggen wie de beste was, als je het schaaktechnisch bekijkt. In die beroemde match was hij zeker de beste, dat is de winnaar gelukkig altijd.

De invloed van Fischer was enorm, de schaakclubs sprongen de grond uit, zoiets was nog nooit gebeurd. Maar na die partij op IJsland heeft Fischer eigenlijk nooit meer echt serieus geschaakt en dat is toch wel jammer. De rest van zijn leven was diep triest.

Na IJsland is Fischer inderdaad volledig ontspoord. Ik heb veel sympathie voor de schaker Fischer, maar geen als het gaat om de persoon Fischer. Vooral zijn antisemitisme ging me veel te ver.
Schaaktechnisch gezien is het misschien niet te zeggen wie de beste ooit was, ook klopt het dat het veel verschillende periodes beslaan met zeer verschillend schaak. Toch is het zelfs niet zeker hoe het de grootmeesters was vergaan als Fischer er niet was geweest.
Veel van zijn partijen zijn grondig geanalyseerd door vooral de Russen. Ook Fischer's openingrepertoire was vernieuwend, dus hij zal schaaktechnisch gezien veel invloed gehad hebben, ook op z'n opvolgers..

Dat antisemitisme kan je 'm niet echt aanrekenen, was puur een gevolg van zijn geestesziekte. De man was notabene zelf 100% joods. Je zou zelfs kunnen stellen dat de persoon Fischer ergens na IJsland verdwenen is, in scherven uit elkaar gevallen,of verteerd door zijn aandoening (welke dat ook was) zo je wilt.

Nu ik dat zo schrijf had ik het wel interessant gevonden als er wat dieper op zijn ziektebeeld was ingegaan. Nu werd dat een beetje als exponent van zijn genialiteit gezien, maar dat was het natuurlijk niet. Er werd wel iets gezegd over paranoia, maar daar had ik wel meer van willen weten. Zijn downfall is wat mij betreft interessanter dan zijn opkomst.

Als schaakliefhebber had ik liever wat meer geweten van zijn opkomst dan van zijn downfall, want dat laatste heeft helaas weinig meer met een wereldkampioen schaken te maken. Wat ik wel interessant had gevonden was dat er nog meer uitleg gegeven werd wat het verband is tussen je hele leven aan schaken wijden en dan zo gestoord worden. Fischer is namelijk zeker niet de enige schaakgrootmeester die helemaal ontspoord is. Veel GM-ers hebben een zelfmoordpoging achter hun naam staan.. Toch kan ik het niet goedpraten wat hij in z'n latere leven allemaal gezegd heeft, geestesziek of niet. En het lijkt me ook duidelijk dat hij z'n hele leven een soort stoornis gehad heeft, gezien z'n enorme koppigheid en paranoïde..

Ik quote hier mezelf, die documentaire gaat dus over de laatste jaren van Fischer. Het is helemaal niet zo interessant en voor een ieder die wel eens wat over Fischer heeft gelezen wel bekend. De houding van Amerika was misschien wel het meest interessante, die leken wel persoonlijk te zijn aangesproken en probeerde hem op elk gebied te pakken. Een beetje kinderachtige houding t.o.v. een man die het duidelijk niet meer op een rijtje had.

Dat Fischer zo'n vreemde persoonlijkheid was, maakt hem tegelijkertijd natuurlijk extra aantrekkelijk, hij was het tegenovergestelde van saai. Over Karpov was er zeker niet zo'n documentaire te maken.

Met invloed bedoel ik meer zijn invloed op de hele schaakwereld, van kinderen tot meer serieuze schakers. Er is geen schaker geweest die de denksport schaken zo'n enorme boost heeft gegeven als Fischer. Max Euwe heeft ook invloed gehad op de populariteit, maar toch voornamelijk in Nederland zelf. Ook op schaaktechnisch gebied zal hij zeker invloed hebben gehad, dat hebben alle grootheden, zeker de creatieve geesten.

Martijn, je schrijft "Veel van zijn partijen zijn grondig geanalyseerd door vooral de Russen. ". Elke serieuze schaker analyseert partijen van anderen, niet alleen de Russen. Fischer zelf heeft ook alles wat voor handen was geanalyseerd, wat dat betreft zijn Russen niet anders dan andere nationaliteiten.

Ik zei dat omdat de partijen van Fischer een behoorlijke schok teweegbrachten in Rusland. Dat ze al Fischers varianten niet hadden ontdekt en dat ze eigenlijk gewoon weggespeeld zijn door één man werd niet leuk gevonden in de Sovjet.. En natuurlijk analyseerde iedereen die partijen, dat deed ik ook met de partijen van Kasparov de tijd dat hij nog schaakte..

Ja, Rusland was en is misschien wel het bastion van de schaakwereld en dat maakte de overwinning van Fischer mede bijzonder. Maar dat verklaart toch niet alles, er zijn wel meer Westerse wereldkampioenen geweest, zoals onze eigen Euwe. Dat was toch ook echt maar één man.

De manier waarop, de mondiale aandacht, de minachting en het laten wachten door Fischer, het niet spelen van de openingspartijen, dat moet aangevoeld hebben als een vernederende verplettering. En natuurlijk het grote Rusland tegen het grote Amerika. Op een perfecte plek, een symbolisch niemandsland. Groter kon de nederlaag niet zijn.

Vergeet ook niet de druk die het met zich meebracht. Fischer vertegenwoordigde in z'n eentje een enorme natie wat niet onder wilde doen voor de Russen. De Russen hadden nooit verwacht dat ze van zo'n enkeling zouden verliezen. Fischer speelde onder immense druk, en dat was in de tijd van Euwe wel anders..

Docu over het levensverhaal van de grootste schaker ooit. Interessant verhaal, prima docu. Jammer dat de grootste meesters het slechtste eindigen. 3*

Ideaal materiaal voor een docu: genie vs. gek, doorslaande paranoïa en dan ook de tijdsgeest van de Koude Oorlog en 9/11. Alhoewel ik jaren geleden een soortgelijke documentaire over z'n levenswandel zag toen-ie nog leefde en deze bracht eigenlijk weinig extra's. Wel interessant is de stelling dat relatief veel schaakgrootmeesters in de geestelijke knoop raken zoals Dreiecke hierboven ook ergens aangeeft. Wat is precies de relatie daartussen: is het spel op een of andere manier oorzaak, gevolg (zijn genieën met een aanleg voor ziekte al eerder geneigd te gaan schaken) of zorgt het voor een versnelling van dat soort aandoeningen (en welke)? Kan ook toeval zijn maar dat lijkt me sterk, had gehoopt daar meer van te zien. Desondanks boeiend, vooral ook toen-ie zelf in IJsland (kort) werd bezocht met een camera.