Il Gattopardo (1963)

Zeker op visueel gebied een van de mooiste films die ik ook gezien heb.
Verhaal vertrouwt helaas op enige voorkennis over de Italiaanse eenwording.
Af en toe werd er gewoon met namen gestrooid alsof het de normaalste zaak is dat je weet wie dat zijn.
Heb ik een hekel aan, verder erg lang (hou ik eigenlijk ook niet echt van).
Wel echte glansrollen, zeer hoog niveau.

Visconti's ultieme meesterwerk

Ik weet nog dat ik een aantal jaar geleden altijd naar deze film trok in de winkels om hem te kopen. De titel sprak me enorm aan en na een lange tijd twijfelen dan toch maar gekocht. Het was mijn eerste kennismaking met Visconti, met een Italiaanse regisseur over het algemeen, maar ik was op slag verkocht. De sierlijkheid van de adel, het meeslepende verhaal, de aankleding, ... Heel dit vorstenepos zat gewoon geniaal in elkaar en het enige nadeel was de lange speelduur. Dat is ook de reden dat ik hem een aantal jaar heb laten liggen want ik had gewoon geen tijd om dit terug opnieuw te kijken doordat ik zo'n enorme kijkachterstand heb. Maar in Cinema Zuid in Antwerpen gaven ze deze op het grote scherm naar aanleiding van de verjaardag van Nino Rota, de componist van de film. Ik daar gisteravond naartoe en gewoon weer compleet weggeblazen.

Waar moet je ook beginnen bij zo'n film als deze, een film waar echt alles tot in de puntjes is verzorgd? Ik denk het beste bij de visuele pracht die Visconti zich hier weer eigen maakt. Visconti zelf was geboren in een rijke adellijke familie, één van de rijkste uit het gebied, dus ik veronderstel dat hij maar al te goed wist hoe hij een adellijke familie moest portretteren. Er zit natuurlijk nog wel een verschil tussen het weten en het effectief doen en daar zit voor mij het verschil met andere films in zijn soort want de aankleding is werkelijk magistraal te noemen. Echt alles is tot in de puntjes verzorgd en we krijgen hiermee een blik in een zeldzame wereld. De setting van het kasteel ziet er verbluffend uit maar het zijn vooral de vele kostuums, jurken en galabals die dit echt tot een mooi geheel maken. Il Gattopardo gaat voornamelijk over een periode in het leven van de adel maar de manier waarop het allemaal wordt weergegeven is subliem. De film zit dan ook bomvol memorabele scènes waarvan de dans tussen Fabrizio en Angelica simpelweg het hoogtepunt is. Een scène waar zoveel symboliek uitstraalt dat het bijna gewoon niet te bevatten is. Fabrizio die overduidelijk helemaal opleeft wanneer hij danst maar daarna bijna direct terug in de vergetelheid terecht komt. Visconti weet hiermee perfect het einde van een periode weer te geven. Het laatste shot waar we Fabrizio gewoon zien weglopen, iedereen achterlatend maar wetende dat het allemaal in goede handen terecht is gekomen, is gewoon perfectie in al zijn eenvoud.

Ik weet dat ik vroeger (ondertussen al weer 2.5 jaar geleden!) de film nogal moeilijk te vatten vond. Ik had last met de verschillende personen en het begin vond ik maar traag op gang komen. Heel de balscène duurde me ook iets te lang maar daaruit blijkt hoe hard je soms van mening kunt veranderen want nu was er geen sprake van verveling. Vanaf de eerste momenten dat de film op gang komt, zit je meteen in de film om nooit meer losgelaten te worden. Visconti kiest ervoor om historische gebeurtenissen af te wisselen met de dramatiek van het leven van de adel en dit zorgt voor genoeg variatie in het verhaal. De dikke 3 uur vliegen voorbij en voor je het weet zit je aan de aftitieling. Jammer want dit had voor mijn part nog wel wat langer mogen doorgaan. In ieder geval, hoeveel symboliek er ook in de beelden zit, er zit sowieso even veel in de verhaallijn. Het is moeilijk uit te leggen maar elke dialoog lijkt precies perfect geschreven om een bepaalde scène te rechtvaardigen. Ik heb het boek nooit gelezen maar misschien moet ik er wel eens achter gaan. De film zit dan ook bomvol met quotes die zelfs vandaag de dag nog perfect zin zouden maken. Het is ook de eerste keer dat het me opvalt dat er zoveel humor in de film verweven zit. Natuurlijk geen schaterlach humor maar, wederom, in de dialogen zitten er een aantal leuke vondsten. Vooral in de vorm van de gesprekken tussen Fabrizio en de pater zitten wel een paar grinnikmomenten. Ik ben eigenlijk benieuwd geworden naar de, bijna legendarische genoemde, versie van 205 minuten die zogezegd in Italië op video zou zijn verschenen. Visconti zelf prefereerde de versie van 187 maar toch, ik ben benieuwd.

Visueel verbluffend mooi, verhaaltechnisch enorm sterk en dan schiet er nog een enorm sterke cast over. Ik ken Burt Lancaster alleen maar van zijn rol in Vera Cruz, waar hij de meest onnatuurlijke witte tanden ooit heeft maar dat valt hier gelukkig niet zo hard op. Soit, er zit 9 jaar tussen de twee films maar je zou bijna niet zeggen dat het hier om dezelfde acteur gaat. Lancaster is gewoon zo geniaal in de rol van Fabrizio dat je je niet kunt voorstellen dat hij de rol bijna niet had gehad. De eerste keus ging naar Nikolai Cherkasov maar die werd te oud voor de rol gevonden. Daarna ging de rol naar Laurence Olivier maar de producers wilden een acteur met een box-office op het moment dus Olivier werd ook niet gekozen. Uiteindelijk moest de Visconti kiezen tussen Anthony Quinn, Spencer Tracy en Lancaster en doordat die laatste de regisseur had geïmponeerd door zijn rol in Judgement at Nuremberg, werd Lancaster gekozen. Een keuze die perfect werkte want Lancaster is simpelweg geniaal als de hoogste van de adellijke familie, de prins. Hij overtreft zich vele malen ten opzichte van Vera Cruz, Visconti wou zelfs Lancaster eerst compleet afschrijven doordat hij geen cowboy in zijn film wou. Het ironische is dan weer dat hij een bijrol aan Mario Girotti had gegeven die later bekend zou worden als Terence Hill. Deze zou 4 jaar later kennis maken met Bud Spencer in de western God Forgives ... I Don't! en zou een deel worden van een historisch duo. Enorm leuk trouwens om Hill hierin te zien verschijnen en hij acteert ook op een hoog niveau. Hij is er lastig uit te halen maar de felblauwe ogen doen toch enorm veel. Met Lancaster heeft Il Gattopardo al een uitstekende acteur maar ook bij de vrouwen moet daar niet voor worden ondergedaan, daar zorgde Claudia Cardinale wel voor. De bloedmooie actrice wordt weliswaar gedubt, al is in sommige scènes haar echte stem te horen en dit tezamen met die heerlijk bulderende lach van haar, maar ze is hier misschien nog net iets beter dan in die andere klassieker waarin ze in meespeelt, C'era Una Volta il West. De piepjonge Alain Delon is trouwens ook wel enorm de moeite waard, vooral in samenspel met de twee bovenstaande. Mijn vader was altijd enorme fan van hem en ik kan niets anders dan dit beamen. Ik heb hem tot nu toe in 2 rollen gezien, deze en dat andere Visconti meesterwerk (Rocco e i Suoi Fratelli) en in beide rollen is hij gewoon uitstekend. Il Gattopardo steunt voornamelijk op deze driepoot qua verhaal maar dat neemt niet weg dat er in de bijrollen ook niets is te beleven. Verre van want de vele figuranten weten perfect wat ze moeten doen. Voornamelijk te zien in de vele massascènes tijdens het bal en dergelijke. Niemand staat daar gewoon te staan maar iedereen is in beweging en dit zorgt voor perfecte beelden.

Il Gattopardo is in één woord een meesterwerk. Visueel is het een verbluffend magistraal spektakel, qua verhaal is het geweldig meeslepend en de cast acteert op zo'n ontzettend hoog niveau dat je zelfs begint te twijfelen of het wel degelijk acteurs zijn. De uitstekende muziek van Nino Rota is tenslotte nog de kers op de taart. De genialiteit spat van het scherm af en na zo'n 9 films van Visconti te hebben gezien betwijfel ik of hij dit niveau ooit nog heeft gehaald. Hij komt vaak genoeg enorm dik in de buurt (Rocco en Le Notti Biance onder andere) maar nergens wordt het zo'n heerlijk meeslepend geheel. Il Gattopardo is een meesterlijke film, het is niet anders te omschrijven.

5*

Deze film had ik al een tijdje in mijn kast staan en omdat het vanwege het mistige weer echt een dag was om binnen te blijven heb ik de dvd van deze overbekende en alom gelouwerde film van Visconti maar weer eens in mijn dvd speler gelegd.

Over de film verder; de enthousisaste reakties van de users op dit topic deel ik helaas niet en dat ligt vooral aan het laatste uur dat ik ontzettend saai vond wat helemaal lag aan het overbodige zeer lang uitgetrokken bal. Tien minuten voor dit kitscherige bal was meer dan genoeg geweest in deze film die maar liefst drie uur duurde. Op een gegeven moment kon ik mijn aandacht er ook niet meer bij houden. Heel jammer want de film begon juist heel goed. Hoogtepunt in het eerste uitstekende uur waren voor mij de scènes van de straatgevechten in Palermo tussen de roodhemden van Garibaldi en de keizerlijke troepen van het Koninkrijk Napels. Een mooi stukje geschiedenis wat bovendien grotendeels nog klopte ook. Verder waren uiteraard zeer mooi de scènes van Alain Delon met de beeldschone Claudia Cardinale. Ook de landschappen van Sicilië - ik ben er zelf een keer geweest - oogden schitterend.

Kort samengevat;
Deze film heb ik ervaren als een film die voor mijn gevoel - ondanks de door mij genoemde positieve punten - veel te lang duurde wat voor een groot deel lag aan nogal wat overbodige scènes die veel te lang uitgesponnen werden. Twee uur was meer dan genoeg geweest voor dit kostuumdrama. Dat deze film van mij toch nog een ruime voldoende krijgt is vanwege het uitstekende eerste uur én nogmaals de beeldschone Claudia Cardinale, misschien wel de mooiste actrice uit de geschiedenis van de Italiaanse cinema.

3,5* na herziening.

En dan toch de maximale score.......

Viel mij ook al op. Misschien had die 5,0* wel een 0,5* moeten zijn en heeft Don Leone zich eenvoudigweg vergist.

Deze film duurt drie uur. Er zijn mooie films gemaakt die drie uur duren, maar die films hebben meestal een plot. Il Gattopardo volgt het leven van Prins Fabrizio, gespeeld door Burt Lancaster. Het is 1860 tijdens de eenwording van Italië, het is revolutie, oude machten worden vervangen door nieuwe, en Burt Lancaster heeft het er moeilijk mee. Tachtig procent van de film gaat over deze geschiedkundige veranderingen en de innerlijke strijd die Fabrizio daarmee voert. Eigenlijk is de strijd niet zo innerlijk, want Burt Lancaster is vooral aan het woord om uit te leggen dat dit niet goed is voor het land, dat het vroeger beter was en het in de toekomst alleen maar slechter zal worden. Ik vind dit niet bijzonder interessant of sympathiek.

Wanneer ik bijna in slaap ben gevallen, begint bovenstaande segment. Een gala dat bijna een uur van de film in beslag neemt. Ik hou van gala's - iedereen ziet er mooi uit, doet z'n best en er gaan dingen mis. Op dit moment houdt Burt Lancaster eindelijk z'n mond en zie je hem langzaam afbrokkelen. Claudia Cardinale verschijnt ten tonele; steelt de show en redt de film. Alles hiervoor was rationeel en afstandelijk, maar nu komt er emotie in het spel. De dans die Burt Lancaster en Claudia Cardinale delen is een prachtig, intens moment. Ik hing met mijn lippen aan het scherm. Maar de aanloop is zo tergend saai en vervelend dat ik dit niet aan andere mensen zal aanraden. Il Gattopardo is alsof je een gesloten pistachenootje probeert op te eten - te veel toestand voor een bescheiden traktatie.