Niet zonder Jou (2010)

Eerste drie kwartier zijn ronduit vervelend, laatste half uur echter hier en daar best aangrijpend.

Als ie voor TV wordt teruggebracht tot zo'n 55 minuten zal ie mijns inziens aan kracht winnen, en normaliter ben ik absoluut niet voor ingekorte versies. Hier mijn gehele recensie:

Ger Lataster en Hermine van Hall zijn al 65 jaar met elkaar getrouwd. Lief en leed hebben ze met elkaar gedeeld. Ze hebben kinderen op de wereld gezet en elkaar door en door leren kennen. Maar de tijd heeft ze ingehaald. Door Ger’s doofheid en Hermine’s dementie is het leven ondraaglijk geworden. De documentaire Niet zonder Jou toont het moeilijke laatste jaar van kunstschilder Ger en fotografe Hermine, gefilmd door hun zoon en schoondochter.

Traan
In de laatste scène van Niemand zonder Jou zien we Ger, ondanks zijn beperkte motoriek, gepassioneerd schilderen. Hij ademt zwaar. Plots trekt hij het penseel terug van het doek en barst in snikken uit. Hermine, de vrouw met wie hij vrijwel zijn gehele leven doorbracht, is er niet meer. ‘Ik kan niet meer,’ zegt hij. ‘Daar kan geen mens tegenop schilderen.’ Het is een prachtige scène, die het afgelopen jaar en de gevoelens van Ger in slechts enkele minuten krachtig samenvat en weet te vangen.

Vermoeiend
De scène is ook een waardige afsluiting van een persoonlijk en eerlijk portret – niks wordt mooier gemaakt dan het is, soms zijn de beelden zelfs pijnlijk confronterend en hard –, dat echter niet altijd even sterk weet te boeien. De documentaire, die met 84 minuten al niet aan de lange kant is, had best nog een stuk korter gekund. Met name in de eerste drie kwartier zijn de minutenlange scènes waarin Ger en Hermine langs elkaar heen praten te veel een herhaling van zetten en niet alleen vermoeiend voor beide hoofdpersonen, die zich zuchtend, steunend en kreunend door het leven slaan, maar ook voor de kijker.

Onvoorwaardelijke liefde
De kracht van Niet zonder Jou zit in het laatste half uur. Zoon Peter en schoondochter Petra weten het aftakelingsproces van Ger en Hermine, de mechanismen in een relatie, de irritaties en ergernissen onderling, maar nog meer de onvoorwaardelijke liefde die de twee voor elkaar voelen treffend te vangen. Want ondanks alle ergernis, alle misverstanden en alle twijfels, weet je zeker dat de twee eigenlijk niet zonder elkaar kunnen en dat het naderende, onherroepelijke afscheid ze van binnen opvreet.

Ik zag gisteren een prachtige en aangrijpende documentaire. Ger lataster is een schilder die ik al lange tijd zeer bewonder.

Een documentaire waarin een heel scala aan menselijk emoties en thema's voorbijkomen. De stijl is ingetogen: een registrerende camera met lange shots die soms afstandelijk en soms dichtbij is. Het is een realistische verfilming in beeld en geluid: gemurmel, penseelstreken en het fluiten van de vogels en pianomuziek in plaats van een non-diegetische score. Het tempo van de film ligt hierdoor redelijk laag. Dat vind ik een prima keuze van de makers, omdat het daardoor voor de kijker invoelbaar wordt wat een strijd het dagelijks leven voor de hoofpersonen vaak is. Het is een intiem en eerlijk portret van ouderdom.

Het lichaam blijft achter op de geest van Ger. Het schilderen, dat een essentieel en noodzakelijk deel van zijn leven is, gaat ook stroef, maar het is nodig voor hem om zich te kunnen uiten. Het is zo ook een ode aan de kunst.

Naast een portet van kunstenaars is het ook een verhaal van een stel dat al lang, veel te lang eigenlijk, bij elkaar is. De tragiek komt echter voort uit het bewustzijn van de hoofdpersonen dat de tijd die rest nog veel te kort is. De sterfscene greep mij emotioneel, maar het einde waarin het verdriet verwerkt wordt in een schilderij is nog mooier. De mens is nogal ijdel in zijn streven naar de onsterfelijkheid, maar de dood en het gemis 'daar kan geen mens tegenop schilderen.'