Shi (2010)

Lee Chang-dong maakt het cirkeltje graag rond. Peppermint Candy, Lee’s meesterlijke film uit 1999, begint en eindigt met een man die op een reünie langs de oevers van een rivier op een brug klimt en daar een trein op zich af laat denderen. De film ertussenin vertelt het verhaal van deze man. Ook Poetry begint en eindigt langs de oevers van een rivier. Daar spoelt in de eerste scène een lijk aan. In de laatste scene zien we alleen de rivier. De film ertussenin vertelt het verhaal van Mija, Alzheimer-patiënt die sterke behoefte krijgt aan een hobby.

Afgezien van de weinig rooskleurige medische diagnose, is er nog een reden voor Mija om zich te storten op een cursus poëzie. Het aangespoelde lijk uit de eerste scène blijkt een scholiere die na aanhoudende seksuele intimidaties zelfmoord gepleegd heeft. Mija verzorgt de opvoeding van haar kleinkind en deze lamlendige tiener is één van de daders. De eerste gedachte die bij dit verhaalgegeven opkomt is “Dat wordt een draak”. En dat gevoel weet Lee niet helemaal te bezweren. Weer niet.

Lee heeft evident genoeg talent om de echt opzichtige drakerigheid buiten de deur te houden. In tegenstelling tot Dead poets society (om meteen maar de meest lachwekkende film over poëzie ooit van stal te halen) accepteer je bijvoorbeeld het weinig diepzinnige bloemschik-niveau waarmee over poëzie wordt gesproken. De mensen in de cursus zijn echte mensen, op zoek naar echte zingeving. De poëzie is secundair. Dat had net zo goed bloemschikken kunnen zijn. Misschien had het bloemschikken móeten zijn. Want de keuze voor poëzie ligt er wel erg dik bovenop. Deze mensen hunkeren ernaar de schoonheid van het leven te zien, door alle dagelijkse misère heen.

Poëzie is – wederom - een metafoor voor het leven omarmen, voor het leven nemen zoals het is. Alle cursisten krijgen de opdracht om uiteindelijk één gedicht te produceren. Dat blijkt een onmogelijke opdracht. De cursisten zijn namelijk en masse geblokkeerd. Gevraagd naar het mooiste moment van hun leven, vertellen ze steevast over een moment dat nu voorbij is en herinnering is geworden. Er is één cursist die er uiteindelijk in slaagt een gedicht te schrijven. Inderdaad Mia, die we al de hele film zo vet in beeld naar appels en bomen hebben zien staren, dat voorbijgangers er haar vragen over gaan stellen. De oorzaak ligt hem in het feit dat Mija, zoals we in de rest van de film te zien krijgen, bereid is keuzes te maken en zich daarmee te verzoenen.


Naast het feit dat de film teveel een langgerekte, en eigenlijk nogal platte metafoor is, overspeelt Lee zijn hand in verhalend opzicht. Dat gebeurde ook in zijn vorige film, Secret sunshine. Die handelde over een vrouw die zich op religie stort, nadat ze man en kind verloren heeft. Het is teveel bij elkaar bedacht drama, dat vervolgens op een te opzichtige melodramatische manier wordt uitgewerkt. Zo werkt Mija ook nog eens in de thuiszorg, bij een gehandicapte man die ook zo zijn behoeftes heeft. En ja hoor, Mija is de kwaaiste niet. Breng maar mooi gedragen in beeld.

Lee wil schrijnende, emotioneel indringende films maken die de grote emoties niet uit de weg gaan, maar belandt een beetje tussen de wal en het schip. Hij is te expliciet voor arthouse en ontbeert het talent om de grote emoties te vertalen op een manier die mij imponeert. Ik denk dat Poetry enorm zou opknappen als je een gedegen Amerikaanse melodramatist achter de knoppen zet. Dat ik dat nog eens zou zeggen over een Zuid-Koreaanse film.

Je vergeet Joon-ho Bong.

Traag voortstromend als een rivier vertelt deze tergend mooie film het verhaal van een collectieve wandaad, een doodgezwegen slachtoffer, en het weer tot leven 'dichten' daarvan, tegen de stroom in.

Na maandenlang verkracht te zijn door een zestal schoolgenoten, pleegt een meisje zelfmoord. Ouders en schoolbestuur - met stilzwijgende instemming van politie en pers - besluiten dat het voor iedereen het beste is om de zaak onder het tapijt te vegen (door de moeder van het meisje met een aanzienlijke som geld af te kopen), zodat men rustig kan doorgaan met ademhalen. Want wat is tenslotte de zin van het op het spel zetten van de toekomst van de jongens, de carrières van de ouders, en de reputatie van de school? Gedane zaken nemen geen keer. Zand erover.

In dit spel speelt de zesenzestigjarige Mija, oma en voogd van één der daders, een dubbelzinnige rol. Aan de ene kant werkt ze gewillig mee aan de cover-up, maar aan de andere kant is haar emotionele identificatie met het slachtoffer, en haar ontzetting over de daad van haar kleinzoon - één brok hermetisch gesloten, puberale onverschilligheid - dermate hevig, dat de hele onderneming dreigt te mislukken. Hierbij komt nog, dat haar bewustzijn aan het vervagen is door een beginnende dementie: ze weet af en toe niet meer waar ze mee bezig is.

Dit verhaal wordt verweven met het verlangen van de oude vrouw om te leren.. dichten. Ze neemt hiertoe deel aan een poëzie-cursus in het plaatselijke buurtcentrum. Hoe gaat het deze vrouw lukken om een gedicht te maken, terwijl zij zich steeds meer zelfstandige naamwoorden niet meer kan herinneren? Spoedig zullen ook de werkwoorden uit haar geest verdwijnen..

Het is werkelijk schitterend hoe in deze film de moedwillige uitwissing van een misdaad samenvalt met de worsteling van deze vrouw tegen de uitwissing van de taal in haar geest (wat tegelijkertijd een prachtige metafoor is voor de woorden die je 'ontsnappen' bij je pogingen iets wezenlijks in een gedicht te 'vangen'), en hoe zij er desondanks uiteindelijk toch in slaagt in woord en daad haar gedicht te maken: zij volgt het spoor van het slachtoffer tot het einde toe en richt zo een monument op voor dat wat de hele wereld het liefst wil vergeten.

Als een dwaze (groot)moeder doolt Mija door dit verhaal, dat eigenlijk geen verhaal mag worden. Maar zij is óók degene die er geen been in ziet, om wat eerst een daad van barmhartigheid leek, om te zetten in een afpersing van haar thuishulp-klant, teneinde haar deel van het zwijggeld te kunnen leveren.

Deze film wil ik nog een keer zien; en dan met name de laatste scènes, waarin de stem van Mija bij het uitspreken van het gedicht overgaat in de stem van het meisje, met de beelden van haar laatste gang naar de rivier.

Maar voor de zekerheid zet ik deze film nu alvast in mijn toptien.
Voordat ik het vergeet.