49th Parallel (1941)

"Goebbels considered himself an expert on propaganda, but I thought I'd show him a thing or two" - Emeric Pressburger.

Deze film was de derde samenwerking tussen Michael Powell (die hier de regie in handen had) en Emeric Pressburger (die hier zorgde voor het script). Het is een echte propagandafilm, gefilmd in 1940 en uitgebracht in 1941, met als bedoeling de - toen nog neutrale - Verenigde Staten te beïnvloeden om in de oorlog te stappen. Vandaar dat 49th Parallel in Canada, zo dicht mogelijk bij de VS, afspeelt, en dat de film uitgebreid de diversiteit van de Canadese bevolking toont; we zien eskimo's, frans-sprekenden, bergbewoners, ... Dit om de Amerikaanse bevolking angst in te boezemen en te tonen dat de oorlog een zaak is die de hele wereld, inclusief de VS, aangaat. Opvallend is ook dat de Nazi's de hoofdrollen spelen in deze film. Het verhaal en karakters zijn ook allemaal erg sterk vind ik. Anton Walbrook viel me trouwens ook op, we zullen hem later nog tegen komen in andere Powell & Pressburger-films: The Life and Death of Colonel Blimp (1943) en The Red Shoes (1948).
49th Parallel is een overduidelijke propagandafilm, maar behoort desondanks zeker tot het betere werk van het Britse regisseursduo Powell & Pressburger.

Voordat ik een box kocht met Powell- en Pressburgerfilms had ik nog nooit van 49th Parallel gehoort. Toen ik hem gisteren ging kijken wist ik nog altijd niet waarover het zou gaan, al had ik uit een plaatje opgemaakt dat het een oorlogsfilm was. Aangezien de film uit de jaren '40 kwam had ik al snel door dat het om een propagandafilm zou gaan. Dat is het dan ook, maar ik had tijdens het kijken wel een vreemde ervaring. Dit is geen gewone propagandafilm.

Toen ik de namen Trevor Howard en Laurence Olivier groot op het scherm zag verschijnen vermoedde ik dat de film zou gaan over deze twee Britten die de Duitsers een lesje zulde leren. Dit bleek echter niet het geval, want beide heren moesten het doen met een bijrol en zijn niet eens zo heel lang in de film te zien.

In plaats daarvan volgden we een groepje Nazi's. Dit vind ik een van de meest onlogische keuzes die een propagandafilm kan maken. In plaats van ons deelgenoot te maken met het lijden van de kant waar de propaganda vóór is moeten we gedeeltelijk meeleven met de vijand. Gedeeltelijk, want de film kiest toch wel duidelijk partij voor de Canadezen. Het levert echter wel scènes op waarbij we als kijker vrezen dat de Duitsers zullen omkomen als hun vliegtuig neerstort en zelfs in spanning zitten omdat de Nazi's in een groep wel eens geïdentificeert kunnen worden. Wie de propagandalogica daar in vind mag het me vertellen.

Het scheelt wel dat er voor de verandering eens geen zwart-wit beeld van de vijand gegeven wordt. Sommige van de Duitsters hebben sympathieke trekken (eentje is zelfs volledig sympathiek), maar de hoofdpersoon van de film (overigens perfect ijskoud gespeeld door Eric Portman) is de harde Nazi-luitenant die niet bijster veel respect oproept. Ik blijf het een vreemd perspectief vinden.

Ondanks deze verwarringen om standpunten vond ik het geen slechte film. Hij is overduidelijk goed gemaakt en de regie van Powell is zoals gewoonlijk weer perfect, al is de film visueel nog niet zo mooi als latere projecten en ontbreekt ook de humor uit die films. De film sleepte me mee en was bijna geen moment saai. De ietwat prekerige scène in de eetzaal bij de commune ergens op de helft van de film is de enige die niet helemaal werkt. Het probleem met de film als geheel is vooral dat ik denk dat de film zijn doel compleet misslaat en het voelt gewoon raar om een oorlogsfilm te zien die tijdens de oorlog gemaakt is door Britten waarin de Nazi's de hoofdrol spelen.
3*, al ben ik benieuwd of deze film met voorkennis misschien heel anders uitvalt.

P.S.: Deze poster is volslagen belachelijk en duidelijk niet officieel. Ik zal eens zoeken naar een plaatje die niet lijkt op een b-actiefilm uit de jaren '80.