Ludwig (1972)

Eindelijk heb ik hem gevonden (weliswaar in het Italiaans gedubd, maar ik lees op imdb dat dat de echte versie is)
Ik had misschien iets te veel van de film verwacht, ik ben al bijna tien jaar geobsedeerd door Ludwig II (heb in het vierde leerjaar mijn spreekbeurt nog over hem gehouden ) De film is zeker geslaagd, maar ik had mijn vragen bij de manier waarop het verhaal verteld werd. Ik vind het knap dat Visconti nergens probeert te verklaren waarom het zo met Ludwig loopt, dat weet nu eenmaal ook niemand, maar de fragmentarische manier waarop de film verloopt, met telkens die korte intermezzo's, vond ik een beetje vreemd. Ik vind het wel knap dat Visconti de film zo onconventioneel heeft gemaakt, het zou veel gemakkelijker zijn geweest om gewoon het verhaal van Ludwig te vertellen, maar ik vraag mij af of iemand die niets van hem afweet wel helemaal doorheeft wat er nu eigenlijk aan de hand was. Een aantal details, zoals zijn vreemde voorliefde voor Wagner, theaterhelden en knappe jonge mannen worden wel zeer grondig belicht, terwijl andere dingen veel meer uit de boot vallen, zoals zijn waanzinnige kastelen, die de Beierse staatsschuld torenhoog hebben doen oplopen en waar hij hooguit een paar weken heeft gewoond, als ze al zijn afgeraakt. Maar al bij al is het wel een mooie film, die zeker niet altijd even boeiend is, maar wel een indrukwekkend beeld schetst van de sprookjeskoning. En die toch wel 4 sterren verdient (met de nadruk op 3.5)

Sorry, ik ben niet helemaal duidelijk geweest denk ik. De film gaat natuurlijk volledig over Ludwig II, en je ziet heel goed hoe zijn karakter evolueert tijdens de film, er wordt echter nergens duidelijk gemaakt waarom dat zo is. De film wordt niet verteld vanuit het standpunt van Ludwig zelf, maar ales draait wel rond zijn vreemde persoonlijkheid. Er wordt echter niets opgehelderd, hij blijft nog steeds even raadselachtig, wat eigenlijk wel goed is vind ik.
Over historische feiten wordt vrij weinig gezegd, je moet al behoorlijk op de hoogte zijn om alle achtergronden goed te volgen denk ik.
En Wagner is natuurlijk een belangrijk personage, hij was de persoonlijke vertrouweling van Ludwig, heeft lange tijd aan het hof gewoond maar verbraste zoveel geld dat zelfs Ludwig het te gortig begon te vinden, zodat er een breuk is ontstaan tussen beiden (iets wat in de film niet echt naar voor komt) Maar ze hebben elkaar weldegelijk ontmoet.
De mooie beelden vallen wat mij betreft een beetje tegen, de kastelen komen amper in beeld en het grootste deel van de film speelt zich binnen af, in de weliswaar prachtige interieurs (zoals de indrukwekkende spiegelzaal van Herrenchiemsee bijvoorbeeld)
Historisch accuraat is de film wel, met een aantal onnauwkeurigheden (de bewegende tafel stond ook in Herrenchiemsee en niet in Linderhof, maar dat is mierenneukerij) Het geheel is zeker de moeite, maar het is geen meesterwerk, ik denk dat als ik niet zo gefascineerd zou zijn geweest door het onderwerp dat hij mij amper zou hebben kunnen boeien.

De meeste filmliefhebbers vinden 'Ludwig' een adembenemend meesterwerk, mooi, tragisch en intens romantisch . De film bevat zonder meer fraaie beelden. Maar voor de rest waren de 228 minuten voor mij een tergend langzame martelgang en slaapverwekkend. Sorry!

Hierboven staat dat Ludwig het laatste deel van Visconti's Duitse Trilogie is maar wat zijn de eerdere delen? Ik vermoed Caduta degli Dei, La (1969) maar heeft iemand een idee van het andere deel? Ik betwijfel of het Morte a Venezia (1971) is want die heb ik al gezien en daar kon ik nu niets trilogie-achtig in herkennen

De film staat al een tijdje op mijn to-see list maar als het een trilogie is wil ik natuurlijk wel de eerdere delen zien.

Het is niet echt een inhoudelijke trilogie, de films volgen niet op elkaar of zo, maar meer een thematische: de drie films (je vermoeden was immers juist) zijn allemaal Duits getint - ook Morte a Venezia, aangezien het een boek is van Thomas Mann.

Zoals bij de zogenaamde trilogieën van Ingmar Bergman, die eigenlijk ook niet echt als 'trilogie' bekeken kunnen worden, vermoed ik dat het hier dus ook eerder over een benaming achteraf gaat, door een of andere filmtheoreticus die ineens merkte dat er eens soort verband te vinden was tussen de films. Of Visconti heeft het bewust gedaan, kan ook, maar dat neemt niet weg dat je, zonder het ver te gaan zoeken, niet echt een coherente trilogie kunt zien in de drie films.

Ach zo, bedankt Freud! Ik heb Caduta degli Dei hier ook nog liggen dus dan zal ik die voor de leut maar eerst zien

Eerste helft van Ludwig II is sterk en meeslepend: door rustige tempo komen de dialolgen meer naar voren. Voor Berger, Schneider en Howard komen als resp. Ludwig, Elizabeth(Siissi) en Wagner mooi uit de verf. Romy is hier superieur. Haar suggetieve gelaatstrekken, de stoute glimlach, haar koninklijke verschijning zijn weergaloos. Maar ook Berger als gemelijke in zichzelf gesloten Ludwig speelt zijn rol ijzersterk. En megalomaan Wagner is een geloofwaardige rol van Howard.

Wat opvalt is de bijzonder verzorgde kledij. Kosten nog moeite lijken gespaard. Maar het hoge niveau in het begin zakt in de tweede helft in. Vooral zijn "troon afzetting" werd te lang uitgesponnen. Ik weet weinig van Ludwig II, maar ik wist van zijn exentrieke imago. Visconti probeert van hem een genuanceerd beeld te geven. Maar misschien had hij iets meer over zijn opvoeding moeten vertellen, dan had het meer een volledige karakterstudie kunnen zijn.

Dat een kasteel van Ludwig een inspratiebron waren voor Walt Disney is voor mij een eye-opener. Ook moest ik aan Wack Jacko denken.....zijn Neverland.

Nietzsche, poosje een vriend van Wagner en Cosima, zou Ludwig een zuiver geval van decadentie gevonden hebben.

Door de eerste helft toch nog net een 4*

Het slotstuk van de Duitse trilogie

Hoewel er natuurlijk, zoals Freud, al terecht opmerkte niet echt sprake is van een trilogie. Voor sommigen wordt het een trilogie doordat de 3 films ( Caduta degli Dei, La (1969) , Morte a Venezia (1971) en deze Ludwig) alledrie Duits getint zijn. Ik heb de 2 eerdere films al gezien maar die zorgden er niet voor dat ik te springen stond voor Ludwig, vooral La Caduta degli Dei was erg zwak voor Visconti's doen. Daar kwam de lange speelduur dan ook nog eens bij maar het werd een paar dagen geleden dan toch eens tijd om mijn Visconti achterstand goed te maken. Rond een uur of 3 beginnen te zien met een voorraad cola en een zak chips in de hoop om eindelijk nog eens weggeblazen te worden zoals met Gattopardo, Il (1963) of Notti Bianche, Le (1957) .

Het heeft jammer genoeg niet mogen zijn. Hoewel, nu klink ik misschien wel erg negatief want op zich is Ludwig wel een redelijk sterke film die alleen de das wordt omgedaan door de erg lange speelduur. Nu ken ik zelf ook bitter weinig van heel het verhaal achter Ludwig. ik ben daar nooit zo extreem hard in geïnteresseerd maar doordat ik Il Gattopardo ook zo goed vond, terwijl ik daar ook niets van kende, wou ik dit wel wagen. Visconti gaat dan ook een beetje ten onder aan een hele hoop personages die door het scherm wandelen maar waar ik bitter weinig besef van heb wie het nu eigenlijk zijn. Natuurlijk worden er wel namen gegeven maar met types zoals Von Buelow kon ik echt niet veel. Is dat mijn schuld doordat ik me niet genoeg heb verdiept? Het kan zijn maar normaal moet een filmmaker hier wel rekening mee houden. Gelukkig worden er nog altijd wel een paar erg interessante thema's aangekaart die de 228 minuten nog draaglijk maken. Zo vond ik Ludwig zelf uitermate boeiend met zijn fascinatie voor Wagner en zijn kastelen maar uiteindelijk wordt het allemaal teveel uitgesmeerd over de speelduur. Het is niet de eerste keer dat ik zo'n lange film zien (Gone With the Wind heb ik ook in één ruk uitgekeken) maar op het einde begon het me echt minder en minder te boeien. Ik werd slaperig, de personages konden me niet meer interesseren maar zoals altijd weet Visconti er weer een climax vanjewelste aan te geven. Ik zei het al, ik weet bitter weinig van Ludwig zelf en wist dus ook niet hoe hij aan zijn einde was gekomen. Maar vanaf dat hij te weten komt dat hij dat ze hem willen arresteren, geraakt de film in een stroomversnelling die heerlijk eindigt. Visconti weet vaak met een enkel shot de essentie zo uitstekend te benaderen dat ik hiermee wist waarom ik gedurende 3 uur en 50 minuten naar een vorstelijk epos heb zitten zien. Je moet hem dan ook wel aangeven, hij slaagt er in om de film gedurende lange tijd boeiend te maken, met op het einde toe een inzakking maar die wordt ruimschoots goedgemaakt. Het probleem zit hem dan ook in het feit dat je echt amper feeling hebt met de personages had (althans dat had ik toch) want buiten Ludwig kon het me eigenlijk niet zo bijster veel schelen wat er met iedereen gebeurde. Wel waren de korte intermezzo's van de raadsleden wel een aangename afwisseling die hierdoor eventjes de lijn van de film doorbraken.

Ik heb de film echt lang, lang geleden gekocht en wist eigenlijk amper wie er in meespeelde. De namen zeiden me op de dag van de aankoop echt niet veel maar het grappige is dat ze me nu wel bekend voorkwamen. Helmut Berger bijvoorbeeld speelt een glansrol in La Caduta degli Dei en ik was benieuwd hoe hij het hier ging afbrengen. Wel, hij doet het zowaar nog beter dan in bovenstaande titel. Of hij een getrouwe Ludwig neerzet? Geen idee. Of hij een boeiende Ludwig neerzet? Wees daar maar zeker van! De evolutie die hij doormaakt met zijn personage is om de vingers van af te likken en wordt dan ook werkelijk uitstekend neergezet door Berger. Werkelijk een uitstekende keus van Visconti om hem weer de hoofdrol te geven want niemand anders had het beter afgebracht. Toen ik een paar dagen geleden Innocente, L' (1976) had gezien van Visconti was er sprake van dat hij de hoofdrol eigenlijk aan Romy Schneider wou geven maar dat dat niet doorging omdat ze zwanger was. Jammer vond ik dat want Schneider was in mijn opzicht wel een sterke actrice, al moet ik dringend eens de Sissi trilogie herzien want dat is het enige dat ik van haar heb gezien, al ligt Enfer d'Henri-Georges Clouzot, L' (2009) nog wel op de plank. Soit, Schneider is hier van de partij en er rest me maar één ding te zeggen: wat een zalige actrice. Ze wou oorspronkelijk nooit meer de rol van Sissi spelen, omdat die haar carrière zou hebben verpest waardoor ze enkel nog romantische rolletjes werd aangeboden, maar speciaal voor haar goede vriend Visconti wou ze het nog 1x doen, vermits de typische clichés uit de weg werden gegaan. Visconti houdt zich aan die belofte en de Sissi die we hier krijgen is een meer extravagantere, manipulatieve Sissi dan dat ik ooit heb gezien. Schneider speelt dit op een erg hoog niveau en maakt haar hiermee tot een actrice waarvan ik echt wel meer wil zien. Ook leuk om Silvana Mangano nog eens terug te zien. In Riso Amaro (1949) een erg aantrekkelijke actrice en ik keer er naar uit om haar hier weer terug te zien. Ik had alleen niet op het verschil in jaren gelet dus Mangano was 25 jaar veroudert, toch wel een lichte tegenvaller. Gelukkig is ze zo'n actrice die het niet enkel van haar looks moet hebben en speelt ze een leuk rolletje, al is het wel een kleine rol.

Lange recensie voor een lange film. Het plot is boeiend maar duurt jammer genoeg te lang. Berger, Schneider en Mangano zijn uitstekend (Trevor Howard als Wagner ook trouwens) maar het langdradige haalt de film toch jammer genoeg wat naar beneden. Misschien me ooit eens verder verdiepen in Ludwig en deze film dan terug opzetten maar voor nu een toch goede score, al had ik op meer gehoopt.

Dikke 3.5*

Het doet mij pijn aan het (cinema) hart dat er zo veel mensen zijn die dit een redelijke - of goede film vinden, maar tegelijkertijd teleurgesteld zijn door de lange duur ervan.

Een merkwaardige film, om verschillende redenen. Voor een film van bijna vier uur wordt het verhaal wel heel fragmentarisch verteld. En wat was nou Visconti’s bedoeling? Een historisch portret? Dan is hij daar maar matig in geslaagd. Of wilde hij aantonen dat Ludwig willens en wetens van zichzelf een mysterie maakte? Dan had hij ten eerste wat mij betreft niet vier uur de tijd hoeven te nemen en bovendien slaat hij dan de plank mis.
Ludwig was lang niet zo mysterieus als weleens beweerd wordt. Ik heb me behoorlijk in de man en zijn tijd verdiept en dat was bij het kijken zowel een voor- als een nadeel. Een voordeel omdat ik de context rond het verhaal kende, een nadeel omdat die context bij het kijken voortdurend door mijn hoofd speelde en ik me steeds zat af te vragen of ik de film zonder die kennis überhaupt zou kunnen volgen.
Visconti geeft verrassend weinig historische duiding, terwijl die, om Ludwig te begrijpen, onmisbaar is. Het beeld dat veel mensen van Ludwig hebben, een krankzinnige die leefde in een sprookjeswereld, is maar zeer ten dele juist. En de redenen die werkelijk tot zijn bouwmanie, zijn groeiende eenzaamheid en zijn toenemende krankzinnigheid leidden, worden in deze film maar amper geschetst.

In het kort: Ludwig wilde, als hij dan koning moest worden – wat hij door de plotseling dood van zijn vader al op 19-jarige leeftijd werd – een absoluut monarch zijn, in de stijl van zijn grote voorbeeld (en naamgenoot) Louis XIV, de Zonnekoning van Frankrijk. Dat was bij zijn aantreden in 1864 uitgesloten, omdat ook Beieren in 1848 een constitutionele monarchie was geworden.
De hang naar eenzaamheid manifesteerde zich al in zijn kinderjaren. In het vervullen van een rol als ceremonieel staatshoofd had Ludwig bepaald geen zin. Hij haatte drukte, hij haatte mede daarom de smerige hoofdstad München, hij hield niet van bijeenkomsten waar hij hoe dan ook in het middelpunt stond. Over theaterbezoeken zei hij eens: “Iedereen koekeloert naar mij in plaats van naar het podium, in de pauze schud ik duizend handen, ik stel vragen die me niet aangaan en krijg antwoorden die me niet interesseren”. Vandaar dat hij tijdens zijn koningschap steeds vaker in theaters Separatvorstellungen liet houden, waarbij hij vaak de enige toeschouwer was – soms in het gezelschap van Elisabeth of een favoriete jongeman van het moment.
Ludwigs grote passie was van kinds af aan de Germaanse sagen- en mythenwereld, die hij bij uitstek vertolkt zag in het werk van Wagner. Zijn eerste bezoek aan een Wagneropera - op 15-jarige leeftijd - bezorgde hem een toeval van orgastische extase. Hij voelde zich tot in de dood met het werk van de componist verbonden. Hij kende Wagners plannen voor de Ring des Nibelungen en daarin ligt een belangrijke reden waarom hij ondanks alle adviezen en teleurstellingen Wagner financieel bleef steunen: de componist moest in staat worden gesteld dit geweldige epos te voltooien!
Zijn afkeer van staatszaken groeide door de drang die Bismarck op hem uitoefende om Beieren opgenomen te krijgen in het Duitse Rijk. Ludwig haatte de familie van zijn moeders kant, die bestond uit Pruisische militaristen. Ludwig voorzag enorme problemen als Duitsland een eenheid zou worden onder militaristische Pruisische leiding, het zou een staat met een waterhoofd worden, “er komt alleen maar gedonder van” – wat een vooruitziende blik. Jarenlang wist hij Bismarck aan het lijntje te houden en enorme bedragen van hem los te krijgen – zodat hij Wagner kon blijven onderhouden en zijn kastelen kon bouwen.
Dit alles bij elkaar: zijn natuurlijke hang naar eenzaamheid, zijn afkeer van politiek en ceremonieel koningschap, zijn liefde voor de kunst en vooral de werken van Wagner, zijn liefde voor de natuur, zorgde ervoor dat hij een steeds meer teruggetrokken nachtleven leidde, waarin hij steeds meer buiten de werkelijkheid kwam te staan – en ongetwijfeld speelt genetische (inteelt-)aanleg een rol bij wat dan zijn krankzinnigheid genoemd wordt. Het bouwen van zijn protserige pronkkastelen als Linderhof, Herrenchiemsee (een kopie van Versailles) en Neuschwanstein, was het enige waarin hij werkelijk kon lijken op de grote Franse koningen die zijn voorbeeld waren. De dood van Wagner, in 1883, bluste een groot deel van de levensdrang die Ludwig nog in zich had.

Hoe Visconti de laatste dagen van Ludwig neerzet is indrukwekkend. Maar daarin ligt ook het enige echte mysterie. De omstandigheden waaronder Ludwig en zijn psychiater Von Gudden de dood vonden zijn nooit opgehelderd. In de film klinken twee schoten – het zijn historische geruchten.
De sagenwereld, Bismarck en de Duitse eenheid, de werken van Wagner als levensdoel: het komt in deze film maar mager aan bod. Daardoor komt de film ook als psychologisch portret niet uit de verf, mocht dat Visconti´s bedoeling zijn geweest. Des temeer nadruk ligt op Elisabeth en dat geeft toch een vertekend beeld. Al is de toeristische rondreis langs zijn kastelen die zij tegen het einde onderneemt dan wel weer grappig.
Mooi gefilmd allemaal, fraai geacteerd, vooral door Ludwig, Elisabeth, Wagner en Otto, maar ik weet nog steeds niet wat ik er mee moet.

Morgen te zien in Filmtheater "De Uitkijk" (Amsterdam)