Tystnaden (1963)

Uiteraard wordt er in deze film vanalles gesuggereerd, maar het is vooral de onverklaarbare spanning tussen de verschillende personages die de film zo geniaal maakt. Een rationele verklaring zou dat voor een groot deel teniet doen denk ik, dus ik maak me er bewust niet druk in

Na begin deze week het tegenvallende Persona gezien te hebben wou ik dit jaar- tenminste nog een andere Bergman film zien en aangezien ik naar deze toch wel erg benieuwd was heb ik dus maar voor deze gekozen, en hoe jammer ik het ook viel weer best tegeh. Net als ik Persona toont deze film weer een hele lege, sombere, saaie, soms wat vreemde wereld vol onsympatieke personages die elkaar constant naar het leven staan. Positieve punten zijn dat hij voor zijn tijd erg gewaagt geweest moest zijn (neem onderwerpen als incest en voor zijn tijd redelijk explicite scenes met betrekking tot seks en masturbatie). Sommige lange (uitgerekte) shots vooral die met dat jochie konden me best intrigeren en het einde greep me erg aan maar voor de rest kan ik hier weinig mee. Ik houd opzich wel van lange films waar weinig in gebeurd of in gepraat wordt en de nadruk meer ligt op de symboliek en emotie maar deze film gaf me maar een naar gevoel en ik vond het dan ook verre van meesterlijk. Vind het erg zonde vooral als ik hierboven de berichten van oa Adrenal lees die zich er enthousiast over de film uitlaat, dat ik het niet kon zien maar goed het zij zo. Voorlopig zet ik Bergman maar even op een laag pitje...

2,5 sterren (omdat ik in een vrolijke bui ben en het kerst is)

Er staan al veel vragen op deze site over de inhoud van deze film en de achterliggende thema's. Wat bij mij vooral vraagtekens opriep was het gegeven dat 2 vrouwen samen reizen terwijl de een de ander tot op het bot haat. Waarom reis je samen ?
Zeker ook gezien het wrange slot een soort blooper ?.
Tenzij er vlak voor de reis zich wat heeft afgespeeld.
Ik kom er niet uit.

Pfff, ondanks de vele sexscenes, die in de jaren '60 veel stof deden opwaaien, en waarvoor zelfs mensen naar de bioscoop gingen die anders nooit een Bergman-film keken, vond ik het een uitermate zwaar op de maag liggende film.
Ik vond hem geloof ik zelfs zwaarder dan "Nattvardsgästerna", die ik vlak daarvoor zag. En daar zit helemaal geen sex of erotiek in...

Ik ga proberen om snel "Såsom i en spegel" te kijken. Ben héél benieuwd!

Zeer pittig werkje van Bergman waar niet zozeer de klasse ter discussie staat, maar wel de betekenis. Wat deze film zoiezo erg moeilijk te grijpen maakt is de vreselijk langzame opbouw. Vele scènes waar Johan door het hotel loopt, Ester flink aan het drinken en roken is, een butler die niet te plaatsen valt, aardig wat seksscènes (wat heeft de seks die Anna ziet met de rest van het verhaal te maken?) en af en toe komt er even een tank of een vermagerde ezel langs waar wij als kijker kunnen gissen naar de betekenis. Maar om een een of andere reden verveelde het nooit want ik was toch wel erg benieuwd waar het heen zou gaan. Op een gegeven moment zien we dat de spanningen tussen de zussen beginnen op te lopen en dan eindelijk houdt die stilte op.

Veel wordt duidelijk. Ester is altijd goed, geleerd en beschaafd ('superieur') en Anna heeft zo lange tijd naar haar opgekeken. Sinds de dood van hun vader is er iets veranderd. Voor Ester betekent dit dat ze doelloosheid inziet van wat vroeger goed leek (het gebrek aan een God). Anna ziet nu in dat ze al die tijd voor niets zoveel ontzag voor haar zus had gehad, terwijl Ester gewoon koud en liefdeloos was. Om zich hiervan af te zetten zoekt zij haar heil in lege seks, een onderwerp wat zeer gevoelig ligt bij Ester. Ester heeft zich nooit of zelden in dit soort affaires gestoken waar ze nu spijt van heeft. Ze is niet 'beter' hierdoor, slechts eenzamer. Maar de eenzaamheid bekruipt ook Anna, hoeveel seks ze ook heeft. Na afloop van de uitbarsting van de eeuwig verborgen gevoelens en onderhuidse spanningen, zit Ester buiten de kamer en ziet de dwergen van de komedievoorstelling die de doelloosheid van het leven lijken te symboliseren: er is geen hoger doel, dus vergeet je geleerdheid en je goedheid. Na afloop (wanneer ze in bed over zwellichamen begint) lijkt ze proberen vol te houden dat het niets voorstelt, maar volgens mij probeert ze alleen zichzelf te overtuigen. In ieder geval mijn interpretatie van de heftige scène(s).

Maar alsnog blijf ik met zoveel vraagtekens, met als grootste vraagstuk: Johan, en de relatie tussen de twee vrouwen. Met allebei lijkt hij bijzonder close te zijn, en er wordt wild gespeculeerd over de relatie tussen de drie. Hier en daar las ik al voorzichtige speculaties over dat Ester de moeder van Johan is. Dat vind ik zo gek nog niet. Ze heeft duidelijk bijzondere gevoelens jegens Johan en dat zou ook een antwoord kunnen zijn op de vraag waarom ze in leven blijft. Bovendien hebben we nog het einde, waar ze spreekt over bevruchting, en lijkt ze een (stiekeme?) boodschap te geven aan Johan, die hij 'wel zal begrijpen'. Anna zoekt er verder niets achter en lijkt erg opgelucht te zijn: de hele film lang heeft ze het snikheet maar dan vindt ze afkoeling en spoelt ze zichzelf schoon in de regen.Maar dan blijf ik nog met veel vragen zitten: wat voor invloed heeft dit dan gehad op de zussenrelatie?

Wat ook even genoemd mag worden is de zeer goede cinematografie, en de - zeker voor die tijd - heftige seksscènes die toch voor enig oproer gezorgd moet hebben. Maar het blijft een lastige en ontoegankelijke film, die de eerste kijkbeurt vooral toewerkt naar het heftige einde, en dat je bij een tweede (en een derde, vierde, vijfde...) kijkbeurt ook meer kunt ontdekken in het eerste uur. Mijn vierde Bergman was zeker de moeilijkste tot nu toe, maar absoluut de moeite waard en herziening sluit ik absoluut niet uit. Maar eerst nog maar even in zijn andere werk duiken.

4,0* (we zien wel wat tijd en eventuele herzieningen met de score gaat doen)

Dit vind ik werkelijk een idiote theorie. En wat zou dat voor betekenis hebben voor de film?

Prachtig stukje film.

Een mysterieus, broeierig en gespannen film, wat er precies gaande is, is moeilijk te zeggen. In ieder geval is duidelijk dat de twee vrouwen een gezamelijk verleden hebben. Hoe de synopsis er bij komt dat het zussen zijn weet ik niet, dat kan ik gemist hebben, maar ik voelde zelf meer een liefdesrelatie. Althans een verleden van... tegen het einde versterkt dat idee bij mij heel erg door de monoloog van Esther in bed. Natuurlijk ook omdat Anna wel heel doelbewust op zoek was naar een andere/nieuwe relatie.
En dan nog Johan, wiens kind zou dat zijn? De monoloog van Esther doet toch wat anders vermoeden dan wat de film in het begin suggereert.

In ieder geval heeft Tystnaden al zo'n hele fijne geheimzinnige waas over zich heen van sprekende gezichten, mooi camerawerk, die rare midgets in vreemde lange gangen (had wel wat weg van The Shining). Sowieso eentje die je nog wel even bezighoudt.

4*

Intrigerende film (weer) van Bergman, deze Tystnaden. Inmiddels de 5e die ik zag van deze bijzonder interessante regisseur. Echt overdonderen deed het me nog niet, maar boeiend was het wel.

Ten eerste deed deze film me (net als ook eerder vermeldt) een paar keer érg denken aan Kubrick's 'The Shining', met dat jochie in die gangen daar. Eén van die scénes kent ook het sterkste shot uit de hele film; waar-ie van bovenaf gefilmd wordt. Sowieso is deze film bijzonder fraai geschoten en kent ook deze Bergman weer een beklemmende sfeer. Tsja, en dan nog het mysterieuze verhaal.

Heb net in ieder geval al wel besloten (na het één en ander gelezen te hebben) om een halfje bij de score op te doen. De film spookt nog érg door m'n hoofd. Wie is nu eigenlijk de ''boosdoener''? Is het Anna, wier gedrag vreselijk is tegenover haar zus (ze wenst haar dood), of is het Esther, die misschien / waarschijnlijk iets vreselijks heeft gedaan in het verleden, om haar zus tot dit gedrag te drijven? En dan is er nog Johan - geweldige prestatie van dat jochie overigens. Zoveel scénes die vragen opwekken.

Erg interessant. Voor de rest is dit op audiovisueel vlak gewoon een érg sterk geheel. Prachtig, die scénes in de trein bijv. met dat geluid en die beelden. Bergman flikt het weer, op naar de volgende.

Om haar eigen lusten en verlangens nog eens extra aan te wakkeren? Ik vond het best een goede scène (sensueel en mooi gefilmd), die zeker en vast zijn functionaliteit had.


Maar dan blijf ik nog met veel vragen zitten: wat voor invloed heeft dit dan gehad op de zussenrelatie?

Goede vraag, al is mijn eerste gedachte na het zien van de film dat er een incestueuze, lesbische fascinatie van Esther naar Anna uitgaat, en dat dit Anna eveneens met afkeer vervuld. Uiteindelijk zien we een scène waarin Esther masturbeert en meldt ze de kijker dat ze ooit seks gehad heeft maar dat ze sindsdien een afkeer van mannen (of althans van hun sperma) had: ik vermoed dus dat zij lesbische driften heeft, vermoedelijk ook gericht op haar eigen bloedmooie zus.[. Voorts zou het misschien ook kunnen dat Esther inderdaad de moeder van Johan is, iets wat ik in elk geval sterk vermoed. Aangezien Esther wegens mij voorlopig vreemde redenen het kind heeft afgestaan aan Anna - die misschien geen kinderen kan krijgen? -, zou het kunnen dat Anna aanvoelt alsof ze wederom "vernederd" wordt: ze krijgt van haar "superieure" zus een kind cadeau waar ze zelf niet voor kan zorgen. Bovendien lijkt het erop alsof de affectie van Esther richting Johan veel liefdevoller is dan Anna, die haar "kind" veel killer behandelt zodat het voelt alsof het eerder in de weg loopt dan wat anders. Natuurlijk: het blijft allemaal nattevingerwerk en diverse antwoorden zijn mogelijk.
Leuk om hierover even van gedachten te wisselen, het frustreerde me dat er op de eerste twee pagina's veel te veel in algemene termen van bewieroking gesproken werd in plaats van concreter te gaan (ook al bestaat het "definitieve" antwoord dan misschien niet).
Graag zou ik dan ook weten wat de symboliek en de kracht van de eerste scène is, want dat is me blijkbaar ontgaan. Ik bekijk hem straks nog even terug in elk geval.


In eerste instantie was ik na het aflopen van de film een tikkeltje ontgoocheld in de slotnoot van Tystnaden. Dit komt allicht omdat ik hem teveel in relatie zag met Als in een Donkere Spiegel en De Avondmaalgasten: films - vooral de tweede - waarin het godsvraagstuk veel sterker aanwezig was en waarbij op het einde van beide films behoorlijke mokerslagen worden uitgedeeld. Dat miste ik bij Tystnaden, waarbij het einde al bij al behoorlijk leeg aanvoelde behalve een mooie monoloog van Esther (die het weliswaar niet haalt bij de krachtige passages van De Avondmaalgasten). Als we hem toch binnen de "Godstrilogie" moeten situeren, dan komt hij op dat punt het minst uit de verf van de drie.

Maar als film op zich vond ik hem erg aantrekkelijk. Ten eerste is de film bijzonder aantrekkelijk op visueel vlak: schitterend zwart-wit, knappe camerastandpunten, mooie invullingen van het shot,... Nykvist levert hier werkelijk subliem werk af. Zeker ook tijdens de paar erotische scènes, die erg zintuigelijk en krachtig in beeld gebracht werden.
Ten tweede is de hele film van een soort leegheid doordrongen, een vervreemding die op geen enkel moment (tenzij misschien de paar scènes in en om het café) gelost wordt. De verlaten gangen van het hotel en de haast energieloze personages die deze gangen bevolken stralen een soort weemoed uit en bevatten een onbehaaglijke sfeer die je ook in The Shining en L'Année Dernière à Marienbad aantreft (beide films vermeld ik, zoals velen hier, gezien de parallel van het verlaten grote hotel).
Tenslotte is de film vaag en bij momenten surrealistisch (dankzij de dwergen en de hotelbediende, maar ook die binnendringende tank op het lege dorpsplein bij maanlicht leverde een vreemd beeld op). De film roept veel vragen op en houdt de kijker in het ongewisse. Qua "aanklacht" tegen bepaalde maatschappelijke normen doet hij onder ten opzichte van andere Bergmanfilms (waaronder de twee andere delen uit de trilogie) wat mij betreft, maar er gaat een bijzonder sterke cinematografische en gevoelsmatige kracht uit van Tystnaden.

Voorlopig een nipte 4*, die na herziening kan uitgroeien tot een overtuigde 4* of misschien zelfs iets meer.


4*