Jungfrukällan (1960)

Ik zie dat er hier nogal veel verschillende reacties zijn gegeven op het ontstaan van de maagdenbron aan het slot van de film. De een ziet het als een herbevestiging van Bergmans gebruikelijke afwezigheid van God, terwijl andere hierin juist een teken van Gods bestaan zien. Ik stond in ieder geval echt vreemd te kijken bij dit slot. Ik interpreteerde het als een daad van God en eerlijk gezegd blijf ik daar om meerdere redenen bij, zelfs al past het niet helemaal in Bergmans oeuvre.

Ten eerste vind ik het gewoon een typisch Bijbels symbool. Gelovigen verliezen door een ernstige gebeurtenis hun geloof in God (en er zitten nogal wat ernstige gebeurtenissen in de Bijbel, verkrachting en moord zijn geen bewijs dat God niet bestaat, wat hier wel als argument aangevoert wordt). Na de moord op de herders wil Von Sydow echter de balans herstellen en toont hij opnieuw zijn geloof in God (die hij tijdens de moord natuurlijk wel uit het oog verloor) door te beloven een kerk te bouwen op de plaats van verkrachting. Daar vloeit dan vervolgens een vruchtbare bron uit, waarin de personages hun ziel symbolisch kunnen reinigen. Ja, ik weet 100% zeker dat Von Sydow éérst de kerk belooft te bouwen en dat daarna pas de bron begint te stromen, tenzij er verschillende versies bestaan van de film, maar dat lijkt me sterk. Het maakt nogal veel uit welke gebeurtenis eerst plaatsvond voor de betekenis van de film, maar dit doet denken aan Gods beloning voor gelovigen die na extreme narigheid en zelfs zonden hun God niet uit het oog verloren hebben.

Daarnaast las ik op IMDB, op het forum, dat Bergman zelf dit later een van zijn mindere films vond, hoewel hij er aanvankelijk tevreden over was. Hij zou problemen hebben met het script, dat hij voor de verandering niet zelf schreef. Het probleem zat hem in het einde, dat Bergman niet aangepast zou hebben en hij vond het achteraf slecht van hem dat hij een film maakte waarin God niet uiteindelijk niet zwijgt. Ik weet niet hoe betrouwbaar de mensen op het IMDB forum over het algemeen zijn, al sprak de bewuste gebruiker dat hij het uit een bepaalde biografie had gehaald. Maar toch tekenend dat Bergman dit zelf zag als een religiebevestigende film.

Zelfs al zou dit op deze manier een thematisch gigantisch afwijkende film van Bergman zijn, feit blijft dat het een krachtige film is. Opvallend rechtlijnig voor deze regisseur, zeer simpel in opzicht, maar nergens minder indrukwekkend. Symboliek blijft niet achterwege, verder, maar heeft minder de nadruk dan in een Persona of Tystnaden. De verkrachting en moord op het meisje, de worsteling met de boom, de moord op de herders: geweldige scènes. En wat filmt die Bergman toch mooi in zwart-wit. De Maagdenbron is iets minder bekend dan vele Bergmans (al lijkt dat op MovieMeter mee te vallen), maar hij is zeker de moeite waard.
4*

Laat ik even dit belachelijk spoilerige plot aanpassen.

Ook als jouw interpretatie van de film klopt, valt dat afwijkende volgens mij wel mee. Je ziet in de films van Bergman vaak naast zijn twijfel toch ook wel zijn religieus besef gereflecteerd.

Bijvoorbeeld in Als door een donkere spiegel.

prachtige kleine film.
1 van de weinige Bergman's die ik wel helemaal kon volgen.

Derde Bergman, eerste tegenvaller. De afgelopen weken zat ik Bergman op handen en voeten te dragen, doordat Het Zevende Zegel en vooral Wilde Aardbeien een diepe indruk hadden gemaakt. Enthousiast begon ik dan ook aan De Maagdenbron, maar helaas ben ik hier heel wat minder jubelend over dan over de andere twee.

Het probleem zit 'm in verschillende dingen. De eerste helft van de film is slechts een inleiding voor het slot, en een behoorlijk beroerde inleiding ook nog. Hier vond ik de personages en dialogen uiterst oninteressant, en de veels te naïeve Karin tegenover de hapklare badguys stoorde zelfs. Het is natuurlijk interessant, om het vrome in een bos te laten ontmoeten met het slechte in de wereld, maar echt heel interessant uitgewerkt vond ik het niet. Dan ontpopt het als een wraakverhaal, wat al een stuk interessanter is. Een slechte zet was om die herders te laten vragen waar ze woonde, waardoor de toevallige ontmoeting met de familie wel wat stupide overkomt.

Vader is verscheurd en bestrijd het onrecht met onrecht. Vervolgens begint het schuldgevoel te knagen, net zoals bij de anderen. Maar alles blijft onbesproken waardoor het aan de oppervlakte blijft (dit is natuurlijk een gedurfde statement, om een Bergman oppervlakkig te noemen. En aangezien er genoeg interessante berichten hier staan, zal ik uiteindelijk mijn woorden terug moeten nemen maar zo kwam het op mij over.) Dan kan ik wel bij elk shot van een zwarte kraai of een tak een diepere laag gaan zoeken, maar dat lijkt me dan wat vergezocht. Pas in de spetterende eindscène komen de werkelijke vragen, worstelingen, en een mogelijk antwoord naar voren. Dit is dan ook zonder twijfel het hoogtepunt van de film, hoewel ik God's (mogelijke) antwoord dan weer wat dubieus vindt. Wanneer alle vragen terugweerkaatsen op onszelf zonder antwoorden waar we met onze eigen demonen moeten vechten (zoals in Het Zevende Zegel), biedt dat voor veel interessantere stof.

Naast de eindscène springen er nog een paar scènes eruit, zoals de - al vaak eerder genoemde - scène met de boom, die ik vooral visueel erg mooi vond, de symbolische betekenis laat ik even voor wat het is. Helaas vond ik dat er verder weinig te beleven viel op visueel vlak. Acteerwerk verschilde enorm, maar vooral de vader en moeder vond ik erg sterk (i.t.t. Karin). Nu ik hier zo alle reacties lees vind ik veel interessante interpretaties en uitdieping van symboliek. Maar voor mij heeft het niet goed gewerkt. Dat maakt het natuurlijk niet slecht, het is een zeer degelijke film. Misschien zal ik bij een herziening (wat er voorlopig niet in zit aangezien ik nog zoveel van de man moet aanschouwen) mezelf voor de kop slaan als ik dit terug lees, maar voor nu een

3,0*

Mijn 8e Bergman dit en deze is weer wat beter dan de laatste twee die ik van hem zag. Ook toegankelijker trouwens, ik had vooraf een redelijk zware film verwacht, maar dat bleek reuze mee te vallen.

Ik vind het trouwens best een aparte film tussen zijn genre. Ik had namelijk niet echt een soort van wraakfilm verwacht van hem. Dat is het natuurlijk ook niet helemaal, maar toch zit dat er zeker heel erg in verweven. Het verhaal vond ik behoorlijk interessant en de uitwerking is dat ook wel. Bergman gebruikt hier af en toe sterke beeldtaal met af en toe wat symboliek daarin verweven. Erg sterk is het moment dat de vader zo'n boompje heen en weer staat te schudden. Symbolisch tot en met, en daarnaast nog eens prachtig gefilmd.

Best een goede film dus. Jammer alleen, dat het acteerwerk soms wat overdreven theatraal overkwam en ook de personages vond ik niet altijd even sterk. Desondanks krijgt de film toch een hele dikke voldoende.

3,5*

Ik wil het hier toch wel even opnemen voor Last House on the Left, want ik heb het gevoel dat er vaak nogal minnetjes gedaan wordt over bepaalde b-films/horrorfilms en dat dit niet altijd terecht is. Eerst en vooral geef ik je gelijk dat Jungfrukällan meer in de diepte gaat en meer ingrediënten bevat, het hele religievraagstuk op kop. Maar om nu te zeggen dat in "Last House" geen moraal of emotie zit vind ik een stap te ver: net zozeer als bij deze film worden er vraagtekens geplaatst bij de echte moraliteit van de mens, recht/onrecht,... Bovendien gaat het er in Craven's klassieker een pak brutaler en venijniger aan toe, wat niet naar ieders smaak is, maar wat in mijn ogen absoluut geen minpunt hoeft te betekenen. Het maakt de film en zijn boodschap voor mij eigenlijk net iets verontrustender. Daar waar Bergman in deze film weer typisch Bergman is - hij laat dat Godthema precies niet los in deze periode -, kiest Craven voor een meer directe aanpak en legt op die manier net iets meer de nadruk op de verderfelijke zijde die elke mens ergens wel heeft (en waarbij je je als kijker op dat moment vragen kan stellen of dat menselijk aspect minder verderfelijk is wanneer het "rechtvaardiger" (de ouders van het slachtoffer) zou zijn).
Hoe dan ook was het een aangename verrassing om te ontdekken dat deze film de "oorspronkelijke versie" van Last House on the Left is.


Voorts is in menig goed gevulde post al alles gezegd wat moet gezegd worden over de meest indrukwekkende scènes en de symboliek (waarbij ik trouwens The One Ring volg wat het einde betreft). Al vond ik persoonlijk ook de scène waarin de knecht de herdersjongen vertelt over de angsten en twijfels van de mens erg goed.
Qua beelden doet Sven Nykvist het weer erg goed en vooral in het tweede deel van de film worden de juiste pauzes gelegd en erg gericht geacteerd. De film heeft zijn tijd nodig om echt op gang te komen, wat er voor zorgt dat de film nét geen 4* scoort.
Maar dat de Maagdenbron wat mij betreft weer een erg mooie Bergman is (maar het op vlak van godskritiek bv. absoluut moet afleggen tegen de Avondmaalgasten), dat staat buiten kijf. Een ijzersterke 3,5* dus.



3,5*