Ovoce Stromu Rajských Jíme (1970)

Voor mij persoonlijk blijft deze film toch de mooiste van Vera Chytilová, en niet het veel bekendere Sedmikrásky (Daisies).

Na Sedmikrásky werd Chytilová het lastig gemaakt om nieuwe films te maken door de eigen overheid, welke weer door de Sovjet-Unie werd gedirigeerd. Toch slaagde deze interessante regisseuse er in om ons dit zeer boeiende, interessante en kunstzinnige werkje na te laten.

Ovoce Stromu Rajských Jíme is net als het bekendere broertje even experimenteel als speels, allegorisch en filosofisch. Een moderne fabel, in de traditie van de beste Tsjechoslowaakse sprookjes (denk aan bijvoorbeeld Martin Sulík).

Vooral de eerste tien minuten zijn fenomenaal. Hier worden Adam en Eva en de Creatie uitgebeeld in wat niet minder dan als superexperimenteel (zeker voor die tijd) en psychedelisch kan worden beschouwd, met beelden die door elkaar heen lopen, snelle cuts en beelden die nog het meeste weg hebben van geschilderde filmframes. Lastig uit te leggen, maar denk aan Bokanowski (L'Ange) en in mindere mate misschien een beetje aan Chytilova's landgenote Svankmajer.

Na de hallucinante opening volgt een leuke, fabelachtige vertelling over een jonge vrouw die zich langzaamaan verliest in haar obsessie voor een onbekende, apart overkomende in het rood geklede figuur die de Duivel voor moet stellen.

Net als de beelden (vooral de eerste minuten) is ook de geluidsband experimenteel te noemen. Kraakhelder en versterkt hoor je het fluiten van vogels, het openen van kastjes en andere kleine momenten die door de geleuidsband toch een extra dimensie krijgen.

Ovoce Stromu Rajských Jíme is al met al gewoon een heel boeiend werkje dat net zo veel aandacht verdiend als bekendere broer Sedmikrásky. Als je van experimentele en kunstzinnige films houdt, moest je hier maar eens naar op zoek gaan.

Toch wel nieuwsgierig naar dit filmpje. Sedmikrásky (Daisies) vond ik een verrukkelijke film.

GENIAAL!

En dat is niet alleen vanwege de magistrale eerste 10 minuten waarbij deze regisseuse liet zien dat zij hiermee destijds de tijd ver vooruit was. Ook de rest van deze surrealistische fabel is trouwens schitterend zoals het wonderlijke boottochtje van Eva en Robert. Het is natuurlijk wel de engelachtige meestal in het wit geklede verschijning Eva die deze film maakt. Ook niet te vergeten trouwens de zeer mooie soundtrack die uitstekend paste bij dit mooie sprookjesachtige filmpje die voor mij hiermee dat andere soortgelijke Tsjechische filmpje uit hetzelfde jaar Valerie a Týden Divu moeiteloos evenaart.

Dat ik nu pas van dit filmpje gehoord heb komt o.a. omdat Tsjechië kenner Baggerman deze film niet in zijn top 125 had staan. Waarschijnlijk is Baggerman niet zo gecharmeerd van dit soort films want het voor mij eveneens uitstekende Sedmikrásky van dezelfde regisseuse eindigde bij hem ook vrij laag in zijn verder uitstekende top 125 lijst.

5,0*

Vind deze zelfs vele malen sterker dan Daisies, die ik destijds erg vond tegenvallen. Deze film heeft meer weg van Zulawski en Jakubisko, maar met een onmiskenbare Tsjechische stempel enigszins vergelijkbaar met (inderdaad) Valerie and her Week of Wonders. Svankmajer inderdaad ook door de stop-motion, maar wat mij betreft meer tegen het einde dan in het begin.

Ik schreef dit ooit eens bij Daisies en verwijderde het toen weer:

Kleur, kleur en nog meer kleur. Er is me na een paar nachtjes slapen niet veel bijgebleven, behalve die oogstrelend felle kleuren. De beelden doen me denken aan de eerste keren dat ik ontdekte wat er allemaal wel niet mogelijk was met photoshop, hoeveel mooier een alledaagse foto werd als je simpelweg het contrast wat omhoog draaide. Als ik nu, nog niet eens zo hel veel later, die foto's terugzie weet ik echter niet wat me bezielde, je kan overal wel een kleurenfilter op leggen, maar als het inhoudelijk al niets voorstelt werkt het enkel om indruk te maken op dat ene leek op Flickr dat net als jou ook net begint.

Nu ben ik een liefhebber van style over substance, maar hoe briljant die visuals, en inderdaad met name die eerste tien (eigenlijk 8,5 ) minuten, ook zijn (de kronkelende stop motion en fish eye kadraties ? ) je kunt natuurlijk niet blijven teren op je psychedelische trucendoos. Chytilová en haar crew zijn en werken als een kleuterklas zonder toezicht. Van een afstand lijkt het verterend maar na een half uur vliegen de speelgoedauto's/poppen door de kamer, zitten de kleren onder de aardbeienjam en kleeft de luierinhoud aan de muur. Ik ben geen kenner maar heb inmiddels genoeg uit deze periode gezien om te concluderen dat er geen speelsere new wave bestaat als die van haar of de Slovaakse in het algemeen. Er gaat een aanstekelijke kinderlijke naiviteit van uit. Ieder volgende shot is simpelweg niet te voorspellen, je moet dan ook niet raar opkijken als er plots een boom wegdanst of een porseleinen servies een eigen leventje begint te leiden. Evenwel heeft het ook wat saais. De slapstick en geluideffectjes werkte, weliswaar iets minder als in de voorganger, flink op mijn zenuwen en je hoopt met kijk op de hoofdlijn steeds eens wat anders te zien dan iemand met een felle jurk die in een boom klautert of een beetje door de modder kruipt maar het gaat op dat gebied niet echt ergens heen. Het was als kunstfilm denk veel geslaagder geweest als ze er niet zo'n lange speelduur aan hadden besteed. Een half uurtje minder had al veel geholpen. Toch is het moeilijk een hekel te hebben aan haar films omdat er in die tijd, en eigenlijk nog steeds niet (?) immers niets vergelijkbaars was en de stijl al even onuitstaanbaar als bewonderenswaardig is. Bij blijven zal het me dan ook ongetwijfeld, en je moet ook niet gek opkijken als er hier over een jaar of 2 opeens een half puntje extra bij staat, zo werkt het bij mij nou eenmaal...