Ucho (1970)

Een gemiddelde van 8,0 bij 550 stemmen op IMDB...wat is hier potverdulleme aan de hand?

Wel, een dissident filmpje uit CZ van net na het smoren van de Praagse lente. Dat hij verboden werd is niet opmerkelijk, dat hij überhaupt gemaakt kon worden wel. Hoewel de film zgn. speelt in begin jaren 50, gaat hij natuurlijk gewoon over de gebeurtenissen in 68.

Film begint in medias res en geleidelijk wordt duidelijk dat de held geen dissident is maar een partijbons die al dan niet terecht denkt dat hij in ongenade is gevallen na wat verontrustende mededelingen op een feestje( getoond via flashbacks ) te hebben opgevangen. Totaal paranoide geworden ziet hij spoken.....die er misschien ook wel zijn.

Zowel qua thematiek-een opportunist die doordraait- als qua cinematografie- expressionistische POV beelden van het feest dat wordt bijgewoond door louter Karpatenkoppen-deed het me wat aan cremator denken. De afluisterparanoia thematiek kent verder iedereen uit DLDA.

Aangezien de film zich aan de eenheid van intrige, tijd en grotendeels van plaats houdt( 75 minuten spelen in het huis van de held, de rest flashbacks van het feest) moet de regisseur wel zeer zijn best doen om de spanning er in te houden. Dat dit grotendeels gelukt is toch een behoorlijke verdienste. Ongetwijfeld zijn er hier weer betweters die het slot van verre zagen aankomen, ik was er net zo door verbluft als de held zelf.

Goed geacteerd door de leads, in het geval van de female helaas want ze komt zeer overtuigend over als irritant feeksje. Dat de film nogal gehaast moet zijn opgenomen blijkt wel uit het feit dat de regisseur soms lijkt te vergeten dat die 2 ook nog geacht worden een jonge zoon te hebben...

Zoals gebruikelijk bij Tsjechische films ook weer een goede score, weet niet meer van wie.

Nou! Inderdaad!

Het lijkt me ook niet vreemd dat Kachyna na het maken van deze film een tijd lang alleen jeugdfilms mocht maken. Welke naar zeggen ook van een behoorlijk niveau zijn, want ook daar draaide hij blijkbaar zijn hand niet voor om en probeerde er dan toch het beste van te maken.

Kachyna is een filmmaker waarvan ik graag meer van zou zien, maar waar gewoonweg niet veel van beschikbaar is. Voorlopig zag ik alleen het mooie 'Prace', dat zeker indruk op me maakte.

Ook deze film mag er wezen. De acteurs die de twee hoofdrollen op zich nemen zijn, dankzij hun ijzersterke spel, wel mede verantwoordelijk daarvoor. De film deed me naast 'Das Leben der Anderen' ook qua paranoia wel denken aan 'The Conversation'. Toch moet ik mensen waarschuwen dat het soms wel wat doorbijten is met deze film, die voor mensen die geïnteresseerd zijn in deze tijd en dit onderwerp zeker de moeite waard is!

Inderdaad een verrassend einde.

Een oudere Kachyna dan de twee die ik eerder zag. Behoorlijk anders van toon. Dit is uit de politieke periode en die zin meer vergelijkbaar met ander werk van de Praagse Lente-lichting dan met Kachyna's folkloristische (sprookjes) werk. Gelukkig wel van hetzelfde niveau als zijn andere films (die ik beide op 4* heb staan). Gemakkelijk veel beter dan bijvoorbeeld Nemec' The Party and Guests, waar de absurdistische paranoia ook centraal staat. Geweldige scenario keuze namelijk om deze paranoia te vermengen met een dronken nacht van een door angst verscheurd koppel. Ontuisterend in meeslependheid en cynisme, perfect in balans.

Zo ziet het er helaas ook wel ene beetje uit, tikkie morsig - al leidt het gesjouw met de kaarsen en alle bijkomende onhandigheid wel tot een bijpassende sfeer. De DVD transfer van Second Run heeft ongetwijfeld de best voor handen zijnde bruikbare bron gebruikt, maar is soms ook nogal vlekkerig. Die twintig jaar opsluiting heeft de film waarschijnlijk geen goed gedaan.

Een sterk Tsjechoslowaaks politiek drama, dat ook gemakkelijk From Dusk till Dawn in het Tsjechoslowaaks had kunnen heten, want dat is wel de tijdspanne waarbinnen de film zich afspeelt.

De filmstijl is apart, maar wel mooi, en geeft ons een goede inkijk in het privé-leven van de twee hoofdrolspelers. Het tempo is vrij traag en ik had aan het begin wat moeite om erin te komen, maar langzaam aan wordt het steeds boeiender en boeiender. Beide acteurs spelen erg goed, waarbij ik de vrouw nog net iets beter vind. De discussies die de twee met elkaar voeren en hun op het oog nogal vijandige houding naar elkaar, wordt langzaam aan steeds verder uitgewerkt, en er blijkt toch een diepere lading achter te zitten, wat door de regisseur erg goed in het verhaal verwerkt wordt.

De kritiek op de macht van de regering komt mooi naar boven en het is vrij logisch dat men dat destijds in Tsjechoslowakije ook wel in de gaten had. Het laatste half uur vond ik zelfs uitermate spannend, omdat je op een gegeven meegaat in het paranoïde gedrag van het stel, en ik elk moment het idee had, dat ermensen het huis in konden komen. Het einde verbaasde me wel enigszins, maar vond ik wel erg mooi.

Soms moet je even 15 minuten doorbijten en dan krijg je als beloning een uitermate boeiende Tsjechoslowaakse Nouvelle Vague voorgeschoteld. Films kijken kan vaak mooi zijn.

4,0*

Interessante film, maar niet echt zo onder de indruk als mijn voorgangers hierboven.

Ook deze Tsjechische film mocht bij natuurlijk niet ontbreken. Daar was al zeer uitgebreid over geschreven in het boek "1001 films, de meest spraakmakende films aller tijden". Toch zag het er in het begin niet naar uit dat deze film waarbij ik gelijk moest denken aan "Das Leben der Anderen" voor mij spraakmakend zou worden. Bij het gebekvecht tussen die man en de vrouw had ik soms het idee dat ik naar een soort "Who is afraid of Virginian Wolf" zat te kijken. Het acteren was zonder meer goed, zeker dat van die vrouw. Echt enthousiast worden wilde ik nog steeds niet tot vlak voor het einde in het huis de telefoon rinkelde. Wat ik daarna uit de mond van de man te horen kreeg verraste mij zo enorm dat "Ucho" van mij alsnog een ruime voldoende krijgt.

3,5*

Ik moest ook geregeld aan Who's Afraid of Virginia Woolf denken, niet zo vreemd natuurlijk bij een film over een dronken koppel dat thuis komt na een feestje en hatelijkheden begint te spuien. Alleen gaat dit over een hoge functionaris in communistisch Tsjechoslowakije wat leidt tot vergaande paranoia (die echter redelijk stevig gefundeerd is, dus of er dan nog wel te spreken valt van paranoia...?) Het is al gezegd, maar erg bijzonder dat dit gemaakt kon worden.

Het ongepolijste wat de film wel kenmerkt past als gegoten en levert mooie shots op van donkere kamers verlicht door wat kandelaars, met gestaltes half in de schaduw die dan weer fluisteren dan weer schreeuwen, al naar gelang hun staat van opwinding. Ook een vrij overtuigende registratie van dronkenschap in al haar facetten. De felverlichte flashbacks vormen een welkome afwisseling van de claustrofobische beelden vanuit het huis en worden gepresenteerd als rechtstreekse beelden vanuit de protagonist wat de onsamenhangendheid ervan verklaart. Het eind is zonder meer verrassend.

Erg sterk paranoia drama!

Dikke 4*

Ik heb al vaker gemerkt dat de Tsjechoslowaakse new wave een ongekende explosie van creativiteit was, En de komende tijd ga ik daar (door een mijn go-to filmtheater KIno en met wat ik nog thuis heb liggen) weer wat aandacht aan schenken.

The Ear werd bij uitbreng onmiddellijk verboden en dat was omdat toen de Praagse lente al onderdrukt werd. Het is duidelijk te zien waarom, want deze film is een heel directe aanval op de totalitaire regering. Tijdens de productie van de film was een begin toegevoegd die het verhaal plaatste in 1952. Op verzoek van de regisseur is er dat in 1990 weer uitgehaald omdat iets was wat de censors mild moest maken. Maar natuurlijk was dat niet voldoende.

Het verhaal gaan over een hooggeplaatst koppel dat na een feestje dronken thuiskomt en op dat feestje aanwijzingen heeft gekregen dat een nog hoger geplaatst iemand, namelijk een minister, uit de gratie van de leiding is geraakt. Die minister is iemand met wie ze veel te maken hadden en als er dan ook nog vreemde mensen in hun tuin lijken te zijn, de stroom alleen in hun huis uitvalt en het koppel dingen in huis vind waardoor ze denken afgeluisterd te worden is de boot aan. Zijn zij de volgende?

De film doet inderdaad wat denken aan tijdgenoot Who's Afraid of Virginia Woolf. Ik moest ook denken aan La Notte van Antonioni en paranoiathrillers uit de vroege jaren '70. Het huis van het koppel verandert in een donkere gevangenis en het wantrouwen naar de wereld om je heen krijg je ook bij het koppel onderling. De beelden in het huis worden afgewisseld met beelden van het feest die net een slag anders zijn dan puur realisme. En duidelijk laten zien hoe iedereen een rol speelt, zeker in de totalitaire samenleving van de film.

Van Kachyna ga ik binnenkort nog een andere film zien. Ik ben benieuwd,

De Uitkijk heeft momenteel een programma rond de Tsjechoslowaakse New Wave. Dat betekent dat iedereen die hem nog niet gezien heeft in de regio Amsterdam NU gaat reserveren voor meesterwerk zonder weerga The Cremator. Maar die heb ik de pas gezien (ook in De Uitkijk), dus opteerde ik voor Ucho (Oor).

Nou associeer ik de Tsjechoslowaakse New Wave met een losse stijl met veel experimentatie, vaak nogal sprookjesachtig en als het in kleur is ook uitbundig gebruik daarvan. Beetje het filmequivalent van CoBrA. Ucho voldeed niet aan die verwachtingen, want het blijkt een heel klassiek opgebouwde paranoiathriller annex relatiedrama, gefilmd in een noir-stijl. Atypisch, maar wel goed. Ook wel heel expliciet anti regime, waardoor de film tot 1990 op de plank heeft gelegen.

Ludvik (Radoslav Brzobohatý), onderminister op het bouwministerie, en zijn eega Annie (Jiřina Bohdalová, van Murdering the Devil en When the Cat Comes) zijn naar een receptie geweest ter ere van bezoek van een Russische delegatie. Annie heeft zich vol laten lopen, maar voor Ludvik was het een stressvol avondje, want er komen zuiveringen aan en zijn baas, de minister, hoort bij degenen die in ongenade zijn gevallen over een rapport dat Ludvik mede heeft geschreven. Hij is de hele avond bezig geweest roddels en hints te ontcijferen. En bij thuiskomst blijken er dingen in huis niet te kloppen. Zo is er alleen in hun huis geen stroom, want een mooie excuus is voor een fijn schaduwrijke noirbelichting op basis van kaarslicht en zaklantaarns. Het lijkt er op dat er is rondgesnuffeld.

Tot overmaat van ramp is Ludvik het 10-jarig huwelijksjubileum van hem en Annie vergeten en zijn huwelijk zat al niet echt in lekker vaarwater. Bovendien is de stomdronken Annie in het begin van de film niet echt ontvankelijk voor zijn stress.

Ucho had net zo goed een Amerikaanse of Britse film uit die periode kunnen zijn, met zijn snijdende dialogen tussen twee echtelieden die elkaar al jaren niet meer kunnen uitstaan en Koude Oorlogsparanoia die langzaam tot waanzin drijft, hoewel de vorm hier wel typisch is voor een communistisch regime. Maar dat is nou net een genre waar ik heel erg van houd en Ucho is er ook gewoon een goede uitvoering van, naast door de goede cinematografie ook dankzij de sterke vertolking door Brzobohatý en Bohdalová van Jan Procházka's intelligente script.

Nog wat bonuspunten voor het veelvuldig voorkomen van de Tatra 603, de limousine van de Tsjechoslowaakse partijelite en geheime diensten en één van de meest opvallende auto's ooit.

(Gezien in De Uitkijk)