Angst Essen Seele Auf (1974)

De beste Fassbinder tot nu toe, al staat m'n teller pas op drie. Een interessant en pakkend beeld van de gastarbeider in Duitsland en hoe hierop gereageerd wordt door de maatschappij. Helaas slaat de film het laatste half uur net wat stappen over, waardoor dit geheel qua geloofwaardigheid niet strookt met de rest. Maar vooral het eerste uur is erg mooi, pijnlijk en vooral erg echt.

4*

Maar deze is ook eerder dan die trilogie gemaakt. Als je meer van Fassbinder ziet, lijkt het wel of ie met een zigzag-lijn (als een bliksem) recht naar zijn meesterwerken toe groeit.

Ik vond het een mooie film. De leesbaarheid en begrijpelijkheid van de emoties, het helder gekaderde beeld. En wat de thematiek betreft, misschien is die wel tijdlozer dan we weten willen.

Tijdsdocument dat nauwelijks is verouderd en de toedracht van veel hedendaagse problemen heel eenvoudig verklaart. Sterk pamflet tegen discriminatie, vooroordelen en bekrompenheid. Meestal smijt Fassbinder het gewoon in je gezicht, van subtiliteit is in deze geen sprake. Angst Essen Seele Auf is een losse remake van All That Heaven Allows. En waar de film van Sirk warm is en een sprookjesachtige gloed over zich heeft, legt Fassbinder er een grauwe deken over (hoewel dat in een vreemde combinatie hand in hand gaat met kleurrijke decors).

Naast deze overduidelijke thema's is dit vooral een film over eenzaamheid. Op een Harold and Maude achtige manier wordt duidelijk dat mensen ondanks waar ze vandaan komen, geloof, culturele verschillen en leeftijd van elkaar kunnen houden. Het is een film over de arbeidersklassen in de jaren na de jaren van de oorlog. Schrijnend dat een generatie die dat heeft meegemaakt, blijkbaar nog helemaal niets heeft geleerd. De roddeltantes, de winkelbediende, de kinderen en collega's maken op satirische en karikaturale wijze duidelijk dat iedereen bezwijkt onder sociale druk en zijn ziel verkoopt aan de duivel van roddel en achterklap (dat wordt tenminste zo gesteld).

Het karikaturale karakter van de film is vermakelijk om te zien, maar doet het realisme geen goed. Ik denk dat dit soort dingen veel onderhuidser zijn. Dat is direct het enige minnetje aan de film. Wilders-stemmers zullen hier best linkse propaganda in willen zien. Voor mij maakt de film pijnlijk duidelijk hoe verkeerd de westerse wereld om is gegaan en nog steeds gaat met immigranten. 'We' hebben ze zelf hier heen gehaald, ze behandeld als vuil (vast niet iedereen, maar toch) en daardoor zijn er nu nog steeds problemen. Dit heeft geleid tot haat van beide kanten en de culturele verschillen leiden tot een verdere verwijding van een nauwelijks kleiner wordende kloof. Zo'n film maakt voor mij duidelijk dat een oplossing als 'zij moeten zich maar aanpassen' geen oplossing is en zo'n houding alles alleen maar verergert.

Voordat ik een politieke discussie start, stop ik. Deze film is in elk geval prachtig en Fassbinder is denk ik wel de beste naoorlogse Duitse regisseur. 4 sterren.

Gevoelige maatschappelijke ontleding waarin Fassbinder heel knap, met de immigratieproblematiek als gegeven, ook de gretigheid van de mens om vooroordelen voorop te stellen en zijn kleinzierigheid om, omwille van profijt, zijn opvattingen te verloochelen, dik in de verf zet.
Een ongewoon liefdesverhaal uit 1974, maar het kon evengoed uit 2010 geweest zijn.
De figuur van Emmi, uitstekend gebracht door Brigitte Mira, is merkwaardig.