Things to Come (1936)

Grappig en vaak fascinerend om te zien hoe men in 1936 over 'de toekomst' dacht: de Tweede Wereldoorlog wordt vrij accuraat voorspeld, maar alles daarna getuigt vooral van een kinderlijk simplisme - al is veel van dat simplisme zo treffend gelijkwaardig met de latere hippie-ideologie, dat het toch een soort profetische kwaliteit krijgt (als Raymond Massey na zijn triomfantelijke intocht begint over een wereld zonder landen en zonder oorlogen, verwacht je half en half hij dat John Lennons Imagine in zal zetten).

Things to Come is een film zonder fatsoenlijke personages, zonder verhaallijnen, en zelfs grotendeels zonder dialogen (het zijn meer statische speeches waarin de acteurs vervallen); het is een film met enkel ideeën, en dan is het des te storender dat die ideeën zo slecht uitgewerkt zijn. Dat de wereld na een oorlog vervalt in een systeem van lokale warlords is geen gekke suggestie, al had ik graag gezien hoe dat dan gebeurt. Maar waarom gedraagt zo'n warlord (die kennelijk niet meer dan één vervallen stad bestuurt) zich dan als een koning aan een Middeleeuws hof, en niet als een autoritaire generaal? En zou de warlord dan niet per definitie de militair machtigste figuur in de streek zijn? En wat is er eigenlijk gebeurd met religie?

Naarmate de film zich verder in de toekomst begeeft, komen er steeds meer van dit soort vragen. Wells lijkt niet alleen de techniek, maar zelfs de 'beschaving' als geheel als een soort autonome macht te zien, die vanzelf floreert in een communistische maatschappij (een lachwekkende suggestie die wel heel veel onderbouwing had vereist om serieus genomen te kunnen worden). Als de film dan ten slotte een conflict presenteert tussen de doordravende techniek en een woedende massa, is het onmogelijk om als kijker iets te vinden van de vraag 'heeft al die techniek ons leven wel verbeterd?', aangezien we én niets van die techniek, én niets van dat leven gezien hebben.

Verder is het vooral curieus dat het uitgerekend een reis naar de maan is waarbij dit conflict ontstaat; toch niet de meest destructieve of problematische kant van de techniek (geldverspilling hooguit, maar daar praat niemand over). Zou wapentechnologie een niet veel waarschijnlijker breekpunt zijn (is er geen criminaliteit?), of anders iets met potentieel grote gevolgen bij een ongeluk (zoals nucleaire energie)? De film heeft verder weinig gevoel voor locatie: de wereld wordt steevast voorgesteld als één stad, terwijl je in werkelijkheid toch een vrij omslachtig bestuurlijk apparaat nodig zou hebben voor zo'n geglobaliseerde maatschappij (maar dat is de illusie van het communisme, wellicht). Basra in Irak is de enige bij naam genoemde stad (als hoofdkwartier van de Wings over the World), wat het des te opvallender maakt dat er de hele tijd alleen maar blanke Engelstaligen rondlopen.

Things to Come heeft - los van z'n gebrekkige inhoud - echter één grote kwaliteit: de futuristische sets zijn ontzettend imposant, en maken de film (als die eenmaal in 2036 is aanbeland) een lust voor het oog. Maar dit is niet zo'n film als dat jaren '50 werk waarbij je kunt genieten van de effecten, en het simplistische plot, slechte acteerwerk en de domme dialogen verder wel wilt vergeven als deel van het camp-gehalte - Things to Come is geen ouderwets avontuur, maar serieus deprimerend materiaal (zeker voor het publiek van 1936, voor wie een oorlog, een pandemie en totaal verval van beschaving voorspeld wordt).

Er is dan ook een belangrijke discrepantie tussen sf-fantasieën over ruimteschepen en automatische deuren (die vooral leuk moeten zijn), en doemscenario's over naderende oorlogen en het vergaan van de wereld (die vooral angstaanjagend zijn). De manier waarop deze film die twee even aan elkaar plakt is niet alleen qua plot een slecht doordachte actie (omdat de interne uitleg ontoereikend is), maar ook qua doelstelling - of denken de makers nu serieus dat de voortschrijdende techniek net zo'n belasting op de mensheid is als oorlog en verdoemenis ("Oh, God, is there ever to be any age of happiness? Is there never to be any rest?").

Het sf-fantasie-gedeelte is nog het meest geslaagd, vooral vanwege dat imposante set design, maar ook als moderne kijker die de voorspellingen allemaal niet zo serieus zal nemen moet je je nog door een uur aan oorlog en ellende heen worstelen (inclusief een afschuwelijk slechte scene met een klein meisje voor wie een gasmasker te weinig is - hier zonder context nog irritanter dan het in een Hollywoodfilm was geweest), voor je bij die mooie sets uitkomt. En aangezien de acteurs daarna nog doorgaan met die eindeloze quasi-diepzinnige speeches, weegt het uiteindelijke entertainment niet op tegen de problemen van deze film. 2 *