Shatranj Ke Khilari (1977)

Uitstekende film van Satyajit Ray, de enige grootmeester van wie ik nog geen film had gezien.

Dit is een iets onbekender werk van hem, maar zeker de moeite waard. Zijn door het neo-realisme geinspireerde klassiekers uit Ray's beginperiode ken ik helaas nog niet, maar The Chess Players heeft zo zijn eigen kwaliteiten.

Deze film is Satyajit Ray's Hindi debuut (hoewel er eigenlijk Urdu gesproken word) en werd ondanks de aanwezigheid van vele grote Hindi sterren geweigerd door de lokale distributeurs vanwege Ray's filmhuis-reputatie.

Het is in ieder geval een kleurrijk drama over het kolonialisme en over de Indiase cultuur, dat zich afspeelt in 1856 in Lucknow, de hoofdstad van de moslimregio Oudh. Deze regio is als enige in de buurt nog niet geannexeerd door de Britten.

De film handelt over dit koloniale schouwspel en over de strijd tussen de Britse hoge heren en de heerser van Oudh, die geenszins van politiek houdt maar slechts geinteresseerd is in muziek en dans.

Tegelijkertijd toont de film twee nobelen van het hof van de heerser, die zich slechts bezig lijken te houden met het spelen van vele potjes schaak en die zo volledig het overzicht kwijtraken van wat er om hun heen allemaal afspeelt.

The Chess Players is al met al een interessante film en een kijkbeurt waard. Niet zozeer vanwege de cinematografie en de beelden, maar veeleer vanwege de geslaagde weergave van een politiek historisch schouwspel gekoppeld aan een op grappige wijze gebracht beeld van twee nobelen die geheel in beslag worden genomen door een "stom spelletje", zoals een van de vrouwen van de nobelen het noemt.

Bijzonder curieuze film van Ray, met behoorlijke toonwisselingen, van borderline slapstick tot prachtig geacteerde scenes vervuld van opborrelende emoties. Centraal staan Meer en Mirza, de twee schaakspelers, maar alleen in de zin dat ze veruit de meeste screentijd krijgen. Plottechnisch zijn ze echter niet veel meer dan een Rosencrantz en Guildenstern, en hoewel ze naast de komische situaties ook nog wat authentiek gevoelige momenten meemaken, speelt het Grote Thema zich op de 'achtergrond' af. Dat is natuurlijk de diplomatieke confrontatie tussen Richard Attenborough's Schotse veldheer en Amjad Khan's veel-te-gevoelig-voor-deze-wereld koning, met alle zwaar beladen koloniale motieven van dien.
Misschien te onevenwichtig om zich naast Ray's echte meesterwerken te scharen, maar ook als minor Ray is The Chess Players een meer dan uitstekende film. 4*