To Kill a Mockingbird (1962)

Volgens zeggen Gregory Peck's favoriete film.

Hij had het geluk de rol te krijgen toebedeeld, nadat zowel Rock Hudson als James Stewart afvielen.
Stewart (een nogal conservatieve Amerikaan) vond de rol te liberaal en vreesde de reacties die dat zou opleveren.

Het personage dat hij in de film vertolkt, Atticus Finch, is door het American Film Institute overigens uitgeroepen tot de grootste filmheld van de afgelopen 100 jaar.
Da's niet niks.

Eerder vandaag schreef ik bij L'Avventura dat de film ongeveer zo was als ik verwacht had, maar dat dit niet zo slecht uitpakte als ik vreesde. Bij To Kill a Mockingbird vond ik daarentegen een film die compleet anders was als verwacht en die ook nog eens beter was dan ik vermoedde. Dat zie ik nog liever eigenlijk.

Ik dacht dat dit een en al rechtzaak zou worden en daarnaast zo'n typisch maatschappelijk betrokken film waarvan je er eind jaren '50 en begin jaren '60 zoveel zag. Schijnbaar kwam men er in Hollywood rond die tijd achter dat er iets fundamenteels mis was met de verschillende maatschappelijke verhoudingen in Amerika. Zeker als het op de verhoudingen tussen zwart en blank aankomt. Gevolg was een lading films die dergelijke thema's aankaarte, vaak geregisseert of geproduceert door Stanley Kramer. Ik heb er niet veel van gezien, maar naar huidige maatstaven zijn dergelijke films, hoewel goedbedoeld, wat te simplistisch en hebben wat aan hun kracht verloren. Ik vreesde dus dat To Kill a Mockingbird in deze groep behoorde.

In zekere zin is dat ook wel het geval. Ja, er zit een verhaallijn in rond rassenverhoudingen en ja, dit wordt allemaal net wat simpeler neergezet als dat het is. De verrassing voor mij was echter het perspectief. Ik wist niet dat de film bekeken zou worden vanuit de ogen van kinderen. En dit maakt een wereld van verschil!

Er wordt hier in enkele berichten al naar gehint, onder andere door Mister Blonde en BASWAS, maar ik maak er maar even een statement van: To Kill a Mockingbird is een kinderfilm! Niet voor de allerkleinsten, maar voor kinderen die waarschijnlijk aan het einde van hun basisschoolperiode zitten. Ik kan me voorstellen dat dit voor hun een razendspannende en zelfs magische filmervaring kan zijn, mits ze bereid blijken voor zwart-wit-beelden.

Waarom noem ik dit een kinderfilm? Niet alleen omdat het vertelperspectief vanuit kinderen is, al speelt dat wel een rol. Belangrijk is de sfeer. Het deed me aan The Night of the Hunter denken, zelfs al valt die film in een heel ander genre en is daar de stijl nog enkele malen excentrieker. In zekere zin is To Kill a Mockingbird gefilmd als een sprookje. Recensies op het internet spreken gek genoeg van een realistisch uiterlijk. Natuurlijk bestaat de plaats waar het zich afspeelt echt en zitten er autobiografische elementen van de schrijfster van het boek in, maar de filmstijl is niet direct realistisch. Er zit zelfs een minimale vorm van expressionisme in. Twee scènes doen meer denken aan een horrorfilm dan aan de werkelijkheid, namelijk Boo's schaduw die vrij vroeg in de film boven Jem hangt en de 'schurk' die dronken op de auto afkomt waar Jem in zit. Doen deze aan de realiteit denken? Zeker niet. Neem daarnaast ook het moment dat Atticus voor de gevangenis moet wachten terwijl er een boze menigte op afkomt. Aan het begin zien we Atticus vanuit een afstand alleen zitten. De hele plaats is donker, maar waar Atticus zit is het licht fel, doordat hij een huiskamerlamp daar heeft neergezet. Het ziet er prachtig uit en het heeft een sprookjesachtige, heroïsche zeggingskracht. Maar is het realistisch, mwah, daarvoor is het teveel... anders. Dit gegeven wordt zelfs doorgedrongen tot in de rechtbank. Bijna alles hier is wit, waardoor de zwarte beschuldigde nog eens extra afgetekend wordt van de rest. Dat laatste kan ook persoonlijke verbeeldingen zijn, maar er zit zeker nog meer bewijs in voor een wat expressionistischere aanpak.

De keuze voor zo'n aanpak wordt gerechtvaardigt door de voice-over. Dit zijn echt beelden van iemand die terugkijkt op bealngrijke gebeurtenissen op het verleden (al zijn er een paar korte stukjes waar Scout eigenlijk niet bij was, maar dat vergeef ik wel en ze heeft er waarschijnlijk van gehoord). Herrinneringen kunnen soms dingen anders laten lijken dan ze waren en de film moet dus ook vooral als een subjectieve beleving gezien worden. Doordat de hoofdrolspeler indertijd een kind was herrinnert ze zich ook dingen zoals kinderen die begrijpen.

Dit rechtvaardigt ook het simplisme van de film. Een kind van zes is sneller geneigd om mensen in helden en schurken in te delen. Natuurlijk is pappa is de grote held. Bovenal zijn de woorden van de vader vaak zo simpel (en leerzaam bedoelt) omdat hij zijn kind grotemensendingen probeert uit te leggen. Daar kun je je als volwassene aan storen, maar in ieder geval zegt Atticus geen dingen die voor kinderen niet het leren waard zijn. Daarbij kruipen er soms donkere elementen in die door Scout als kind niet begrepen werden, al kan ik me die verbeelden. Bob is een onsympathiek, gemeen karakter, maar in mijn ogen geen complete schurk, omdat hij ook duidelijk een slachtoffer is van de omstandigheden waarin hij leeft. Dit komt nog wel duidelijk terug in de film zelf. Maar waarom wilde Tom Mayella helpen? Echt uit medelijden, of toch een zekere aantrekkingskracht (waarmee ik niet wil zeggen dat hij haar verkracht heeft of ook maar gedurft zou hebben haar te kussen, dat zeker niet)? En als Atticus beweerd dat Tom gevlucht is en toen neergeschoten, kwam bij mij meteen de gedachte in me op dat iemand bewust Tom had neergeschoten, omdat er nog hoop is dat hij vrijgesproken zou worden bij hoger beroep. Mulligan gaat verder niet echt op dit soort zaken in. Wijselijk want voor een kinderfilm zou dat te zwaar zijn, maar ik denk graag dat hij voor de volwassen kijker wat openingen overlaat die wijzen op volwassenere thema's. Of het mijn verbeelding is of niet maakt eigenlijk weinig uit.

De belangrijkste reden waarom ik dit echter als een kinderfilm zie is omdat ik het zo ervaarde. Ik voelde me bijna een soort kind tijdens het kijken. Gewoonlijk is het niet bepaald prettig om door een film als kind aangesproken te worden, want dat betekend vaak dat de toon betuttelend is en de makers denken dat je dom bent. Hier wordt echter meer het gevoel van de kindertijd benadert. Het voelt als een kinderavontuur. Dit komt ook het moraliserende karakter dat er bij vlagen in zit ten goede. Dat hoort een beetje bij de kinderervaring. Opgroeien, dingen meemaken en erbij leren.

De casting van Gregory Peck verdient een aparte vermelding. Hij won een Oscar voor zijn rol, maar eigenlijk vind ik hem niet echt beter spelen dan anders. Hij is hier simpelweg beter op zijn plaats. Peck is nooit een favoriet van mij uit de oude acteerstal geweest. Hij is vooral geschikt voor onbuigbare rollen met een soort gezaghebbende, ietwat elitaire uitstraling. Een soort gentleman- Charlton Heston. Meer charisma dan acteertalent. Dat is echter precies wat Atticus Finch nodig heeft. Zijn vader gezien vanuit de ogen van de dochter behoort een beetje larger-than-life te zijn, een supernobele goedzak. De Oscar had Peck dan ook eigenlijk moeten afstaan aan de castingdirector. Zelden zo'n effectief staaltje casting buiten acteerwerk om gezien.

Ik twijfelde de hele tijd tussen 4* en 4,5*. Er is één moment waar ik echt een probleem mee heb. Als Atticus Finch die zwarte gemeenschap verteld dat Tom dood is komt die Bob eraan en spuugt Atticus in het gezicht. Atticus reactie had ik niet willen missen, maar dat die zwarte gemeenschap niets doet bij de aanwezigheid van Bob, die hun familielid onschuldig de dood in jaagde en vervolgens de man die voor hun opkomt in het gezicht spuugt gaat er bij mij niet in. Ik snap dat de zwarten zich in zo'n plaatsje wat rustiger moesten gedraagde om te voorkomen dat ze een lynchmob op hun dak kregen, maar dit is wel erg passief. Ik geloof het niet. Daarnaast vond ik sommige dingen net wat te voor de hand liggend en voorspelbaar, zoals dat Boo niet slecht bleek te zijn en uiteindelijk ergens een helpende hand zou bieden. Al is zijn uiteindelijke verschijning dan toch wel pure filmmagie

Toch kan ik me hier allemaal enigzins overeenzetten, omdat To Kill a Mockingbird toch wel een bijzondere ervaring voor me was. Ik heb de afgelopen jaren wel kinderfilms gezien die me bevielen en ook goede sprookjes op celluloid gezien, maar geen film heeft het kind-zijn denk ik ooit zo sterk voor mij voelbaar gemaakt als deze. Het deed me denken aan hoe ik als zesjarige verwondert kon raken door een sprookje. Een dergelijke ervaring is toch wel 4,5* waard.

Het eerste uur vond ik niet interessant, het gaat alleen over de thuissituatie van Peck en zijn kinderen, na een uur begon de rechtzitting, wat duidelijk de betere helft is van de film. Goed acteerwerk van Peck en goed verhaal, aldus een 3,5

Helemaal mee eens. Ik had precies hetzelfde gevoel bij deze film. Deed me qua perspectief een beetje denken aan die film met die honkballertjes (The Sandlot ofzo?). Ik heb dan ook weinig toe te voegen aan de recensie van The One Ring.

Nou, ja, behalve dan het enige wat ik nogal ongeloofwaardig vond: de reactie van de sheriff op de doodslag van Bob Huppeldepup door Boo. Kijk dat hij Boo niet wilde vervolgen wilde er bij mij wel in, maar de reden? Dat hij in het zonnetje gezet zou worden????

Nu ben ik geen jurist, maar Jem was bewusteloos en Scout zag geen ene moer: Boo had voor hetzelfde geld de aanvaller geweest en Bob de 'held'. Wie weet wat er zich precies afspeelde?

Als de sheriff nu bang was dat Boo vervolgd zou worden en door zijn lijpe uiterlijk wellicht zelfs veroordeeld...

Maar soit, kniesoor die daar op let. Ik vond het een mooie klassieke film waarvan de twee speeluren voorbijvlogen. Mooie ouderwetse muzikale van Elmer Bernstein ook.

Misschien wel leuk om eens te bekijken in samenhang met deze film en Atticus Finch dus.

AFI's 100 YEARS...100 HEROES & VILLAINS

Grappig dat hij nummer 1 is!

Overigens had ik in Boo niet Robert Duvall herkend!

Duvall's eerste filmrol als ik mij niet vergis.

Hij had daarvoor wel al rollen in TV series gespeeld.